Het zionisme bij nader inzien

boek vrijdag 30 mei 2008

Hannah Arendt

Onlangs voerde ik een voortgezette correspondentie met een religieuze vriend, die mij, tot mijn verbazing, vertelde dat in het judaïsme het kwaad, niet wezenlijk is. Alleen G. is wezenlijk. Hij citeerde daarbij als voornaamste bron de marxistische filosofe Hannah Arendt, van joodse origine. Merkwaardig! Arendt stelde immers bij de analyse van het Eichmann- proces in Jeruzalem, dat het kwade banaal is. Naast het feit dat Arendt slechts vier dagen aanwezig was op dit proces, dat maanden in beslag nam, citeerde ik ook het feit dat Arendt een antizioniste was, wat mijn vriend betwistte. Ik ben dan in het boekenuniversum gaan snuisteren en vond er het in de rand vermelde boek, dat vier opstellen bevat die Hannah Arendt in de periode 1945-1948 publiceerde. En wat bleek? Dat Hannah Arendt die in 1906 in Hannover geboren was, na de machtsgreep van Hitler, in 1933 zioniste was geworden, maar in 1943, midden in de Tweede Wereldoorlog, reeds brak met de beweging.

Haar opvattingen over wat zionisme te doen stond, weken zodanig af van de ingezette koers, dat ze voor zichzelf geen plek meer zag binnen de organisatie. Het gaat zelfs zover dat de Israëlische ‘postzionisten’, die onverbloemd de antizionistische weg zijn ingeslagen, om niet meer te zeggen, haar inmiddels als grote voorloopster hebben gekwalificeerd. Arendt was van mening dat de kwetsbare maatschappelijke positie van de joden mede voortkwam uit een zelfgekozen afzijdigheid van de politiek. Ook Theodor Herzels zionisme schaarde ze onder plannenmakerij van een halfgare intellectueel die geen benul had hoe de wereld in elkaar stak. ‘Politiek’, zo was haar stelling, ‘moet worden ervaren om te worden begrepen.’ En die ervaring misten de joden. Herzls De Jodenstaat was eerder een vlucht uit de polis dan een stap die volwassen deelname aan het publieke leven en de macht in Europa naderbij bracht. Voor haar bestond de aantrekkingskracht van het zionisme uit het lot in eigen hand nemen, een poging wagen nieuwe verhoudingen te scheppen, zichzelf als het ware opnieuw uit te vinden. De noodzaak daartoe was evident nu de emancipatie van de joden in Europa in de negentiende eeuw had gefaald en in plaats van vrijheid en gelijkheid een nieuwe, ditmaal racistische vorm van antisemitisme had gebaard. Assimilatie van joden was geen antwoord daarop en was bovendien zelfbedrog.

Arendt constateerde dat de pleitbezorgers van assimilatie zich nadrukkelijk als joods bleven gedragen. Volgens haar was dit een blijk van ontluikend chauvinisme. Hun religie hadden zij afgeworpen, maar Arendt stelt vast: ‘Omdat zij als jood geboren waren, waanden ze zich niettemin uitverkoren.’ Dit wordt voor mij al duidelijk. Hier loopt wat mis met het denken van Arendt. Maar verderop loopt het totaal fout. In haar essay getiteld Om het joodse vaderland te redden. Het is nog niet te laat, van mei 1948 stelt zij reeds als een betwistbaar dogma voorop, dat ‘na tweeduizend jaar van galoet-mentaliteit, is het joodse volk ineens opgehouden te geloven in overleving als een ultieme waarde op zich en is in een paar jaar overgestapt naar het tegenovergestelde extreme idee. Nu geloven joden in vechten tegen elke prijs en denken dat ten onder gaan een verstandige methode van politiek bedrijven is.’ Ze beschuldigt dus de zionisten er van een soort collectieve zelfmoord na te streven. Later zal ze dit op een brutale wijze tekstueel bevestigen. Ze wil duidelijk geen Joodse Staat, maar wel een ‘Joods Vaderland’. Zij vindt de joodse eenstemmigheid tot het oprichten van een Hebreeuwse staat een erg onheilspellend verschijnsel. ‘Een eenstemmige publieke opinie’, aldus Hannah Arendt, ‘neigt ertoe om degenen die anders zijn, fysiek uit te schakelen, want massale eenstemmigheid is niet het resultaat van overeenstemming, maar een uitdrukking van fanatisme en hysterie.Anders dan overeenstemming beperkt eenstemmigheid zich niet tot een aantal precies omschreven zaken, maar verspreidt ze zich als een infectie over iedere kwestie die ermee verband houdt!’

