Eenzaam heden

boek vrijdag 01 februari 2008

Naema Tahir

‘Het gevoel bij de ingezetenen dat een vertrouwde samenleving verloren gaat, moet, evenzeer als het gevoel van ontworteling van veel nieuwkomers, onder ogen worden gezien,’ zo schrijft de Nederlandse publicist Paul Scheffer in zijn onvolprezen boek Het land van aankomst over de migratieproblematiek, en hij heeft het over een strijd tussen ‘een cultuur die in het teken staat van lotsbestemming en een cultuur die probeert individuele vrijheid voorrang te geven.’ Al te vaak wordt deze problematiek genegeerd of gegeneraliseerd tot de stelling dat alle migranten weigeren om zich aan te passen aan ‘onze’ normen en waarden waardoor men een vijandbeeld creëert, een strijd tussen ‘wij’ en ‘zij’. De realiteit is veel complexer en genuanceerder. De strijd tussen het vasthouden aan tradities uit het thuisland en het opnemen van liberale grondwaarden, zoals het recht op zelfbeschikking, woedt binnen elk ingeweken gezin dat zich in de loop van de voorbije decennia in Europa vestigde. Dat het conflict zo hoog oplaait, is volgens Scheffer juist een teken van integratie en emancipatie. Over deze problematiek verschenen de voorbije jaren heel wat boeken van Nederlandse auteurs zoals Ayaan Hirsi Ali, Nahed Selim, Naima El Bezaz, Yasmine Allas en Naema Tahir. Zij beschrijven zowel in hun romans als hun non-fictie boeken de moeilijke strijd van de migranten, in het bijzonder van vrouwen, om hun lot te verbeteren en meer greep te krijgen op hun eigen leven tegen de onderdrukkende bepalingen die doorgaans uitgaan van het geloof en de culturele tradities die hun families en gemeenschap aanhangen.

In 2005 publiceerde Naema Tahir, een Nederlandse moslima van Pakistaanse afkomst, haar ophefmakende boek Een moslima ontsluiert. Daarin had ze het over de moeilijke strijd die tal van moslimmeisjes en vrouwen moeten voeren om zich te onttrekken aan de vrijheidsberovende gewoontes en tradities die door hun ouders en familieleden worden opgelegd. Haar boek gaf een verbijsterend beeld van de strijd die zich momenteel afspeelt in veel allochtone gezinnen in het Westen. Naema Tahir legde deze mistanden bloot en doorbrak daarmee de ‘omerta’ die samen met het cultuurrelativisme al te lang het noodzakelijke debat over de gelijkwaardigheid van man en vrouw in de moslimwereld onmogelijk maakte. In haar zinderende literaire debuut Kostbaar bezit van 2006 schetste ze de kwetsbare positie waarin jonge moslimvrouwen zich bevinden, een positie tussen gehoorzaamheid aan de ‘heilige’ tekst en de familie enerzijds en de drang naar genot en zelfbeschikking anderzijds. De fictieve verhalen waarin erotiek, seksuele verlangens en macht over de ander centraal stonden, weerspiegelden beter dan vele journalistieke verslagen de innerlijke strijd die tal van jonge moslimvrouwen voeren, en dit in een cultuur waar seks net een enorm taboe is. Onlangs verscheen haar eerste echte roman Eenzaam heden, en het is opnieuw een voltreffer die duidelijk maakt dat Naema Tahir beschikt over een groot literair talent.

Eenzaam heden is het ontroerende verhaal van Dina, de ontheemde dertienjarige dochter van Pakistaanse migranten die worstelt met haar achtergrond en zich staande probeert te houden tussen haar ouders die elk een andere kijk op het leven hebben. Haar vader blijft zich met alle middelen vastklampen aan zijn geboorteland en is ziek van melancholie en patriottisme. Hij is en blijft een Punjabi die maar één voorbeeld voor ogen heeft: Quaid-e-Mohammed Ali Jinnah, de stichter en Grote Leider van Pakistan. Haar moeder probeert wel aansluiting te vinden in Engeland en hoopt een eigen textielbedrijfje op te richten tegen de wil van haar man in. Toch laat ook zij haar thuisland niet los, maar hoopt dat familieleden overkomen om haar doel te realiseren. En de jonge Dina tekent tot ergernis van haar vader voortdurend Union Jacks, de vlag van het Verenigd Koninkrijk. Zij wil met alle macht ‘wortelen’ in het land waar ze nu woont en school loopt. In een adembenemende intro maakt Dina duidelijk hoezeer migranten hun thuisland missen en moeilijk kunnen aarden in hun nieuwe woonst. ‘We herinnerden onze verloren verledens, totdat ze onze hedens verdrongen, totdat ze ons de lust tot wortelen in dit nieuwe land ontnamen, bang zoals we waren ontworteld te raken van ons oude land’, zo vertelt Dina, al vermoed ik dat Naema Tahir hier zelf aan het woord is. ‘Schuldgevoel en schaamte waren onze pesticide, ons gif dat de groei van onze wortels afremde.’ De auteur rekende in diverse opiniestukken al af met die schaamtecultuur binnen de orthodoxe moslimwereld.

