Trialoog

boek

Jan De Volder

Volgens Ahmed Akgündüz, de rector van de Islamitische Universiteit Rotterdam, is dialoog met andersgelovigen onmogelijk. Mohammed deelde de mening van deze bizarre rector niet. Deze profeet was immers – onder andere – getrouwd met de Joodse Safiyya, en naar verluidt bekeerde hij haar tot de eerste moslima. Of dit destijds tot pittige discussies heeft geleid tijdens het rollen van de falafels ten huize Abū al-Qāsim weten we niet, maar wellicht was er toch sprake van enige – al dan niet verhitte – interreligieuze dialoog.

Het woord 'dialoog' is een samenstelling en bevat naast het Griekse logos ('woord' of 'taal',) ook het woord dia – wat staat voor 'door' of 'tussen', en niet zoals vaak ten onrechte gedacht voor 'twee'. Trialoog is dan ook een fantasiewoord dat verwijst naar een initiatief dat ontstond in de grimmige sfeer na de moord op de populaire islamleraar Mohammed Achtrak in Antwerpen in 2002. Rabbijn Aharon Malinsky, priester Hendrik Hoet, en imam Jamal Maftouhi, die elkaar al kenden via de christelijke lekengemeenschap Sant'Egidio, besloten gesprekken op te starten ten einde het onderlinge begrip tussen de (monotheïstische) religies te bevorderen. In 2005 bundelde Jan De Volder, redacteur bij het katholieke blad Tertio, de gesprekken tussen deze drie Antwerpse religieuzen in zijn boek Trialoog.

In acht jaar tijd is de samenleving echter sterk veranderd. Het homohuwelijk en euthanasie zijn (bijna) volledig aanvaard. Het Vlaams Belang is een kleine partij geworden, de N-VA levert tal van burgemeesters, en voor het eerst in honderd jaar nemen de socialisten niet deel aan het Antwerpse stadsbestuur. Tussen de algemene seculariseringstrend merken we opstootjes van extremisme en fundamentalisme, en zet de katholieke kerk haar hoop op hun nieuwe paus Franciscus. De Arabische omwenteling is tot ver buiten haar grenzen voelbaar en laat de discussies opwaaien over al dan niet gerechtvaardigde interventies. Dit alles gaf voldoende redenen om Malinksy, Hoet en Maftouhi terug bij elkaar te brengen voor een geactualiseerde versie van het interviewboek.

De gesprekspartners ontmoeten elkaar nu al meer dan tien jaar regelmatig, weliswaar met een wisselende intensiteit. Interreligieuze dialogen komen wel vaker voor, maar zijn meestal een kort leven beschoren. Het drietal beklemtoont dan ook de duurzaamheid van hun Trialoog: wat hun project zo bijzonder maakt is dat ze niet louter vertrekken van wederzijds respect, maar dat er ook een trouwe vriendschap tussen hen is ontstaan. Hierbij beseffen ze dat hun opinies zeker niet representatief zijn voor de samenleving. Ter illustratie citeert Malinsky het gezegde 'Twee joden, drie meningen”, en verwijst naar de diverse stromingen binnen het jodendom (zionisten, antizionisten, seculieren, …) met hun onderlinge twisten.

Ook protestanten, Turkse moslims of vrijzinnigen komen niet aan bod. Hoet verwijst ter verdediging naar bredere initiatieven zoals de in 2009 opgerichte ‘Belgian Council of Religious Leaders’, de ‘Werkgroep Interreligieuze Dialoog Antwerpen’ en het met veel bombarie opgestarte ‘Vlaams Parntership voor Interlevensbeschouwelijke Dialoog’. Dergelijke overlegplatformen blijken meestal geen lang leven beschoren en verdwijnen vaak samen met hun financiering, terwijl Trialoog zonder externe druk, zonder externe verwachtingen, zonder formaliteiten maar dankzij een groot enthousiasme veel duurzamer blijkt.

Jan De Volder confronteert hen vaak met directe vragen, zonder overbodige nuances of verbloemingen. Zo vraagt hij bijvoorbeeld naar hun punten van ergernis bij de andere religies, en confronteert hij hen met de minder fraaie verzen uit de Bijbel ('Laat zijn kinderen vaderloos worden!') en de Koran ('Houwt dan in op de nekken!'). Hierbij beperkt hij zich niet tot religieuze vraagstukken, maar informeert hij tevens naar hun standpunten over levensbeschouwelijke, politieke, economische of maatschappelijke kwesties. Ook de relatief hoge criminaliteitscijfers bij jonge allochtonen en de verplichte inburgering (met verwijzingen naar de betuttelende brochure van Geert Bourgeois) komen uitgebreid aan bod. Het ware mooi geweest mocht de auteur ook wat dieper zijn ingegaan op het conflict tussen wetenschap en religie (Aharon Malinsky uitte zich eerder al kritisch tegenover wetenschap, zie ook God of Noppes door Will Jensen, http://www.liberales.be/boeken/noppes).

