Verloren. Op zoek naar zes van de zes miljoen

boek vrijdag 21 maart 2008

Daniel Mendelsohn

Voor mensen die de Holocaust niet hebben meegemaakt, blijft deze vaak een onpersoonlijke moeilijk te bevatten ramp in zijn omvang en gruwelijkheid. Ook nu, zestig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog blijft dit zo. In zijn boek Verloren. Op zoek naar zes van de zes miljoen probeert Daniel Mendelsohn het lot van de zes miljoen anonieme Joden die vermoord werden, invoelbaar te maken door te achterhalen wat er precies met zes van zijn familieleden is gebeurd.

Reeds als kind raakte hij gefascineerd door de verhalen van zijn grootvader over zijn oudste broer Sjmiël en diens gezin in Bolechow in Galicië. Zijn oudoom bleef als enige achter in hun geboortedorp, terwijl zijn broers en zusters uitweken naar de Verenigde Staten of Israël. Sjmiël en zijn gezin overleefden de oorlog niet. Hoe, wanneer en waar precies kan niemand hem vertellen. En dan vindt hij (Daniel is dan twintig), na de dood van zijn grootvader brieven door Sjmiël in 1939 geschreven waarin hij zijn familie in Amerika smeekt hem te helpen ontsnappen, brieven die zonder antwoord blijven… In zijn boek beschrijft Mendelsohn zijn zoektocht naar antwoorden. Hij zoekt op allerlei manieren naar sporen van de verdwenen familieleden en probeert zo hun levens te reconstrueren.

Grootvader Mendelsohn vertelde Daniel als kleine jongen dikwijls verhalen over zijn geboortedorp. Daniel kon daar niet genoeg van krijgen, deels omdat zijn grootvader een getalenteerd verteller was, deels omdat zijn ooms en tantes vaak hevig geëmotioneerd raakten als Daniel de kamer binnenkwam. ‘Oy,er zett oys zeyer eynlikh tzu shmiel!’ Oh, wat gelijkt hij op Sjmiël! Van die grootoom wist hij wel iets. Het was de oudste broer van zijn grootvader, die samen met zijn vrouw en vier dochters door de nazi’s waren vermoord. Ook beschikt hij over enkele foto’s uit het familiearchief die hij koestert en later ook zal gebruiken op zijn zoektocht.

Op 12 augustus 2001 bezoekt Daniel samen met twee van zijn broers en een zuster en hun tolk, voor de eerste keer Bolechow. Daar gaat hij op zoek naar tijdgenoten van zijn grootoom en zijn gezin, bestaande uit zijn vrouw (Esther) en vier dochters (Lorka, Frydka, Ruchele en Bronia.) Hij zoekt naar oude mensen die zijn familie nog gekend hebben en die zich wellicht herinneren wat er precies met hen is gebeurd. Maar deze getuigen blijken uitgeweken te zijn naar alle uithoeken van de wereld. Dit zal Mendelsohn niet verhinderen zijn tocht voort te zetten, een tocht die uiteindelijk vijf jaar zal duren en hem, meestal in het gezelschap van zijn jongere broer Matt (Matthew), de fotograaf, naar twaalf verschillende landen en vier continenten zal brengen. (Europa – Zweden en Denemarken, Amerika, Australië en Israël).

Hoewel het Mendelsohn in het begin vooral te doen is om feiten en antwoorden over de dood van zijn familieleden, wordt het steeds meer een zoeken naar de details van hun leven. Wat hadden ze voor goede en slechte eigenschappen? Wat deden ze in hun vrije tijd? Wie waren hun vrienden? Hoe zag het dagelijks leven in Bolechow eruit? Het frustreert hem dan ook enorm dat de jongste dochter van het gezin, Bronia, nog te jong was om echt een duidelijke indruk op de mensen achter te laten. Vele getuigen verzekeren hem dat ze zich maar drie dochters herinneren. Bronia was nog een kind toen ze werd omgebracht (12 of 13 jaar?). Gefrustreerd is hij ook door het feit dat er van de oudste dochter (Lorka) geen foto’s bewaard zijn gebleven. Voor hem zijn het juist de ogenschijnlijk onbelangrijke details die de doden weer even tot leven kunnen wekken.

Opdat deze zoektocht niet vergeefs zou zijn, maakte Daniel Mendelsohn er een boek van, geďllustreerd met oude foto’s van de ‘verloren familieleden’ en nieuwe foto’s van de laatste overlevenden van Bolechow. Het is een duizelingwekkende puzzel geworden, boeiend zodat je het leest als een uitermate trieste, maar indrukwekkende non-fictiethriller. Daarenboven verweeft hij zijn zoektocht met herinneringen aan een bijna verloren generatie joodse emigranten en met diepgaande bespiegelingen over bijbelse teksten en de geschiedenis van het joodse volk. Uiteindelijk is Verloren. Op zoek naar zes van de zes miljoen een boek over de betekenis van het mens zijn, over hoe we voortdurend bezig zijn met het scheppen en beheersen van mythes die ons leven structuur moeten geven. Het is een uniek boek, dat je kijk op de wereld blijvend verandert. Of om het met een gezegde van één van de overlevenden te zeggen: ‘Ooit waren er Egyptenaren en hun piramiden. Ooit waren er Incas in Peru. Ooit waren er Joden in Bolechow.’

Daniel Mendelsohn (°1960) is classicus, criticus en schrijver. Hij doceert aan het Bard College in New York. Hij schrijft regelmatig voor The New York Review of Books en The New York Times. Hij ontving voor Verloren. Op zoek naar zes van de zes miljoen ondermeer de National Jewish Book Award en de National Book Critics Circle Award.


Recensie door Sonja De Schaepdryver

Daniel Mendelsohn, Verloren. Op zoek naar zes van de zes miljoen, Arbeiderspers, Amsterdam, 2007, ISBN 978 90 295 6523 3

Links
mailto:sonja.de.schaepdyver@skynet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be