Niets is onmogelijk

boek

Stan Maes

BiografieŽn spreken doorgaans tot de verbeelding. We houden ervan om de levensverhalen van al dan niet bekende personen te extrapoleren op basis van eigen ervaringen, ideeŽn, tegenslagen en verwezenlijkingen. BiografieŽn liggen dan ook goed in de markt, getuige hiervan een eenvoudige zoekactie bij de online-boekhandel Amazon die maar liefst bijna 700.000 (!) resultaten oplevert Ė een aantal wellicht hoger dan het aantal zielen dat ooit een noemenswaardige impact op onze wereld heeft gehad. Stan Maes, hoogleraar psychologie aan de Universiteit Leiden, verdiepte zich in het leven van bijzondere, maar niet al te bekende Belgen en Nederlanders die elk op hun eigen manier tegen de stroom in voeren om een hoger doel te bereiken. Hiertoe doorworstelde hij Ė met de hulp van het Liberaal Archief in Gent Ė tal van reisverhalen, dagboeken, brieven, enzoverder. Het resultaat is niet zozeer een bundel van klassieke biografieŽn, maar eerder een bewust niet-neutrale beschrijving van de opmerkelijke verwezenlijkingen van elf geŽngageerde en eigenzinnige individuen.

Al beperkt elk verhaal zich tot een kleine 20 bladzijden, toch slaagt Maes erin om een bijzonder levendig beeld van de (grote of kleine) helden weer te geven, telkens gekaderd in een duidelijk tijdsbeeld. Zo leren we Willem IJsbrantszoon Bontekoe kennen, als schipper, maar ook als succesvol ondernemer en aandeelhouder van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Het ontstaan van deze 's werelds eerste multinational (ten gevolge van de agressie van Filips II tegenover de Nederlanden, waardoor men specerijen en andere handelswaar voortaan niet langer in Spanje en Portugal kon gaan halen) wordt hierbij duidelijk geschetst. Maes gaat dieper in op de handelsakkoorden en internationale conflicten die het leven en welzijn van Bontekoe Ė en hiermee de VOC Ė bepaalden, maar smukt deze drogere materie ten gepaste tijde op met mooie reisverhalen en anekdotes.

Zo leren we onder meer over feestjes met eilandbewoners, over door de bemanning geÔmproviseerde recepten (zoals stoofschotels van schildpad met damastpruim), maar ook over minder bewonderenswaardige activiteiten zoals het uitroeien van de dodo op Mauritius. In dezelfde stijl en met gelijkaardige ingrediŽnten worden andere boeiende figuren besproken, zoals de rebelse chirurg Antoine Depage en botanist Carolus Clusius. In verband met deze laatste stemt het relaas over de 17de-eeuwse tulpenzeepbel ons tot nadenken: de tulpengekte manifesteerde zich niet enkel in waanzinnige prijzen (men had toen tot 20 jaarsalarissen over voor een tulpenbol) maar er tierde zelfs een weelderige doch gedoemde handel in tulpenbol-opties.

In Niets is Onmogelijk komen tevens een aantal opmerkelijke vrouwen aan bod. Aletta Jacobs werd in 1878 de eerste Nederlandse vrouwelijke arts (een beroep dat tot dan toe Ė bij wet! Ė exclusief voor mannen was voorbehouden) en werd daarna de bekendste vertegenwoordiger van de eerste feministische golf. Onder invloed van de brochure On the Subjection of Woman van John Stuart Mill werd ze op 14-jarige leeftijd al voorvechter van het vrouwenkiesrecht, dat uiteindelijk mede door haar inzet erkend werd in 1919 (in Nederland weliswaar, in BelgiŽ duurde het zelfs tot 1948 eer dit fundamenteel recht doorsijpelde). Verder zette Aletta Jacobs zich onvoorwaardelijk in voor betere werkomstandigheden voor vrouwelijk winkelpersoneel en introduceerde ze het pessarium als anticonceptiemiddel.

Ook Belgische feministes worden besproken: de liberale Virginie Loveling, die zich als schrijfster nauw betrokken voelde bij de eerste schoolstrijd, en haar katholieke tegenhanger Marie Belpaire. Niet elke opmerkelijke vrouw van twee eeuwen terug was echter feministe, getuige hiervan het bijzondere avontuur van Alexandre Tinne. Deze Haagse hofdame trok, samen met haar moeder en haar tante, in 1862 naar de bronnen van de Nijl. Niet zozeer voor het avontuurlijke als dusdanig, maar louter als snoepreisje, wat menig ontdekkingsreiziger (zoals Samuel Baker) danig irriteerde.

Enkele figuren die wat explicieter het politieke vaarwater trotseerden worden eveneens besproken. Strubbelingen binnen de liberale partij in Antwerpen zijn duidelijk niet nieuw, getuige de moeilijkheden rond de benoeming van de liberale burgemeester Jan Van Rijswijck, die voor sommigen als te progressief, voor anderen dan weer als te flamingant werd beschouwd. In het verhaal van Georges Eduard Morel-de-Ville, de klokkenluider van koning Leopold II, vernemen we dan weer uitgebreid hoe Leopold niet enkel verantwoordelijk was verschrikkelijke wantoestanden in Congo Ė vandaag zou hij ongetwijfeld hebben moeten verschijnen voor het Internationaal Strafhof Ė maar hij bovendien het land waarvan hij koning was schaamteloos kon oplichten. Morel slaagde erin om hierover voldoende bewijsmateriaal te vinden en de waarheid naar buiten te brengen, wat leidde tot een onderzoekscommissie. Het resulterende rapport betekende uiteindelijk het begin van het einde voor de vermaledijde despoot en zijn Congo-Vrijstaat (opmerkelijk detail: de getuigenissen met precieze beschrijving van de misdaden werden tot 1980 beschouwd als geheime documenten).

In scherp contrast staat dan weer het luimige relaas van de 'zotte baron' Henri van de Werve, bijzonder populair in Schilde alwaar hij niet minder dan 52 jaar (!) burgemeester bleef. Weldoener enerzijds, maar op zijn minst ook excentriek en megalomaan anderzijds. Zo liet hij naar verluidt regelmatig de boomstammen van de ingangsdreef poetsen, gaf geregeld feestjes waarbij het personeel zich diende te verkleden als de lakeien van Lodewijk XIV, en ging hij ooit verkleed als Arabier op ťťn van zijn volbloeden op bezoek bij de buren. We zien het de huidige burgemeester van buurstad Antwerpen nog niet meteen doen. Tenslotte herstelt Stan Maes nog Paul Otlet in eer. Deze 'minder bekende' bekende Belg ontwikkelde een universeel classificatiesysteem, dat toeliet informatie snel te kunnen terugvinden. Toen weliswaar nog in de vorm van steekkaarten, maar tegenwoordig wordt Otlet beschouwd als de voorvader van Wikipedia.

De verscheidenheid van besproken figuren enerzijds en de afwisseling tussen belangrijke feiten en luchtige anekdotes anderzijds maakt Niets is Onmogelijk een vlot leesbaar boek. Bovendien krijgt de lezer als bonus bij elk verhaal een wandeling in de voetsporen van de besproken mensen, deze bieden zeker inspiratie voor citytrips. Niets is Onmogelijk is dan ook een aanrader voor eenieder die respect kan opbrengen voor stille of luidere helden uit de lage landen.


Recensie door Koert Van Espen

twitter: KoertVanEspen

Stan Maes, Niets is onmogelijk, Mens & Cultuur Uitgevers, 2012, 223 blz.

Links
mailto:koert@liberales.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be