De illusie van onfeilbaarheid

boek vrijdag 26 januari 2007

George Soros

Leiders van totalitaire en fundamentalistische systemen gaan uit van de onfeilbaarheid van hun denken en handelen. Denk aan communistische Partijvoorzitters als Lenin, Stalin, Mao en Pol Pot, aan fascistische heersers als Mussolini en Hitler, en aan ayatollahs zoals Khomeini in Iran en zelfs de paus in het Vaticaan. Die laatste kreeg zijn onfeilbare status op het Eerste Vaticaans Concilie in 1870. Onfeilbaarheid bestaat vooral binnen gesloten gemeenschappen waarin elke kritiek gesmoord wordt in naam van een hoger gezag en mensen leven zonder vrijheid van meningsuiting. Fundamentalisme en vermeende onfeilbaarheid gaan steeds hand in hand waarbij men geen oog heeft voor de misstanden die dit voor tal van inwoners tot gevolg heeft. Het was de Oostenrijks-Britse filosoof Karl Popper die waarschuwde dat diegenen die ons het paradijs op aarde beloven nooit iets anders hebben voortgebracht dan de hel. Zelf ontvluchtte hij het nazisme waarna hij The Poverty of Historicism en het tweedelige The Open Society and Its Enemies schreef. In het eerste boek opent hij de aanval op het historicisme, het geloof dat er onafwendbare en kenbare wetten van de geschiedenis zijn, en dat we op basis daarvan toekomstige maatschappelijke ontwikkelingen kunnen voorspellen. In het tweede boek verdedigt hij de 'open samenleving', waarin het beleid van de staat door de vrije burgers kritisch getoetst en zo nodig gewijzigd kan worden.

Een van de vurigste supporters van Karl Popper is de Joods-Amerikaanse zakenman van Hongaarse afkomst, George Soros. Met zijn Open Society Institute en het Soros Foundation Network levert hij op zijn manier aan het ideaal van de open samenleving. In de voorbije jaren schreef de schatrijke filantroop ophefmakende werken als De crisis van het mondiale kapitalisme, Globalisering en . In zijn nieuw boek De illusie van onfeilbaarheid richt Soros zijn pijlen op de Amerikaanse politiek van de afgelopen zes jaar en pleit hij voor een wereldwijde open samenleving. Daarmee bedoelt hij geen mondiale regering maar krachtiger internationale instellingen. In elk geval verzet hij zich tegen de politiek van de conservatieven die hun visie op de wereldorde met geweld willen opdringen. Evenzeer verwerpt hij de soevereiniteit van de natiestaten, want tal van problemen overstijgen de nationale grenzen zoals de wereldwijde energiecrisis, de nucleaire proliferatie en de milieuvervuiling. ‘Het voornaamste obstakel voor een stabiele en rechtvaardige wereldorde zijn de Verenigde Staten’, aldus Soros en hij hoopt dat meer gematigde mensen de Republikeinse Partij kunnen heroveren op de conservatieve en religieuze extremisten die deze partij nu in hun greep hebben. Soros waarschuwt niet alleen voor de machtspolitiek van de VS, maar ook voor steeds eigenmachtiger koers van Rusland en het opportunisme van China in haar allianties met schurkenstaten in ruil voor toegang tot hun energiebronnen.

‘Een open samenleving betekent vrijheid en afwezigheid van onderdrukking’, zo vat Soros zijn stelling samen. Ze aanvaardt fundamentele mensenrechten, ongeacht tribale, etnische of religieuze affiliatie. Maar tegelijk erkent ze haar eigen feilbaarheid. In die zin vind de auteur dat de open samenleving in de VS niet zozeer wordt bedreigd door terroristische aanslagen, maar vooral door de manier waarop de regering Bush na 11 september reageerde. Zo haalt de auteur fel uit naar de Patriot Act die tal van mensenrechten aantast en naar de machtiging van de president om geweld te gebruiken. Bush cultiveerde en vergrootte de angst die de natie in zijn greep hield om zelf meer macht te krijgen. Voor Soros zijn de checks and balances uitgehold en heeft de uitvoerende macht al te veel ongecontroleerde impact. Wel valt de auteur uit zijn rol als hij de vergelijking maakt met het nazisme en het communisme. Zijn vergelijking dat 11 september zowat hetzelfde is als de Rijksdagbrand in Berlijn en de moord op Kirov in de Sovjet-Unie als excuus om tegenstanders van het regime aan te pakken, komt wel echt dicht bij de complottheorieën waarvan de auteur nochtans stelt dat hij er niet in gelooft. Het essentiële verschil is dat de Amerikaanse leiders kunnen worden afgezet bij verkiezingen, iets wat bij de laatste verkiezingen voor het Parlement gebeurde.

