Voltaire de almachtige

boek vrijdag 23 juni 2006

Roger Pearson

Op 20 mei jongstleden beschreef Jaffe Vink in Trouw hoe hij het kamerdebat over het vertrek uit het parlement van Ayaan Hirsi Ali bekeek in bijzijn van de hoofdpersoon zelf, waarbij hij onder meer een lyrische beschouwing wijdde aan de afgebladderde lak van haar teennagels. De kop van dit zeer emotionele stuk luidde: De zwarte Voltaire.

Ongetwijfeld verwees hij hierbij naar Voltaires rol als belangrijk propagandist van het Verlichtingsdenken, diens onvermoeibare strijd tegen religieus fanatisme en de moedige wijze waarop hij partij koos voor slachtoffers van onderdrukking door geestelijke en wereldlijke autoriteiten. Op het eerste gezicht zou je zeggen dat dit weer zo’n typisch staaltje overdrijving is waar ‘de vrienden van Ayaan’ zich wel vaker aan bezondigen. Vergeleken met Voltaire is het oeuvre van Hirsi Ali uiterst bescheiden en bovendien wordt zij door de autoriteiten niet vervolgd maar juist beschermd. Uit de Voltaire-biografie van Roger Pearson blijkt evenwel dat de vergelijking zo gek nog niet is.

Ook Voltaire was een eerste klas gelukzoeker, die allerlei relaties aanging die zijn carrière konden bevorderen en schijnbaar moeiteloos van de ene ‘partij’ naar de andere overstapte. Hij staat te boek als de onverschrokken strijder tegen elke vorm van onderdrukking, maar wanneer het zo uitkwam veranderde hij in een schaamteloos vleiende hoveling. Hij wist als geen ander hoe je je moest profileren als intellectuele ster. Uiteraard zijn er ook verschillen tussen Hirsi Ali en Voltaire, al was het maar omdat de eerste nog niet de helft van de leeftijd van de tweede heeft bereikt. Het is dus onduidelijk hoe zij zich verder zal ontwikkelen en het is goed mogelijk dat zij zich nog zal ontwikkelen tot iemand met een intellectuele statuur die lijkt op die van Voltaire.

Uit de vlot geschreven en goed gecomponeerde biografie van Pearson wordt opnieuw duidelijk – voor wie redelijk op de hoogte is van het onderwerp bevat het boek weinig nieuws - dat Voltaire allesbehalve de onbaatzuchtige, originele en vernieuwende denker. Hij werd door middel van dubieuze speculaties schatrijk, was als philosophe vooral de popularisator van de ideeën van Newton en Locke, en was in de persoonlijke omgang vrij onbetrouwbaar. Heilig was hij dus niet, maar niettemin kan zijn invloed op het intellectuele klimaat van het achttiende-eeuwse Europa. Ook Hirsi Ali lijkt mij - wat haar ‘vrienden’ ook beweren - verre van heilig. Dat zegt natuurlijk niets over haar rol in het publieke debat.


Recensie door Rob Hartmans



Deze tekst verscheen in De Groene Amsterdammer van 9 juni 2006

Roger Pearson, Voltaire de almachtige, Vertaald door Guus Houtzager, Bezige Bij, 510 blz., € 39,90

Links
mailto:rhhistor@xs4all.nl
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be