De verstotene

boek vrijdag 03 november 2006

Naima El Bezaz

Niets is erger dan ‘verstoten’ te zijn. Het gebeurde in de loop van de geschiedenis met tal van groepen, zoals de zwarten, de indianen, de aboriginals, de joden, de homoseksuelen en de vrouwen. Ze werden verstoten omdat ze niet pasten in het wereldbeeld van hen die de macht in handen hadden. Daartegen ontstond in de vorige eeuw een sterke emancipatiebeweging die op het einde van de jaren zestig culmineerde in de strijd tegen de segregatie van de zwarten in de Verenigde Staten en Zuid-Afrika, tegen de diverse vormen van kolonisering, en vooral tegen de onderdrukking van vrouwen. De seksuele revolutie van de jaren zestig heeft geleid tot een tweede feministische golf waarbij vrouwen eindelijk zeggingschap kregen over hum eigen leven, zelf konden beslissen met wie ze samenleefden, kinderen kregen en een toekomst opbouwden. Het leidde tot geboorteplanning, gebruik van voorbehoedsmiddelen, vrijheid inzake partnerkeuze en de mogelijkheid om zelf invulling te geven aan haar eigen levensplan.

Toch zijn heel wat mensen hier nog niet aan toe. Vooral allochtone vrouwen blijven afhankelijk van en onderworpen aan culturele en religieuze bepalingen die hen ondergeschikt maken aan mannen. Ze moeten maagd blijven tot hun officiële huwelijk, worden gedwongen uitgehuwelijkt, mogen enkel in de publieke ruimte komen mits goedkeuring van hun man en worden dan gedwongen zich te sluieren. Wie niet luistert wordt door de doorgaans mannelijke leden terechtgewezen, desnoods nishandeld en in het slechtste geval ver(ere)moord. Het zich lostrekken van de oorspronkelijke cultuur en religieuze traditie is een van de meest ingrijpende gebeurtenissen in het leven van nieuwkomers in de West Europese landen. Geconfronteerd met de ongekende vrijheid die ze hier ervaren, plooien heel wat meisjes en vrouwen zich terug op de klassieke manier van leven en denken, waarbij ze zich afsluiten van de bestaande buitenwereld om zich te conformeren aan de verwachtingen van hun religieuze leiders, vaders, broers, moeders en andere familieleden die elk op hun beurt de specifieke codes van leven en gedrag van hun vrouwen en meisjes doorgeven en controleren.

Desondanks zijn er steeds meer moslimmeisjes die die vrijheid met beide handen grijpen en zelf hun levensplan bepalen. Tegen de zin van hun ouders studeren ze verder, kleden zich volgens westerse normen, maquilleren zich om hun vrouwelijkheid te beklemtonen, gaan op stap met andere mannen en bepalen zelf met wie ze een seksuele relatie aangaan. In eigen kringen worden ze vaak beschouwd als hoeren. Ze worden uitgespuwd en letterlijk verstoten. Over zo’n vrouw verhaalt de Nederlands-Marokkaanse schrijfster Naima El Bezaz in haar nieuwste roman De verstotene. El Bezaz is een Nederlandse schrijfster van Marokkaanse afkomst. Ze debuteerde op haar eenentwintigste met De weg naar het Noorden, waarvoor ze de Jenny Smelik IBBY-prijs ontving. Daarna verscheen haar roman Minnares van de duivel. Verder schrijft ze verhalen en geeft ze regelmatig lezingen waarbij ze steeds hamert op de primauteit van het individu boven de gemeenschap. Moslims die verstandelijk en kritisch met de islam omgaan, durven hun visie niet te verkondigen, uit angst voor verstoting uit de gemeenschap. Niet toevallig verwijst ze in deze roman naar Kant, de vader van de Europese Verlichting, die in twee woorden de essentie van zijn gedachtegoed weergaf: ‘Sapere aude’, durf je van je verstand te bedienen.

