The Price of Inequality

boek

Joseph Stiglitz

Joseph Stiglitz voorstellen is als een open deur intrappen. De Amerikaanse econoom is ťťn van de bekendste in de wereld en winnaar van de Nobelprijswinnaar voor de economie in 2001. Naast zijn baanbrekend wetenschappelijke werk, is hij ook de auteur van tal van boeken over economische topics geschreven voor een breed publiek. Zo schreef hij in het verleden boeken waarin hij zich kritisch uitliet over onder andere de huidige vorm van globalisering en de rol die internationale instituties zoals het Internationaal Monetair Fonds daarin spelen. In zijn boek The Price of Inequality: How Todayís Divided Society Endangers Our Future laat Stiglitz zijn licht schijnen over een ander actueel economisch probleem, dat volgens zijn mening ondanks zijn potentieel gevaar te weinig aandacht krijgt, namelijk het probleem van de grote en steeds toenemende inkomensongelijkheid en de mogelijke nefaste impact daarvan.

Meer specifiek geeft Stiglitz een welsprekende analyse van de ongelijkheid en wat het betekent voor het politieke systeem, de economie en de maatschappij meer in het algemeen. Een groot deel van de focus is gericht op de evolutie van de ongelijkheid in de Verenigde Staten. Met een Gini coefficiŽnt (een maatstaf van ongelijkheid in inkomensverdeling, met waarden tussen 0 en 100% en waarden van respectievelijk 0 en 100% duidende op perfect gelijke en ongelijke inkomensverdeling) van Ī45% doen de Verenigde Staten het namelijk even slecht als ontwikkelingslanden zoals Mozambique, Zuid-Soedan, en Guyana (om een idee te geven, landen zoals BelgiŽ, Frankrijk en Duitsland hebben GinicoŽfficiŽnten van rond de 30%). Bovendien tonen de cijfers aan dat de ongelijkheid blijft toenemen.

Onderstaande figuren spreken boekdelen. Niet alleen zien we een constante stijgende trend in de inkomensongelijkheid in de VS sinds de jaren Ď70 van de vorige eeuw, ook stellen we vast dat het vooral de rijken zijn die rijker geworden, met de grootste toename in inkomen voor de allerrijksten. Dus, ondanks een toename in het reŽle BBP per capita van om en bij de 80 procent de laatste decennia heeft het overgrote gedeelte van de Amerikanen er niet of nauwelijks kunnen van meeprofiteren. Meer zelfs, als we beter kijken en focussen op de evolutie van het voor inflatie gecorrigeerde inkomen, dan zien we dat de meeste Amerikanen er zelfs slechter aan toe zijn nu in vergelijking met eind de jaren Ď70. De ongelijke verdeling van rijkdom (activa, zoals aandelen, obligaties, vastgoed, enz.) is zelfs nog groter dan de inkomensongelijkheid.

Stiglitz is dan ook bijzonder kritisch voor zij die beweren dat de inkomens verdeeld worden in verhouding tot de productieve bijdrage die geleverd wordt tot de economie. In plaats daarvan, stelt hij dat een groot deel van de stijging in de inkomensongelijkheid het gevolg is van "rent seeking" door de rijke elite, en dat dit heel vaak ten koste gaat van de belastingbetalers. Met rent-seeking bedoelt Stiglitz de poging om windfall profits of "huurprijzen" te verkrijgen door middel van politieke voorrecht en voordeel. Met andere woorden, in plaats van het creŽren van nieuwe rijkdom via nieuwe technologie, marketing, nieuwe efficiŽnte mogelijkheden, van een bedrijf of bedrijfstak, streeft men naar meer rijkdom door te proberen het politieke en economische klimaat te manipuleren door middel van politieke lobbying.

Stiglitz verwijt de politieke klasse hierin veel te meegaand geweest te zijn. Zo verwijt hij ze onder andere voor het installeren van een systeem dat op een actieve manier inkomen en vermogen herverdeelt van een enorme hoeveelheid van (arme) mensen aan de onderkant van de inkomenspiramide naar een klein aantal mensen die zich aan de top van de piramide bevinden. Stiglitz illustreert het probleem door te verwijzen naar de recente cijfers inzake inkomenstoename in de VS. Zo tonen die cijfers dat de top 1 procent van de Amerikanen 93 procent van de extra inkomsten gegenereerd in de VS in 2010, hebben opgestreken. Of om het iets meer duidelijk te stellen, in een context van 100 mensen waaronder een grote pizza met 100 plakjes moet verdeeld worden, zou een dergelijke verdeling inhouden dat de rijkste persoon 93 stukken pizza zou verkrijgen terwijl de overige 99 mensen het zou moeten stellen met de resterende zeven stukken. Kortom, de huidige financiŽle recessie heeft de trend zeker niet omgedraaid of afgeremd, maar wel nog erger gemaakt.

Let wel, Stiglitz argumenteert niet dat een gelijke verdeling van het inkomen een streefdoel moet zijn. Wel integendeel, hij stelt dat een bepaalde mate van inkomensongelijkheid aanvaardbaar en zelfs nodig is om de economie draaiende te houden. Waar Stiglitz wel tegen pleit is een te hoge inkomensongelijkheid, zoals we die bijvoorbeeld nu in de VS aantreffen. Hij is namelijk van mening dat een te grote inkomensongelijkheid een soort kanker is die bijna elk aspect van onze sociale, politieke, economische en zelfs juridische systeem infecteert. Zo bestaat het gevaar dat bij een te hoge inkomensongelijkheid de economische macht (maar bij uitbreiding ook andere vormen van macht) komt te liggen bij een kleine elite, waardoor deze in staat gesteld wordt om de wet- en regelgeving in haar voordeel te beÔnvloeden.

