Het theater van de politiek

boek vrijdag 19 maart 2004

Henk Te Velde

Bij de verkiezingen van 2002 kende Nederland een heuse politieke omwenteling. In het spoor van de vermoorde politicus Pim Fortuyn kregen de regeringspartijen een forse klap en verscheen de LPF als de tweede grootste partij van het land. Een van hun punten van kritiek was dat het politieke bestel in Den Haag te ver van de maatschappelijke realiteit stond. Ze deden de politiek af als een ‘poppenkast’ of ‘theater’ waarin de verkozenen hooguit een bijrolletje speelden. In de daaropvolgende weken traden een reeks politici van de LPF zonder enige bestuurservaring als minister toe tot de nieuwe regering waarbij ze zich enigszins moeizaam aanpasten aan de gebruikelijke rituelen van de parlementaire werking. Hun kortstondige deelname aan de macht bleek achteraf een flop waarna tal van kiezers terugkeerden naar de traditionele partijen. Toch bleek deze politiek woelige periode op één vlak bijzonder heilzaam: de Nederlandse burgers kregen opnieuw belangstelling voor de politiek, voor ideologische standpunten en voor de werking van de democratie. Het leidde tot een eindeloze reeks publicaties van opiniemakers, essayisten en columnisten. Ook in universitaire middens bestaat er een hernieuwde belangstelling voor de politiek en de democratie.

Het boekje Het theater van de politiek van Henk Te Velde, historicus en hoogleraar politieke cultuur in de moderne tijd aan de Rijksuniversiteit Groningen, is daar een goed voorbeeld van. In zijn rede uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar wijst Henk Te Velde er op dat er niets verkeerd is aan de politiek als ritueel en theater. Hij betoogt dat beide elementen niet alleen onvermijdelijk zijn, maar ook een belangrijke functie vervullen. Aan de hand van het Britse parlement in de negentiende eeuw laat hij zien dat het ritueel onmisbaar is in het parlementaire debat. Net zo is het gesteld met het theatrale aspect: het bevordert de politieke meningsvorming én de politieke betrokkenheid van het grote publiek. Zijn rede is dan ook een pleidooi voor een herwaardering van deze kanten van de politiek, die al lang voor het televisietijdperk bestonden.

De reden waarom de auteur het Britse parlement als voorbeeld kiest voor zijn uiteenzetting is begrijpelijk. Het Britse parlementaire systeem staat symbool voor de geweldloze uitwisseling van ideeën en het publieke debat dat de kern vormt van elke democratie. Juist de openlijke discussie binnen vooraf afgesproken en in regels vastgelegde procedures maakt mogelijk dat mensen van uiteenlopende strekkingen op een vreedzame manier met elkaar kunnen omgaan. Het is een gevecht met woorden waarbij argumenten, redenaarskunst, drama en melodrama de wapens vormen, met als finaal doel de tegenstander te overtuigen. Henk Te Velde geeft het voorbeeld van de tweestrijd tussen de conservatief Benjamin Disraeli en de liberaal William Gladstone tijdens de tweede helft van de negentiende eeuw. Gladstone trad op als een volkstribuun die zijn standpunten met vuur en voluntarisme verdedigde. Met zijn bevlogen stijl beheerste hij de media en aldus de publieke opinie. Hij was bijzonder populair en werd vier keer premier van zijn land. Volgens de auteur had Gladstone zijn grote populariteit niet alleen te danken aan zijn politieke handelswijze maar ook aan zijn publieksgerichte houding waardoor zijn aanhang zich erkend voelde. Hij polariseerde bewust en dwong mensen op die manier partij te kiezen.

“Volksvertegenwoordigers moeten de regels van het ritueel op het toneel beheersen, en tegelijk in staat zijn contact te leggen met het publiek”, aldus de auteur, die ook wijst op het belang van het ‘vermaken’. Sommige politici zullen hiervan gruwen en zeggen dat men de inhoud niet ondergeschikt mag maken aan de vorm. Maar vermaak is wel degelijk nodig wil men de belangstelling van het publiek vasthouden. Misschien was de dodelijke saaiheid en zakelijke afstandelijkheid tegenover het publiek wel het probleem waar Paars 2 in Nederland mee kampte. Parlementsleden, zowel van de meerderheid als van de minderheid klagen dat ze weinig of geen aandacht krijgen van de media. Ze moeten beseffen dat ze hiervoor zelf de sleutel in handen hebben. Niet dat ze hiervoor op tafel moeten springen, maar gewoon door datgene wat leeft onder mensen op een duidelijke manier aan te brengen. Henk Te Velde zegt in één zin hoe volksvertegenwoordigers zich moet gedragen. “Ze moeten hun evenwicht bewaren tussen zelfstandigheid maar geen afgeslotenheid enerzijds en publieksgerichtheid maar geen overgave aan het publiek anderzijds.”


Recensie door Dirk Verhofstadt


Henk Te Velde, Het theater van de politiek, Wereldbibliotheek, 38 blz.

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be