Messianisme zonder mededogen

boek vrijdag 21 februari 2003

Van Hamersveld en Klinkhamer

In hun boek Messianisme zonder mededogen. Het communisme, zijn aanhangers en zijn slachtoffers maken de auteurs Marcel van Hamersveld en Michiel Klinkhamer, beiden Ruslandkundigen, er zich terecht druk over dat enerzijds woorden en daden van extreem-rechts - terecht - na 1945 zoveel mogelijk werden uitgebannen, maar dat anderzijds de even grote gruwel van extreem-links niet of onvoldoende wordt erkend. Integendeel, de blinde volgelingen van Marx, Lenin, Trotski, Stalin en Mao veroverden de straat en de campussen eerst als studenten in de jaren zestig en later de pers, literatuur en leerstoelen. Na de miljoenen lijken die de communistische regimes hebben nagelaten en de zowel economische als ecologische schroothoop, bestaan vandaag publicisten het nog om met Lenins werk in de hand op te roepen tot een nieuwe revolutie tegen het kapitalistische globalisme. Jarenlang hebben 'intellectuelen' van links elke vergelijking tussen fascisme en extreem-rechtse dictaturen en de communistische 'paradijzen van de hel' als een onaanvaardbare vergoelijking van Hitler c.s. gestigmatiseerd. Ze slaagden erin om de onontkoombare vereglijking tussen de Holocaust en de Goelag-archipel onder tafel te vegen. Tot op vandaag blijft hier en daar de mening bestaan dat communisme misschien wel in de praktijk tot uitschuivers heeft geleid, maar dat het in principe voor velen om een humanistisch ideaal ging. Collabo's van rechts verdienden de kogel, opsluiting of maatschappelijke uitstoting, de communisten en 'fellow travellers' hadden het daarentegen allemaal goed bedoeld.

De auteurs tonen in hun essay haarscherp aan hoe immens deze vergissing wel is. Marx en Engels, de grondleggers van het communisme, voorzagen al zonder gewetensproblemen dat geweld en kampen noodzakelijk zouden zijn om tegen de wil van de 'onwetende' proletariërs in hun 'heil' te bewerkstelligen. Lenin heeft met zijn gemengde systeem van socialisme en vrije markt vlak na de Russische Revolutie van 1917 tijdens de vroege jaren twintig slechts de nood van het ogenblik gevolgd en hield een even zwaar regime in petto als dat van Stalin. De terreur en gewelddadige eliminatie van politieke tegenstanders, 'klassenvijanden', begon al onder zijn leiding. Ook Trotski, die voor Stalin op de vlucht moest slaan en in diens opdracht vermoord werd in Mexico, kon over veel met deze tiran van mening verschillen maar onder zijn eigen heerschappij zou het er niet beter aan toegegaan zijn.

De Hongaars-joodse Istvan Angyal, die de Holocaust wist te overleven, maar later door de communisten werd opgehangen wegens zijn deelname aan de Hongaarse opstand van 1956, drukte het kernachtig uit: "Uiteindelijk maakt het niet veel uit welk 'isme' je de strop om de hals hangt." Voor de Duits-joodse filoloog Viktor Klemperer, auteur van een beroemd oorlogsdagboek, waren communisme en nazisme niet wezenlijk verschillend.

'Intellectuelen' als Harry Mulisch, om er maar één te noemen, hebben al te lang op clementie kunnen rekenen voor de ronduit schandalige positie die ze innamen ten aanzien van communistische regimes. Hun bloedrode engagement was een morele en politieke vergissing en verdient het om genadeloos aan het licht gebracht te worden. Het zou vooral tot de publieke opinie moeten doordringen dat de totalitaire nachtemerrie van links én van rechts kwam, dat deze intrinsiek aanwezig is in de gedachtestromingen die hen hebben doen ontstaan en dat de ene niet menselijker was dan de andere. Het vergoelijken of ontkennen van die geschiedenis komt neer op een linkse en even bedenkelijke versie van het negationisme dat bij neonazi's en aanverwanten bestaat in verband met de Holocaust. Marcel van Hamersveld en Michiel Klinkhamer hebben de verdienste dit stuk verleden mee voor de vergetelheid te behoeden.


Recensie: Dirk Verhofstadt (verhofstadt.dirk@pandora.be)

Marcel van Hamersveld en Michiel Klinkhamer, Messianisme zonder mededogen. Het communisme, zijn aanhangers en zijn slachtoffers, Uitgeverij Aspekt, 1998

Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be