De strepen van de zebra

boek vrijdag 30 mei 2008

Rik Pinxten

“Als vrijzinnige humanisten niet alle zeilen bijzetten om de restauratieve bewegingen van vandaag op de korrel te nemen en tegelijk de twee eeuwen oude stellingen van het oorspronkelijke Verlichtingsdenken te actualiseren, dan zal de wereld geregeerd worden door fundamentalisten uit diverse godsdiensten, van Opus Dei die de begrafenisondernemingen in West-Europa opkoopt en zich een centrumplaats in het Vaticaan verzekerde, over de fundamentalistische protestanten van de VS, Denemarken en Noorwegen, tot de haredim in Israël en de islamisten in enkele moslimlanden.” Dit is de onomwonden boodschap van de voorzitter van de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging Vlaanderen en hoogleraar antropologie en religiestudies aan de UGent, Rik Pinxten in zijn jongste boek.

Pinxten vertolkt een en ander in De strepen van de zebra. Naar een strijdbaar vrijzinnig humanisme. Die strepen moeten het beeld van de mensheid weergeven: aan de ene kant gelijk, aan de andere kant zeer divers. Het zebramodel zegt dat alle mensen in zeer hoge mate één zijn, maar toch lichtjes verschillen. Zebra’s zijn geen paarden, maar we denken vaak wel dat het paarden zijn. Ze hebben manen, een paardenkop, enzovoort. Maar het zijn ontembare paardachtigen. Tegelijk denken we, schrijft Pinxten, dat de zebra een uniform patroon van strepen op het lijf heeft. Welnu, alle zebra’s hebben individueel verschillende strepen, zoals elke mens verschillen bezit, bijvoorbeeld de vingertoppen of de iris in het oog. “Wie universeel lijkt voor de waarnemer, is subtiel individueel verschillend”, vindt Pinxten.

Open en pluralistisch

De boodschap van het boek is om het zebragehalte in de mens te erkennen en via een nieuwe praktijk van actief pluralisme ook leefbaar te maken. “Alle vormen van rabiaat uniformisme of onverdraagzaam omgaan met wie anders is, passen dan ook niet in een open en pluralistische visie op vrijzinnig humanisme”, zegt Pinxten. In het boek toont Pinxten zich een sterke pleitbezorger van een vrijzinnigheid die zich voortdurend bewust is van het belang van de kritische traditie van de Verlichting en van de praktijk die de vrijzinnigheid ook voortdurend tegenover zichzelf moet waarmaken. Klassieke vrijzinnigen voerden een strijd voor de erkenning en gelijkberechtiging van de vrijzinnige levensbeschouwing tegen de machtspositie van de kerk. De huidige generatie moet hier ook een moderne invullen aan geven. Pinxten bespreekt in dat licht enkele grote uitdagingen zoals de globalisering, de gelijkheid, de stad, niet meteen vrijzinnige onderwerpen, maar wel maatschappelijke relevante gegevens. Daarbij reikt hij een methode aan om dit nieuwe vrijzinnige humanisme inhoud te geven.

Eenheid in verscheidenheid

Volgens Pinxten is het humanistisch project waardevol. Elke humanist moet zich durven afvragen of zijn strategie tot op vandaag wel voldoet. We leven immers in een periode waarin de dominantie van de regilie plaatsmaakte voor secularisering, maar fundamentalistische religieuze ideeën opnieuw opgeld maken. We leven in een tijd waarin de suprematie van het Westen zienderogen krimpt. Voor de vrijzinnigen is de hamvraag in de 21ste eeuw dan ook: hoe leren we omgaan met deze nieuwe situatie. Pinxten houdt daarbij een pleidooi voor eenheid in verscheidenheid. De mens vertoont gelijkenissen, maar ook evenveel verschillen.

De Verlichting bracht voor Europa dat ten onder ging aan oorlogen destijds een oplossing in de prioriteit van de rede, de scheiding tussen kerk en staat, vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Maar die boodschap wordt vandaag al te vaak als ‘voorbijgestreefd’ afgedaan. Daarom moeten de idealen van de Verlichting geactualiseerd worden omdat dit volgens Pinxten de enige haalbare en heilzame oplossing is om een multiculturele en religieuze samenleving recht te houden.

Integrale vrijheid

In een verhelderend hoofdstuk gaat Pinxten ten slotte in op het begrip ‘vrijheid’. Ook op dit punt is er volgens hem een grondige actualisering nodig. Zo geeft de auteur aan dat de vrije meningsuiting inroepen alsof het een reëel universeel menselijk gegeven betreft, onverstandig is en maatschappelijk conservatief. Met de moord op Theo Van Gogh als voorbeeld in het achterhoofd zegt Pinxten dat hij geen voorstander is van censuur, maar wel van een gecultiveerde omgang met andere mensen, ook bij de toepassing van het principe van vrije meningsuiting. Voor de vrijzinnige humanist bestaat de uitdaging er dan ook in om voorstellen te doen voor het samenleven volgens de beginselen van vrijheid, gelijkheid en solidariteit in het licht van een integrale vrijheid van burgers en in de nieuwe context waarin we ons bevinden, te formuleren.


Recensie door Bert Cornelis

Rik Pinxten, De strepen van de zebra. Naar een strijdbaar vrijzinnig humanisme, Uitgeverij Houtekiet, 2008, 219 blz., 19,95 euro.

Links
mailto:bert@reflextc.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be