Over een aantal punten, bijvoorbeeld over de Joods-Palestijnse kwestie, stoppen de gesprekspartners hun meningsverschillen niet onder stoelen of banken. Dit doen ze ook enigszins over religieuze zaken, alhoewel ze hier beklemtonen dat er meer zaken zijn die hun verbinden dan die hen scheiden. Als volgelingen van Abraham komt een 'goede' jood, christen of moslim zijn grotendeels immers op hetzelfde neer. Hierbij wordt er uitgebreid toegelicht waarom de drie monotheïstische godsdiensten inherent een andere interpretatie geven aan de heilige geschriften. Het letterlijk opvolgen van regels van het Jodendom en de Islam staat bijvoorbeeld in schril contrast met het Christendom of het reformjodendom. Of, het Christendom is geen godsdienst van het boek, maar van de geest – zoals Hendrik Hoet toelicht.

Dat het in praktijk soms wel wat complexer is, leren we uit tal van anekdoten een interessante weetjes. Zo bevatten de Thora en de Talmoed een reeks van soms wel zeer vervelende regels, bijvoorbeeld dat je tijdens de sabbat niets mag opheffen – tenzij je in een ommuurde stad woont. In Antwerpen heeft men hiertoe enkele ontbrekende meters voorzien van een draad (de Schelde en de autosnelweg krijgen voor de eenvoud hierbij de status van muur). ‘You don't mess with halacha’, citeert Malinksy, ‘wet is wet’.

Het drietal heeft het – in meer of mindere mate – duidelijk moeilijk met een seculiere samenleving, die onterecht wordt afgeschilderd als inherent intolerant. Malinksy haalt hierbij uit naar Etienne Vermeersch en wijlen Jaap Kruythof. De term ‘seculier’ wordt hierbij verward met ‘atheïstisch’, en atheïsme wordt verkeerdelijk als een ideologie afgeschilderd. Op de stelling dat volgens sommigen islam en democratie inherent incompatibel zijn, en dat moslims op termijn ook in onze maatschappij streven naar de sharia, meent Jamal Maftouhi ons gerust te stellen: de moslims in Europa beseffen goed dat ze in de minderheid zijn en maken enkel gebruik van hun democratische rechten. Hij stelt echter eveneens dat de democratie niet het allerhoogste is, en de islam niet kan aanvaarden dat namens de democratie de waarden en de normen die van God zijn gekomen worden afgeschaft. Eerst God, dan pas de mens, dus. Dat een democratie meer impliceert dan een dictatuur van een eventuele moslimmeerderheid, schijnt Maftouhi niet te beseffen.

In dezelfde lijn heeft het drietal het moeilijk met fundamentele menselijke waarden zoals het recht op zelfbeschikking (zoals een duurzame relatie, ook voor homo's, of het recht op euthanasie). Daarentegen geven ze elk een opvallend genuanceerde visie op de recente discussies rond het al dan niet dragen van religieuze symbolen in openbare functies. In de rand leren we hierbij dat het dragen van een keppeltje voor joden in den beginne verplicht werd, en wel door de christenen.

Bij het lezen van dit boek zullen aanhangers van een seculiere maatschappij wellicht af en toe de wenkbrauwen fronsen, zonder zich echter echt te gaan ergeren. Het is immers bewonderenswaardig dat drie religieuze leiders openlijk een duurzame vriendschapsband hebben opgebouwd, en hieruit een heel aantal acties ondernemen om de interreligieuze dialoog te bevorderen (van ‘Varen voor Vrede’ tot een klasbezoek aan een synagoge). Jan De Volder stelt zich behoorlijk kritisch op, en door de praktische weetjes en anekdotes leent het vlot leesbare boek zich uitstekend als een soort 'Monotheïsme voor dummies'.


Recensie door Koert Van Espen

Trialoog, Jan de Volder, Lanoo, 2013, 174 blz.

Links
mailto:liberales@koert.net
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be