In haar essay De Jodenstaat Vijftig Jaar later. Waartoe heeft Herzls politiek geleid, van mei 1946 had Arendt reeds eigenaardige dingen vastgesteld: ‘Toen hij De Jodenstaat schreef was Herzl er diep van overtuigd dat hij geïnspireerd was door iets hogers, maar tegelijkertijd was hij oprecht bevreesd dat hij voor gek zou staan. Deze extreem hoge dunk van, vermengd met twijfel aan zichzelf is geen zeldzaam fenomeen. Het is gewoonlijk het teken dat iemand getikt is. En op een bepaalde wijze was deze Wener wiens stijl, manieren en idealen nauwelijks verschilden van die van zijn onbekende collega- journalisten, inderdaad getikt.’ Een beetje verder situeert Arendt Herzl in het kader van de antisemieten Stöcher en Ahlwardt in Duistland, Schönerer en Lüger in Oostenrijk en Drumont en Déroulède in Frankrijk. Hij behoorde, aldus de filosofe tot de ‘geschifte types’. Het wordt stilaan een mooi palmares: de joden die zichzelf beschouwen als een uitverkoren volk, volgen een ‘getikte en geschifte’ leider, die een ‘hysterische’ staat Israël wil oprichten, wat in feite neerkomt op een ‘collectieve zelfmoordpoging’.

Dat is een bilan dat hoge ogen gooit! Maar er komt nog ‘een sluitstuk’, dat de deur definitief sluit. De vrees van vele joden, dat ze niet veel vrienden hebben, werd omgezet in een traditioneel zionistisch gevoel waardoor inmiddels alle delen van het joodse volk zijn aangetast: de cynische en diepgewortelde overtuiging dat alle niet-joden antisemitisch zijn, en dat iedereen en alles tegen de joden is, dat in de woorden van Herzl, de wereld verdeeld kan worden in verschämte und unverschämte Antisemieten (H.A.) getuigt van een ordinair racistisch chauvinisme en het is ook duidelijk dat deze scheidslijn tussen joden en alle andere volken, die aangemerkt worden als vijanden, niet verschilt van andere theorieën over Herrenrassen (zelfs wanneer het joodse ‘heersersras’ door zijn leiders niet voor verovering maar voor zelfmoord is voorbestemd).

Dit is al genoeg om radicaal afstand te nemen van deze vulgaire antisemitische filosofie, maar zij gaat nog een stap verder in dezelfde hatelijke zin. ‘Het is ook evident’, zegt zij in een volgende zin ‘dat elke uitleg van politiek die zich op zulke [chauvinistische] beginselen oriënteert, geen greintje voeling heeft met hoe de wereld in werkelijkheid werkt. Toch is het een feit dat zulke opvattingen stilzwijgend of uitdrukkelijk het algemene denkklimaat van joden binnendringen, en daarom kunnen joodse leiders dreigen met massale zelfmoord, waar ze door hun gehoor worden toegejuicht en het verschrikkelijke en onverantwoordelijke “of anders gaan we ten onder” in alle joodse verklaringen binnensluipt, hoe radicaal of gematigd de zegslieden ook zijn’, aldus Hannah Arendt in haar essay Om het Joodse Vaderland te redden. Het is nog niet te laat.

De eindconclusie is vreselijk en kan bondig samengevat worden. In de zienswijze van Hannah Arendt steunt het zionisme op een raciaal concept, dat nauw aansluit bij het nationaal- socialisme, maar dat er in dit opzicht van verschilt: Hitler wou de wereldoverheersing, Herzl en Ben-Gourion smachtten naar de massale zelfmoord. Deze boodschap hoort thuis in de ideologie van terreurbewegingen als Hamas en Hezbollah. Het in niet verwonderlijk dat dergelijke filosofie met groot gejuich zal begroet worden in ‘post-zionistische’, ‘antizionistische’ en antisemitische kringen. Adolf Eichmann kon er alleen maar van dromen om dergelijke begripsvolle rechter aan te treffen. Spijtig dat deze ‘banale’ moordenaar het niet meer heeft mogen meemaken. Maar ja, dit is de schuld van een hysterisch ‘Herrenras’.


Recensie door Yves Van de Steen

Hannah Arendt, Het zionisme bij nader inzien, Amsterdam, Mets & Schilt, 2005, 188 pp.

Links
mailto:yves.vandesteen@skynet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be