Wereldorde

boek

Henry Kissinger

Sinds een goed jaar beseft Europa volop dat zijn vrede en veiligheid worden bedreigd. De crisis in Oekraïne, de oorlogsretoriek van Rusland, de opmars van IS in Syrië en Irak, de terreuraanslagen in onder meer Brussel, Parijs en Kopenhagen, de vluchtelingenstromen, de implosie van Libië, de chaos in het Nabije en het Midden-Oosten, de vrijbuitersrol van zogenoemde schurkenstaten en failed states, het sektarische geweld tussen sjiieten en soennieten, het groeiende succes van de extremistische Islam in Afrika, alles wijst erop dat een wereld in vuur en vlam ook Europa in brand zou kunnen steken. Voor Henry Kissinger staan we zelfs op een keerpunt.

De oud-minister van Buitenlandse Zaken van de Verenigde Staten – in mei wordt hij 92 – eindigt Wereldorde, zijn boek over de verschillende manieren waarop het mensenras door de eeuwen heen zijn politieke ambities heeft gekoesterd, dan ook met een niet mis te verstane waarschuwing. Nu ‘concepten als democratie, mensenrechten en internationaal recht’ op de meest uiteenlopende manieren worden geïnterpreteerd, aldus de Nobelprijswinnaar voor de Vrede in 1973, zullen alle politieke leiders meer dan ooit ernstig moeten nadenken over nieuwe strategieën voor hun toekomstige beleid.

George Friedman maakt zich nog grotere zorgen. In Brandhaarden buigt deze Amerikaanse expert op het gebied van politiek en actuele ontwikkelingen zich over het lot van Europa. Friedman is een doemdenker. Voor hem staat Europa aan de vooravond van zijn ernstigste crisis sinds het einde van de Koude Oorlog. Het gevaar dreigt van alle kanten: vanuit Rusland en Turkije, de islam en separatistische bewegingen, vanuit een nieuw en grimmig nationalisme en vanuit een overheersend Duitsland. Europa heeft tot nu toe te veel gewild, schrijft hij. Zo willen ze absolute veiligheid zonder zich te willen verdedigen. Een strategie die op een ramp zal uitdraaien.

Is Henry Kissinger de geschikte persoon om een evenwichtige analyse van de wereldorde te maken? Per slot van rekening denken Amerikanen dat ze een unieke positie op het wereldtoneel innemen: een wereldmacht die doorheen zijn geschiedenis democratie en vrijheid over alle continenten heeft willen exporteren, en dat zogezegd zonder kwade bijbedoelingen zoals landjepik. Dit idealistische beeld wordt door Kissinger flink bijgesteld. Met goede bedoelingen alleen is niemand ooit opgeschoten, aldus de oud-topdiplomaat. Wie democratische principes wil verspreiden, moet voortdurend kiezen ‘tussen geweld en diplomatie, realisme en idealisme, macht en wettigheid.’

Deze duidelijke voorkeur voor pragmatisme om gevaarlijke politieke ontwikkelingen op te lossen karakteriseert Wereldorde van begin tot einde. Kissinger begint zijn verhaal in 1648. In Münster sloten katholieke en protestantse staten na dertig bloedige oorlogsjaren de Vrede van Westfalen. De onderhandelaars accepteerden een aantal principes: pluralisme, soeverein staatsbestuur, nationale onafhankelijkheid, nationaal belang en non-interventie. Hoewel Kissinger een grote fan van deze concepten is, ziet hij wel degelijk in dat ze ‘vaak (worden) beschouwd als een systeem van cynische macht en manipulatie’ dat geen rekening met morele aanspraken houdt. Om aan te tonen dat de modaliteiten van Münster desondanks zowel de best denkbare als de meest werkbare zijn, reist Kissinger naar alle windstreken om er de principes te ontleden van politieke en religieuze machten die geen boodschap aan een pluralistische internationale orde hebben gehad. Of nog altijd niet willen hebben.

Hierbij toont Kissinger zich een meester van de samenvatting en de nuancering. In een handvol bladzijden slaagt hij er immers in om de complexiteit van eeuwenoude opvattingen, tradities en wereldbeelden in onder meer West-Europa, Rusland, China, India, Japan en Iran tot een logisch geheel te ordenen en er vervolgens lering voor vandaag uit te trekken. Dat wil niet zeggen dat hij iedereen over dezelfde kam scheert. Zo houdt hij een wakend oog op de moslimwereld. Daar zijn krachten aan het werk die de vreedzame co-existentie van soevereine staten willen ondergraven. Het probleem? Een interpretatie van de Koran, die iedere moslim verplicht om de dar-al-Harb, de wereld van de ongelovige, te hervormen en desnoods te onderwerpen. Paniekzaaierij of realiteitszin?

Het proza van Kissinger is gortdroog. Maar dat heeft een reden: hij wil enkel zijn betoog stevig onderbouwen. Als hij al eens een gevleugeld woord, oneliner of aforisme tussen zijn argumenten gooit, komen ze van andere staatslieden of politieke filosofen. En ondanks de cruciale rol die hij ooit in de wereldpolitiek heeft gespeeld, blijft hij bescheiden en op zijn doel gefocust. Steeds blijft Kissinger trouw aan de verworvenheden van Westfalen. Zo is hij als de dood voor een verstoring van het machtsevenwicht. Het interbellum in Europa, met zijn ‘giftige cocktail van oppervlakkig pacifisme, geopolitieke instabiliteit en een gebrek aan geallieerde eensgezindheid’ gebruikt hij daarom als waarschuwingssignaal voor al diegenen die denken dat ze met menslievendheid de vrede kunnen garanderen. De schapen die dat pad volgen, aldus Kissinger, hebben – zoals in de fabel van Aesopus – hun waakhonden weggestuurd en lopen nu blindelings de opengesperde muil van de hongerige wolf in.

George Friedman is het in Brandhaarden met deze visie volkomen eens. Maar vreemd genoeg volgt hij daar een volledig andere methode voor. Bij Friedman is het glas immers altijd halfleeg. Terwijl Kissinger hoop op beterschap blijft koesteren, stroopt Friedman elke pretentie van haar laatste illusie. Europa is door en door naïef. Europa sluit de ogen voor de werkelijkheid. Europa is zwak en zal versplinteren. Europa is een luchtspiegeling. Europa is een schiereiland waar haat, wrok en bitterheid onder de volkeren blijven sluimeren. Waar komt deze huiveringwekkende overtuiging vandaan? Friedman zoekt en vindt haar in de geschiedenis van Europa, en dan vooral in het grote bloedvergieten tussen 1914 en 1945. Na honderd miljoen doden zette Europa alles in op vrede en welvaart. En dus keek het niet meer achterom. Een schromelijke vergissing, aldus Friedman. Niemand kan die vrede en welvaart bewaren door dat enkel graag te willen.

Hier reiken Friedman en Kissinger elkaar de hand. Wie zijn nationale belangen wil verdedigen, zal bereid moeten zijn om er desnoods voor te vechten. Daarom is de huidige tijd een testperiode. Europa denkt dat het zijn demonen heeft verjaagd. Niets is minder waar, aldus Friedman. Onderschat hij de wil van Europa om de conflicten krachtig maar zonder bloedvergieten aan te pakken? Overschat hij het spierballenrollen van de vijand? In elk geval biedt Brandhaarden, ondanks het zwart-witdenken en de talloze veralgemeningen, veel stof voor stevige discussies.


Recensie door Joseph Pearce

Henry Kissinger, Wereldorde, Spectrum, 461p., 2015. Vertaling door Huub Stegeman.

Links
mailto:joseph.pearce@telenet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be