Dat neemt niet weg dat de ‘oorlog tegen de terreur’ inderdaad ontspoord is. Zo worden mensen illegaal afgeluisterd, gevangenen buiten elke rechtelijke controle vastgehouden en behandeld tegen de bepalingen van de Conventie van Genčve in. De oorlog in Irak heeft al een veelvoud aan onschuldige slachtoffers meer gemaakt dan de terreurdaden zelf. En de afkeer, zeg maar haat, tegen de VS en het Westen is wereldwijd toegenomen. Amerika is niet veiliger geworden zoals Bush beweert. ‘Er zijn nu veel meer mensen bereid hun leven te offeren om Amerikanen te doden dan op 11 september 2001 nog het geval was’, aldus Soros en hij wijst tevens op het electorale succes van bewegingen als Hezbollah en Hamas. Maar ook buiten de islamwereld is de Amerikaanse invloed tanende.

Interessant is de visie van de gewezen zakenman en hedgefunder op het zogenaamde marktfundamentalisme waarbij eigenbelangen primeren boven het gemeenschappelijk belang. ‘Er zijn collectieve behoeften zoals de handhaving van vrede en orde, de bescherming van het milieu en het behoud van het marktmechanisme zelf, waar de krachten van de markt niet op gericht zijn’, zo schrijft hij. Dit is een interessante discussie omdat ze raakt aan de essentie van het liberale denken. Het liberalisme aanvaardt geen enkele vorm van dogmatisme en erkent dat de vrijheid ook een verplichting inhoudt. De verwaarlozing van de collectieve behoeften gaat steeds ten koste aan de zwakkeren in de samenleving. In die zin hebben de marktfundamentalisten ook geen oog voor de problematiek van de opwarming van de aarde. Probleem is dat marktfundamentalisten, net als andere fundamentalisten, hun feilbaarheid niet aanvaarden. Ze geloven dat de markt in alle omstandigheden en automatisch tot betere resultaten leidt. Dat is natuurlijk nonsens.

Net zoals er op nationaal vlak maatregelen nodig zijn om zieken, gehandicapten en senioren structureel te helpen, is dat ook een morele plicht van rijke landen tegenover de armen in de rest van de wereld. Marktfundamentalisten willen ook niet weten van internationale instellingen, maar net binnen die organisaties kunnen grensoverschrijdende problemen worden aangepakt en opgelost. De huidige Amerikaanse leiders aanvaarden niet de verantwoordelijkheden die nochtans onlosmakelijk verbonden zijn met het feit dat we behoren tot een wereldgemeenschap. Vooral de VS doet hiervoor te weinig en is zelfs de grootste barričre voor meer internationale samenwerking. Denk aan hun afwijzing van het Kyoto-akkoord, de ILO-verdragen, het Internationaal Strafgerechtshof, het Landmijnverdrag, het verdrag over Biologische Diversiteit.

Als mogelijk model voor een mondiale open samenleving denkt Soros aan de Europese Unie. Daarmee spoort hij met de ideeën van de Britse denker Mark Leonard en zijn boek Waarom Europa de 21ste eeuw zal domineren. Daarin wijst hij op een essentieel verschil tussen de VS en Europa. Het eerste land wil de democratie met geweld invoeren (wat in Irak alvast geen succes blijkt te zijn), terwijl tal van landen zich vreedzaam willen hervormen tot democratieën om bij de Europese Unie te kunnen aansluiten. In elk geval moeten we ons volgens Soros bezinnen over de thema’s die in onze tijd werkelijk van belang zijn: mensenrechten, het milieu, de nucleaire verhoudingen in Azië en het Midden-Oosten. Het is alvast de verdienste van Soros om steeds het belang van de open samenleving voor ogen te houden, want daarmee verdedigt hij ook impliciet de rechten en vrijheden van elk individu.


Recensie door Dirk Verhofstadt

George Soros, De illusie van onfeilbaarheid, Contact, 2006

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be