Het verloren weekend

boek

Charles Jackson

Schrijvers die niet van de fles kunnen afblijven zijn er bij de vleet, maar schrijvers die over hun alcoholisme ook een diepgravende psychologische roman kunnen schrijven zonder in moraliseren te vervallen zijn zeldzaam. Charles Jackson was er zo een en zijn roman Het verloren weekend staat na zeventig jaar nog steeds overeind als een huis.

Don Birnam zou zo je buurman kunnen zijn: een dertiger die samenwoont met zijn broer Wick en zijn hond Mac en die een relatie heeft met de immer goedgeluimde en verzorgde Helen. Hij zoekt zijn weg in de literatuur, werkt aan verhalen en zelfs een roman en in stilte hoop je dat hij het maakt. Tot hij om de haverklap aan je deurbel hangt met de vraag of je hem niet wat geld kunt lenen en je zijn kegel op een meter afstand kunt ruiken. Dan begin je toch aan verhuizen te denken. Don is de antiheld uit Charles Jacksons indrukwekkende roman Het verloren weekend, die in het New York van 1936 speelt. Wanneer zijn broer er van donderdag tot maandag op uit trekt, blijft hij alleen thuis en wil hij er een heerlijk lang weekend van maken. Het eerste wat hij doet is de envelop die Wick klaargelegd heeft voor de huishoudhulp openscheuren en er het geld uithalen, waarna hij naar een bar trekt en er de ene cocktail na de andere bestelt. Don is een alcoholist, iemand die normaal door zijn broer kort gehouden wordt omdat hij zich anders bewusteloos drinkt.

Heel veel gebeurt er in Het verloren weekend niet, toch niet uiterlijk, want waar dit boek vooral over gaat is Dons vijf dagen lange poging dat beest diep in hem te voeden. Het is de psychologie van de alcoholist die Jackson interesseert, en niet wat zo’n man allemaal kan overkomen, al kukelt hij wel van de trap en belandt hij daardoor in het ziekenhuis. Zonder alcohol is Don een onrustig man. Boeken kunnen hem niet meer boeien en muziek verliest al na een minuut haar betekenis. Hij is het slachtoffer van een monomaan denken dat nog maar één doel heeft: alcohol. Tot hij gedronken heeft, dan voelt hij zich opeens in zijn nopjes en begint hij plannen te maken voor een autobiografische roman, In een glas getiteld, over een man die whisky zit te drinken in een bar en zijn leven overdenkt, waarbij het glas natuurlijk zowel op dat in zijn hand slaat als op de spiegel achter de bar waarin hij zichzelf ziet.

De alcoholist is een leugenaar die alles zou doen om zijn dorst te lessen, behalve moord, zoals Dons psychiater hem ooit bezweerde, maar Don zelf heeft daar zo zijn twijfels over, want wat hij in feite zo snel mogelijk wil is zichzelf de vernieling in werken. Hij drinkt om het eeuwige tekort diep in zichzelf op te vullen. Als jongeling verwachtte hij veel van de volwassenheid. Dan zou hij een volledig en veelzijdig persoon zijn, een succes, maar die verwachting is nooit uitgekomen. Hij werd volwassen en bleef dezelfde onvolmaakte Don, een mislukkeling, en zijn teleurstelling zet hem aan te drinken, alsof hij in zijn fantasie zou kunnen bereiken wat hem in werkelijkheid niet lukt.

In een cruciale scène, die Don de finale nekslag geeft, ontmoet hij iemand die op zijn oude school gezeten heeft en alle mannen kent waarmee hij vroeger in het studentencorps zat. Gek dat we elkaar dan niet kennen, merkt Don op, waarna de man zegt dat hij pas later bij het corps kwam, nadat iemand van school verwijderd was omdat hij een homoseksuele liefdesbrief geschreven had aan een ouderejaars. Dat was ik, beseft Don, en hier komen we op het spoor van de oorzaak van Jacksons eigen alcoholverslaving. Jackson was immers een ervaringsdeskundige, iemand die meer dronken dan nuchter was en zijn carrière finaal kapot gezopen heeft. Het verloren weekend was een immens succes toen het boek in 1944 verscheen, maar daarna schreef Jackson alleen nog maar middelmatige boeken, alsof zijn alcoholisme zijn enige echte onderwerp was geweest. Net als Don was Jackson ooit omwille van zijn homoseksualiteit van school gestuurd en volgens zijn biograaf Blake Bailey – die trouwens ook een biografie schreef over Richard Yates, nog zo’n drankorgel – lag die gebeurtenis voor een groot deel aan de basis van zijn escapistische dorst.

Jackson is een meedogenloos schrijver die bijvoorbeeld in een grandioos hoofdstuk vol sarcasme Don een hele dag met zijn typemachine rond laat zeulen op zoek naar een pandjeshuis om zo weer wat geld te hebben om drank te kunnen kopen, en pas ‘s avonds ontdekt dat het Jom Kipoer is en alle pandjeshuizen gesloten zijn. Maar bovenal is hij ook een heel beeldende schrijver, die als een regisseur - het boek werd later inderdaad verfilmd - liefst met lange takes werkt. Fenomenaal is bijvoorbeeld de scène waarin Don stapje voor stapje een handtas steelt in een bar, rustig naar buiten lanterfant en aan de deur bij de kraag wordt gevat. Jackson houdt je hier vele pagina’s lang op het randje van je stoel.

Wat Het verloren weekend extra goed maakt is Jacksons besluit om niet moralistisch te worden. Hij wil alleen beschrijven en niet oordelen. Don kickt dus niet af op het einde, zoals dat in veel romans over alcoholisten wel gebeurt, nee, hij verpandt de jas van zijn geliefde en laat zich nog eens vol lopen, waarna hij in een vlaag van grandioze zwarte humor bedenkt: “Waar maken ze zich toch zo druk over?” Net omwille van het achterwege blijven van ieder moralisme kan Jacksons roman nog het best vergeleken worden met Malcolm Lowry’s Under the Volcano, zowat de standaard waar iedere alcoholistenroman aan afgetoetst moet worden. En ook Lowry zelf zag de gelijkenissen. Hij was nog volop aan het schrijven aan zijn meesterwerk toen Het verloren weekend verscheen en vloekte dat Jackson hem voor was geweest. Ook hij wou immers meer dan zomaar een dronkaard neerzetten. Hij wou van die dronkaard het archetype maken van de moderne, immer teleurgestelde mens op zoek naar het Je-ne-sais-quoi dat zijn leven betekenis moet geven, precies wat Jackson gedaan had met zijn Don.


Recensie door Marnix Verplancke


Charles Jackson, Het verloren weekend, Lebowski, 2013, 318 p., 19,90 euro.

Links
mailto:marnixverplancke@skynet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be