Een mooie illustratie hiervan volgens Stiglitz is de aanpassing die er gebeurd is in de faillissementswetgeving onder de Bush administratie waardoor banken in een bevoordeelde positie werden gesteld ten opzichte van huiseigenaren en houders van studieschulden, hoewel de banken toegang hebben tot veel betere informatie en expertise bij het maken van deze leningen. Wat de situatie volgens Stiglitz nog erger maakt is dat de stijging in inkomensongelijkheid in de VS gepaard gaat met een evolutie waarbij de kwaliteit van het leven, de gezondheidsvoordelen en de werkzekerheid drastisch kan verslechteren. Zo stelt hij dat een te hoge ongelijkheid tussen burgers een zichzelf versterkende negatieve economische spiraalbeweging op gang kan brengen waarbij een te hoge mate van economische ongelijkheid leidt tot instabiliteit in het economische systeem met een verlaging van de productie, een verhoging van de werkloosheid en een daling van het BBP als gevolg.

Stiglitz waarschuwt er daarom voor dat samenlevingen met een te hoge mate van ongelijkheid niet efficiŽnt kunnen functioneren, en hun economieŽn niet stabiel kunnen zijn, al zeker niet op de lange termijn. Ook op het sociale gebied kunnen de gevolgen dramatisch zijn. Zo merkt Stiglitz op dat met betrekking tot de levenskwaliteit en de gezondheidszorg, empirische data tonen dat ongelijkheid gecorreleerd is met verminderingen in overheidsinvesteringen in infrastructuur, onderwijs en gezondheidszorg. Het resultaat is dan vaak een natie van onrecht en oneerlijkheid met afnemende sociaal-economische kansen en politieke participatie van burgers. Zo merkt Stiglitz op dat ďthe American dreamĒ, het ideaalbeeld van vrijheid en gelijkheid van alle mensen volgens dewelke het er niet toe doet van welke afkomst je bent en dat een ieder die bereid is hard te werken, altijd de top kan bereiken, al lang niet meer in overeenstemming is met de realiteit in de VS. Meer zelfs, van alle ontwikkelde landen staat de VS in de onderste regionen van de ranking wat betreft sociale mobiliteit.

Stiglitz besteed ook heel wat aandacht aan het beschrijven van een aantal mogelijke negatieve effecten die een te hoge mate van ongelijkheid kan hebben op de democratie. Hij legt hierbij onder andere uit hoe ongelijkheid de democratie zwaar onder druk kan zetten of zelf volledig onderuit kan halen. Zo kan volgens hem een te hoge mate van ongelijkheid spanningen creŽren tussen burgers, leiden tot massale verstoringen in de economie, de wet en de regelgeving (omwille van het feit dat marktwerking een steeds grotere rol gaat spelen ten koste van de politiek), de criminaliteit verhogen, en de levensduur verlagen.

De waarschuwingen van Stiglitz in gedachten mogen ook wij hier in Europa niet blind zijn voor de gevaren van een te grote inkomensongelijkheid. Toegegeven, de situatie is hier zeker nog niet vergelijkbaar met de situatie die we in de Verenigde Staten en Groot-BrittanniŽ aantreffen, maar ook in Europa stellen we voor heel wat landen een stijgende trend in de inkomensongelijkheid vast. Zo toont onderstaande figuur een stijgende trend voor onder andere Duitsland en Zweden. Ook BelgiŽ kende de afgelopen decennia een stijging in de inkomensongelijkheid. Het is dus aangewezen om waakzaam te blijven en, indien nodig, onze politici te verantwoording roepen. Stiglitzís boek omvat 290 pagina's van zeer goed onderbouwde en toegankelijke tekst verder aangevuld met 100 pagina's notities, documentatie, en zeer goede citaten en referenties. Mijn beoordeling is ronduit positief. Het boek is een aanrader voor wie zicht wil krijgen in het probleem van inkomensongelijkheid en de mogelijke nefaste gevolgen die dit kan hebben op de economie en de maatschappij. Het boek is dan ook een aanrader voor politici en beleidsmakers omdat zij met het bijsturen van beleid een belangrijke impact kunnen hebben. Ook vormt het een interessante wake-up call voor bedrijfsleiders, bankiers en andere belangrijke economische spelers waarvan sommigen de laatste decennia soms teveel hun maatschappelijke rol uit het oog verloren waren.

Ook het brede publiek heeft belang bij het lezen van dit boek. Het zullen namelijk de middenklasse en vooral de mensen met de laagste inkomens zijn die de grootste prijs zullen betalen voor een te grote inkomensongelijkheid. Ook zij hebben er dus baat bij enigszins een idee te hebben van wat de gevaren zijn van een te grote ongelijkheid. Het is namelijk hun stem die er nog steeds toe doet in een democratie.


Recensie door Nicky Rogge

Joseph Stiglitz, The Price of Inequality: How Todayís Divided Society Endangers Our Future, W.W. Norton Company, 2012

Links
mailto:Nicky.Rogge@kuleuven.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be