Kostbaar bezit

boek vrijdag 21 april 2006

Naema Tahir

Twee jaar geleden publiceerde Naema Tahir, een Nederlandse moslima van Pakistaanse afkomst, haar ophefmakende boek Een moslima ontsluiert. Daarin had ze het over de moeilijke strijd die tal van westerse moslima’s moeten voeren om zich te onttrekken aan de vrijheidsberovende gewoontes en tradities die door hun ouders en familieleden worden opgelegd. Haar boek gaf een verbijsterend beeld van de strijd die zich momenteel afspeelt in veel allochtone gezinnen in het Westen. Naema Tahir legde deze mistanden bloot en doorbrak daarmee de ‘omerta’ die samen met het cultuurrelativisme al te lang het noodzakelijke debat over de gelijkwaardigheid van man en vrouw in de moslimwereld onmogelijk maakte. In haar debuutroman, Kostbaar bezit schetst Naema Tahir de kwetsbare positie waarin jonge moslimvrouwen zich bevinden, een positie tussen gehoorzaamheid aan de ‘heilige’ tekst en de familie enerzijds en de drang naar genot en zelfbeschikking anderzijds. De verhalen zijn fictief maar weerspiegelen beter dan vele journalistieke verslagen de innerlijke strijd die tal van jonge moslimvrouwen voeren, en dit in een cultuur waar seks een enorm taboe is.

Het eerste deel handelt over een jong meisje, nauwelijks twaalf jaar oud, dat zich fysiek bewust wordt van haar eigen vrouwelijkheid. Ze groeit op in Nederland maar trekt tijdens een verlofperiode met haar moeder voor het eerst in haar leven naar Pakistan, het land van haar ouders en grootouders. Naast de cultuurschok geeft Tahir een intrigerend beeld van de verwarring van het meisje over de omgang met mannen. Ze zoomt in op de verleiding van het meisje door een oudere oom, maar tegelijk het verlangen van het meisje naar genot. Wat volgt is een meeslepend en erotisch verhaal. Het meisje gaat in op de avances van het veel oudere familielid, tientallen stomende bladzijden over het liefdesspel, de verleidingstechnieken en vooral het genot dat het jonge meisje door deze verboden relatie ondervindt. Het resultaat is een prikkelende tekst die de lezer doet vergeten dat zich hier een drama voltrekt. Subtiel levert Tahir immers felle kritiek op de hypocriete patriarchale wereld en de manie van moslimgezinnen om hun dochters gedurende hun puberteit af te schermen van de buitenwereld. ‘Zodat je geen krassen en deuken opliep, zodat je niet in waarde daalde. En dan opeens werd je opgehaald. Om te worden verkocht aan de hoogste bieder, die jou alleen wilde als je er strak, glimmend en ongeschonden uitzag.’

Deze roman van Naema Tahir leest als een spiegelbeeld van haar non-fictie werk Een moslima ontsluiert uit 2004. Daarin veroordeelde ze fel praktijken als gedwongen huwelijken, het verplicht dragen van hoofddoeken, de onderdrukking van vrouwen omwille van traditionele of religieuze redenen, maar vooral het gebrek aan zelfbeschikking van vrouwen over hun eigen lichaam. In een scherp opiniestuk riep ze ooit op tot een symbolische zelfontmaagding en benadrukte ze dat seksuele vrijheid, seksuele ontplooiing en seksuele rechten belangrijk zijn in het emancipatieproces van moslimvrouwen en dat die veel kunnen leren van de seksuele vrijheid van de westerse vrouwen. In het pakkende verhaal Bruidsnacht verhaalt Tahir over een jonge Pakistaanse vrouw die voordien enkele seksuele contacten heeft gehad en zich tijdens haar gearrangeerde huwelijk voordoet als een maagd. Het is een subliem verhaal waarin de vrouw als een professionele toneelspeelster haar eerste huwelijksdag en nacht doorkomt. Elke beweging, oogopslag en gekreun staat in functie van datgene wat de kersverse bruidegom van een maagd verwacht. Een volmaakt theaterstuk met Shakesperiaanse elementen als verleiding en begeerte, maar ook van geveinsde trouw, liefde en genot. Op die manier beschrijft Tahir beter dan in opiniestukken de ware dramatiek voor veel vrouwen en meisjes die zich op een bepaald ogenblik in hun leven moeten overleveren aan de almacht van hun doorgaans vooraf onbekende echtgenoot.