De verstotene is geen doordeweekse tekst, maar een authentieke en volgroeide publicatie die aantoont dat Naima El Bezaz een schrijfster van formaat is. Mina, het hoofdpersonage, voelt zich verstoten uit de hedendaagse samenleving, zowel de westerse waarin ze leeft en werkt als de allochtone gemeenschap waarin ze is opgegroeid. Ze hunkert naar warmte, liefde en erkenning maar botst op een muur van koele onverschilligheid, berekening, egoïsme en liefdeloosheid in haar werkomgeving en bij haar familie. Eerst lijkt alles mee te zitten, ze heeft een vriend, een baan en een huis in een prestigieuze buurt. Maar ondanks alle materiële welvaart is ze niet gelukkig en als haar vriend de relatie beëindigd valt ze in een zwart gat. Dat zorgt voor latente depressies en suicidale neigingen die ze tracht te onderdrukken met alcohol en pure fysieke seks. Ze gedraagt zich als een verslaafde die steeds grotere kicks nodig heeft om in een roes te raken, waarna ze weer dieper wegzakt in psychische ellende. Mina gaat eenzaam en ongelukkig door het leven, enkel rekenend op zichzelf. Uiteindelijk probeert ze houvast te vinden in het verleden, bij haar vader en zuster, maar ook daar krijgt ze geen gehoor. Ze is letterlijk verstoten waarop ze besluit het lot naar zich toe te trekken.

Mina doet denken aan Harry Halter de hoofdfiguur in De Steppewolf van Herman Hesse, een man die als een wolf verweesd door de steppe van de wereld doolt, ertegen in opstand komt en overal doorheen wil breken. Tegelijk is hij onderhevig aan felle driften, hartstocht, twijfel, nihilisme en zelfmoordneigingen. De verstotene is geen autobiografisch werk, maar refereert aan tal van bestaande, vaak schrijnende situaties en praktijken, waarvan moslimvrouwen en -meisjes het slachtoffer zijn. Evenzeer schetst het de radicalisering die zich de voorbije jaren binnen de moslimwereld voordoet en waarbij fundamentalistische imams vaak een dubieuze rol spelen. De toename van gesluierde moslima’s, niet alleen met gewone hoofddoekjes maar ook met alles verhullende chadors en nikaabs, is daar één van de zichtbare gevolgen van. Minder zichtbaar is de manier waarop orthodoxe moslimmannen steeds nadrukkelijker hun dominante positie binnen het gezin en de familie met geweld en onderdrukking afdwingen. Op subtiele wijze legt Naima El Bezaz ook een andere tendens in de westerse moslimwereld bloot, het groeiende onbegrip tegenover mensen met andere geloofsopvattingen, ongelovigen en vooral joden. Het is een onderwerp in het boek dat stof zal doen opwaaien.

‘Was ik maar met de stroom meegegaan, dan was me dit niet overkomen, dan was ik niet verworden tot een verschoppeling’, zo mijmert Mina Het is blijkbaar de prijs die heel wat zelfstandige moslimmeisjes en vrouwen moeten betalen voor hun vrijheid. Naima El Bezaz eindigt haar roman met een verwijzing naar de ijtihad, de traditie van onafhankelijk denken tijdens de gouden periode van de islam van de achtste tot de twaalfde eeuw. Toen werden Griekse teksten vertaald, bestond er veel verdraagzaamheid tegenover andersdenkenden, werden ideeën uitgewisseld en ontwikkelde men universiteiten en bibliotheken. De moslimbeschaving was in die tijd veel hoogstaander dan de christelijke. Tal van moslima’s zoals de Canadese Irshad Manji streven naar een hedendaagse operatie ijtihad, naar een meer individuele benadering van de islam zodat we hun traditionele manier van kritisch denken kunnen herontdekken. Zij weigeren zich aan te sluiten bij het leger van radicale en kritiekloze gelovigen die handelen in naam van Allah. Naima El Bezaz maakt met haar boek duidelijk dat de strijd voor onafhankelijkheid en zelfbeschikking voor velen hard zal zijn. De reden ligt voor de hand. Hoe meer vrouwen op hun vrijheid staan, hoe meer moslimmannen aanvoelen dat ze hun dominante positie verliezen. Daarom gaan radicale moslims zo heftig tekeer en wensen ze boeken als die van Naima El Bezaz, en de schrijfster zelf, op de brandstapel.


Recensie door Dirk Verhofstadt



Naima El Bezaz is aanwezig op het Liberales-debat op 12 november om 14u30 in de zaal Architectura van de Boekenbeurs in Antwerpen. Ze gaat mee in debat over 'De derde feministische golf'. De inkom is gratis.

Naima El Bezaz, De verstotene, Contact, 2006

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be