Dat de cultuur van het thuisland zo sterk blijft doorwerken hoeft niet te verwonderen. De omgangsvormen, de impact van het geloof, de kledingswijze en zelfs de eetgewoonten worden van generatie tot generatie doorgegeven en kan men niet zomaar opzij schuiven. Vooral kinderen die opgroeien in een nieuw land hebben het daar knap lastig mee. Thuis leven ze zoveel als mogelijk zoals volgens de gebruiken van het land van herkomst, maar eenmaal daarbuiten worden ze geconfronteerd met een andere wereld. De ouderen zullen buitenshuis contacten zoeken binnen de groeiende gemeenschap van migranten die uit dezelfde streek komen en zich op die manier afzonderen van het gastland. Maar kinderen die school lopen en op die manier ook buiten de besloten gemeenschap contacten hebben, staan veel meer open voor nieuwe invloeden en dat is bij Dina niet anders. Zij wil zich ontdoen van haar zwarte achtergrond en zwarte ouders, en beseft al snel wat de plaats van de vrouw binnen de traditionele Pakistaanse cultuur is. ‘Ik leerde dat een meisje minder was dan een jongen’, en dat voelt ze aan de lijve na de geboorte van haar broertje Jinnah, genaamd naar de Grote Leider, die de oogappel wordt van vader en moeder want hij is van een ‘gezegend geslacht’. Naema Tahir beschrijft die minderwaardige positie van de vrouw met verve. Alle aandacht gaat naar haar broer die advocaat moet worden, een eigen studeerkamer krijgt en bij maaltijden een hele kippenbout mag opeten, terwijl moeder en dochter er eentje moeten delen. ‘Ik wist dat wij meisjes niet het recht hadden zoveel te eten als mannen.’

Binnen de Pakistaanse gemeenschap wordt Dina dan nog eens geconfronteerd tussen diegenen die afkomstig zijn uit rijkere, meer stedelijke gebieden, zoals haar moeder, en die van het platteland, de pindu’s – een scheldwoord voor boers – zoals haar vader. Jinnah heeft meer het uiterlijk van de rijkere klasse: mollige wangen, een neus die wat opwipt zoals bij zijn moeder en mahoniebruine ogen. Dina erft dan meer van het pindu-uiterlijk van haar vader: een donkere huid, zwart haar, een lange neus en pikzwarte ogen die een beetje loensen. Van dat uiterlijk probeert ze af te komen door niet in de zon te lopen en shampoo voor blondines te gebruiken. In feite is het een strijd om aandacht, om liefde en die vindt ze alleen bij haar buurman Daniyal, een parsi en dus geen moslim, maar ook een vrijgezel met wie ze een eerste erotische ervaring beleeft, een doodzonde. Stukje bij beetje trekt Naema Tahir de lezer zo in de leefwereld van het innerlijk opstandige meisje en die is niet rooskleurig. Haar vader drinkt en vergokt zijn geld uit heimwee, haar depressieve moeder beseft dat ze getrouwd is met een chauvinist die alleen over Pakistan brabbelt. Het verhaal krijgt een dramatische wending als op een dag Jahanara, een tante met een tijdelijke toeristenvisum naar Londen komt, voor moeder een mogelijke bondgenoot in haar plan om met een naaiatelier te beginnen. Tantes doel is te huwen en zo een permanente verblijfsvergunning te bekomen, maar het lukt niet en de spanning tussen beide vrouwen loopt op. Daarop ontwikkelt zich een ingewikkelde verhouding tussen de bewoners van het huis, bekeken door de ogen van Dina. Het is een wereld van leugens, gemaakte verontwaardiging, egoïsme en liefdeloosheid waarin de koran door de protagonisten gebruikt en misbruikt wordt om hun handelingen te rechtvaardigen.

Beter dan welke studie of onderzoek ook, beschrijft Naema Tahir op die manier het leed dat veel mensen die gevangen zitten in een orthodoxe geloofswereld, dagelijks ondergaan. Het verhaal van Dina is het verhaal van talloze meisjes die omwille van patriarchaal machtsmisbruik en gedwongen liefdeloze huwelijken een troosteloos bestaan kennen. Het besef van haar eigen ongelukkige leven doet haar moeder uiteindelijk in tranen uitbarsten. ‘Echte tranen. Heel oude tranen. Tranen verzilt met verhalen en verledens, verdriet en vreugde.’ En Dina probeert haar vader te overreden om haar een toekomst in Engeland te geven en voor advocaat te mogen studeren waarbij dat ze liegt dat ze het doet om in de voetspoeren van de Grote Leider te kunnen treden, een leugen die ze moet verzinnen ‘langs de kruimels van welwillendheid die hij (haar vader) me toewierp.’ Wondermooie, maar ook tragische en vergeefse zinnen, want het zal de zoon zijn die mag studeren, niet het minderwaardig meisje. Eenzaam heden is een literaire parel maar nog meer dan dat. Het bevat verbluffende wijsheden die aantonen dat Naema Tahir over heel wat levenservaring en empathie beschikt. Tegelijk is het een scherpe afrekening met de orthodoxe geloofspunten dat we ons volledig moeten schikken naar Gods of Allah’s wil, zoals neergeschreven in zogenaamd heilige boeken, die ons een sprookjesachtig leven na de dood beloven als we onvoorwaardelijk gehoorzamen. ‘Besloten we maar onze longen te vullen met diezelfde kostelijke zuurstof die in ons gedroomde paradijs werd ingeademd’, zo mijmert Dina. We leven hier en nu. Daarbij mogen we geen kans voorbij laten gaan om er iets van te maken, om vriendschappen te sluiten, om relaties aan te gaan, om lief te hebben, om een beetje geluk te proeven.


Recensie door Dirk Verhofstadt



Naema Tahir komt op maandag 3 maart om 20 uur naar Brussel voor een gespreksavond bij Liberales. Dit gaat door in de Melsensstraat 34. Inschrijven kan via egbert@liberales.be. Inkom is gratis.

Naema Tahir, Eenzaam heden, Prometheus, 2008

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be