In Pakistaanse families kiezen meisjes en vrouwen hun levenspartner niet zelf. Dat gebeurt door de vaders of mannelijke stamhoofden. Meer nog, de uitverkoren bruid, moet en mag zelf geen jawoord uitspreken, dat doen de zussen in haar plaats. Het enige wat de toekomstige vrouw moet doen, is haar handtekening zetten onder een huwelijksakte. Voor Naema Tahir gaat het om een ‘overdracht van de ene beschermheer aan de andere’. Een meisje staat tot haar huwelijk onder het absolute gezag van haar vader en/of broer en na haar huwelijk van haar man en/of zoon. De huwelijksdag en vooral nacht vormt de bezegeling van die overdracht waarbij alle deelnemers aan het ‘feest’ zich goed bewust zijn van de ware tragiek. Vooral de aanwezige vrouwen, moeder, tantes, zusters en nichten spelen daarin een dubbelzinnige rol en de auteur weet dit niet alleen raak maar ook literair mooi te omschrijven. ‘Als drukke duiven met onrustig wiebelende kopjes keken ze me met hun nieuwsgierige en priemende zwarte oogjes aan. Alsof ik mank was, begeleidden ze mij naar het bed, mij vasthoudend bij de ellebogen, mijn sluier optillend.’ Waarna ze de kamer verlaten, goed beseffend wat straks moet gebeuren: de ontmaagding waarvan het bloed op het laken het empirische bewijs moet leveren.

Het was een kleine man, met een klein geslacht, niet in staat om haar echt te bevredigen. Waarop een nieuwe scčne in het toneelstuk begint. Zij speelt de rol van de getourmenteerde maagd, hij die van de verantwoordelijke man die moet zorgen voor het nageslacht. De lezer zit er bij als toeschouwer bij een aanranding in naam van Allah en zo gaan dagelijks talloze huwelijken van start. Huwelijken die niet gebaseerd zijn op liefde of wederzijds respect, maar op basis van een zakelijke deal. ‘Op de belangrijkste dag van mijn leven, de dag dat ik bruid werd, ging mijn vrije leven dood’, zo zegt de protagoniste. Voor haar kersverse man betekent het echter een vrijgeleide voor gratis seks, zoveel en zo lang als hem belieft en behaagt. ‘Zijn gezicht straalde, zijn handen trilden, ik was zijn vlees geworden fantasie. Zijn ogen spraken: seks, eindelijk. Eindelijk seks, eindelijk, ein-de-lijk!!’ In heel wat moslimlanden is het gebruikelijk dat de man en zijn familie aan het meisje en haar familie een fors bedrag betaalt als bruidschat. Daardoor krijgt het huwelijk in feite de status van een transactie, de overdracht van een eigendom. Het maakt van heel wat meisjes en vrouwen ‘dingen’ die de eigenaar ook zo naar eigen goeddunken behandelt.

Wat de meeste vrouwen wensen is een zoon, geen dochter. Ze zien het leven niet als een feest maar als een vorm van lijden. Voor hen is God het enige houvast. En dat blijkt uit de laatste tekst van Naema Tahir onder de titel ‘Devotie’. Daarin heeft ze het over vrouwen die juist aansturen op een arrangement omdat een dergelijk huwelijk hen juist ontslaat van alle verantwoordelijkheid. Want in feite leven ze vanaf het einde van hun zorgeloze kindertijd – en die eindigt doorgaans bij de eerste menstruatie of de eerste zichtbare vormen van hun vrouwelijkheid – in een toestand van permanente angst en schaamte. De angst om niet als eerbaar aanzien te worden en de schaamte omwille van het feit dat ze vrouw en derhalve, in de ogen van vele mannen, ‘onrein’ zijn. Toch streven die vrouwen oprecht naar vrijheid. Steeds meer moslima’s uiten hun wil op zelfbeschikking, op de mogelijkheid om zelf hun levensplan te bepalen, om zelf uit te maken met wie ze trouwen, welk beroep ze gaan uitoefenen en met wie en waar ze op stap gaan. Dat individualisme – de mogelijkheid om zelf te bepalen wat ze met hun leven doen – drijft hen, net zoals de meeste mensen in andere culturen. De geest van het individualisme is uit de fles en zal er, ondanks de toenemende radicalisering van orthodoxe moslimmannen, niet op verminderen.

De verdienste van Naema Tahir is dat ze in haar roman zo sterk laat aanvoelen dat men vrouwen wel fysiek kan opsluiten, maar niet hun geest en verbeelding. Meisjes en vrouwen laten hun seksuele fantasie de vrije loop en zetten een stap in de verleidelijke poel, gewoon uit lust, uit machtsgevoel of gretig op zoek naar wilde en zelfs onderdanige seks. Met genot als hun ultieme drijfveer. De vrouwen in deze roman komen er uiteindelijk als ‘winnaars’ uit. Dit is fictie, de realiteit is ongetwijfeld veel minder rooskleurig.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Naema Tahir, Kostbaar bezit, Prometheus, 2006

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be