De Snowden Files

boek

Luke Harding

Edward Snowden is de klokkenluider van grootschalige afluisterpraktijken door de Amerikaanse National Security Agency (NSA). Daarbij werden (en worden) niet alleen talloze gegevens van het internet verzameld en doorgelicht, maar ook GSM-gesprekken van tal van mensen, onder wie ook prominente politici als de Franse president François Hollande en de Duitse kanselier Angela Merkel. Op 6 juni 2013 maakten The Guardian en The Washington Post bekend dat de NSA het tot dan toe geheim programma PRISM gebruikt dat op grote schaal gegevens oppikt van Google, Facebook, Microsoft en Apple, van burgers buiten en binnen de VS. Het aftappen van Amerikaanse communicatiesystemen was vroeger enkel mogelijk na een rechterlijk bevel. Maar door een spionagewet van 2008 hoeft dit niet langer. Sindsdien kan NSA zonder gerechtelijke toestemming e-mails, chats, foto’s, video’s en bestanduitwisselingen die gebeuren op het internet (zoals op sociale netwerksites) lezen, beluisteren en bekijken. Ook telefoongesprekken kunnen op die manier afgeluisterd worden.

Snowden onthulde in september 2013 ook het bestaan van het programma Bullrun waarmee de NSA al tien jaar lang versleutelde internetcommunicatie kan ontcijferen. De Amerikanen beschouwen het afluisteren van mensen buiten de VS niet als een misdrijf. Sterker nog, het heeft een speciale wet, de Foreign Intelligence Surveillance Act die gericht is op niet-Amerikanen. Daarnaast verkreeg de VS van Europa dat ze persoonsgegevens overmaken van Europese burgers die naar de VS reizen. Het aftappen en afluisteren van persoonlijke, vaak vertrouwelijke informatie, is in strijd met de privacy en de integriteit van de mens. In december 2013 publiceerden zo’n 500 vooraanstaande schrijvers een petitie waarin ze deze praktijken afkeuren. ‘De onschendbare integriteit van het individu is de basispijler van de democratie. De integriteit van de mens omvat meer dan zijn fysieke lichaam. Mensen hebben het recht om in hun ideeën en hun persoonlijke omgeving en communicatie niet te worden beloerd en geïntimideerd. Door de technologische ontwikkelingen voor massale spionage te misbruiken, hebben de overheden en bedrijven dat fundamentele mensenrecht waardeloos gemaakt. Een bespioneerde mens is geen vrije mens’, aldus de auteurs.

En verder: ‘Een bespioneerde maatschappij is geen democratie. Onze democratische rechten kunnen slechts bestaan als ze niet alleen in de reële, maar ook in de virtuele ruimte worden beschermd. Spionage schendt de privésfeer en brengt de vrijheid van denken en opinie in het gedrang. Massale spionage behandelt elke burger als een potentiële verdachte. Ze ontkracht een van onze historische triomfen: het vermoeden van onschuld. (…) Spionage is diefstal. Deze gegevens zijn geen openbaar bezit: ze zijn van ons’, aldus de ondertekenaars. Onder hen Orhan Pamuk, J.M. Coetzee, Elfriede Jelinek, Günter Grass, Umberto Eco, Daniel Cohn-Bendit, Amos Oz, David Grossman, Paolo Giordano, Jostein Gaarder, Saskia De Coster, David van Reybroeck, Annelies Verbeke, Paul Verhaeghe, Arnon Grünberg en Geert Mak. Iedereen kan de petitie mee ondertekenen op www.change.org/surveillance. Al meer dan 200.000 personen hebben dat intussen gedaan.

Intussen leeft Edward Snowden in Moskou. Het Amerikaanse gerecht wil hem veroordelen wegens het uitbrengen van staatsgeheimen. Maar in feite verdient Snowden onze bescherming want hij heeft een gevaarlijke praktijk blootgelegd, nl. de door de overheid toegestane inbreuk op de privacy van miljoenen mensen, het toelaten van spionagepraktijken en het ondermijnen van democratische grondbeginselen zoals de menselijke integriteit en het vermoeden van onschuld. Snowden waarschuwt voor de ondermijning van de privacy. ‘Elke niet versleutelde boodschap die via het internet wordt verzonden (kan) door iedere inlichtingendienst ter wereld worden gelezen.’ De Amerikaanse hoogleraar Eben Moglen gaat nog een stap verder en stelt dat een van de cruciale elementen van de menselijke vrijheid, de mogelijkheid is om anoniem te kunnen lezen en communiceren. En dat is nu net wat NSA in samenwerking met grote internetbedrijven aantast: ‘Met de technologie van de NSA is het mogelijk om de menselijke vrijheid uit te roeien. De NSA kan via diensten als Google en Facebook zien wat iedereen leest. De dans van onze gedachten, waar wij ons niet van bewust zijn, verdwijnt in een machine die nooit vergeet.’

Over de beweegredenen van Snowden als klokkenluider verscheen onlangs het boek De Snowden Files. Het onthullende verhaal van de meest gezochte man ter wereld, van de journalist Luke Harding die werkt voor het dagblad The Guardian. Deze krant heeft een goede reputatie voor het inzetten van haar journalisten voor onderzoeksjournalistiek. Het resultaat (van dit boek) is een soort thriller van een man die zijn geweten volgt maar tegelijk zijn loopbaan en zelfs zijn leven op het spel zet. Idealisme versus conformisme dus. En dat levert een bijzonder interessante tekst op over een van de meest ontluisterende praktijken die door een Amerikaanse (en Britse) overheid werden (en worden) toegepast: het afluisteren van het bel- en emailverkeer van miljoenen burgers. In elk geval is datgene wat Snowden heeft onthuld, van uitzonderlijk belang. Het gaat in feite om illegale praktijken die door de (Amerikaanse en Britse) overheid zonder scrupules worden toegepast.

‘Het begon met een email’, zo start het boek over Snowden. Hij stuurde het naar de journalist Glenn Greenwald van het dagblad The Guardian waarin hij onmiddellijk duidelijk maakte dat de Amerikaanse geheime diensten niet alleen hun ‘vijanden’ bespioneren, maar ook vermeende bondgenoten (zoals Duitsland, Frankrijk en andere landen), en in één klap ook het mailverkeer van en naar miljoenen individuele burgers. De journalisten begrepen dat het hier ging om een buitengewoon interessante zaak en zagen in dat miljoenen Amerikanen en andere burgers, het slachtoffer waren van door de overheid gescreende telefoongesprekken, e-mails en andere commnicatievormen. De privacy leek volkomen van de kaart geveegd en de betrokken leiders en ministers konden deze indruk niet wegnemen. Burgers werden afgeluisterd, voor zover ze een vermeend gevaar betekenden voor de nationale veiligheid, maar over wie ging het juist?

De Snowden Files van Luke Harding toont aan dat geen enkele burger meer veilig is voor de bemoeienissen van de overheid, dat iedereen kan aanzien worden als een terrorist en dat hun data voortdurend gecontroleerd worden. De overheid controleert ons, zelfs als we dat om redenen van privacy niet willen. Dat is een onthutsende vaststelling. Want al wie de sociale media gebruikt, van Facebook, over Twitter tot YouTube, of zijn mobiele telefoon of laptop om emails te versturen, komt terecht in databases van de Amerikaanse of Britse geheime diensten en kan op die manier verdacht worden van ‘subversieve’ activiteiten. In 1984 schreef George Orwell: ‘Big brother is watching you’. Hij krijgt nu gelijk. De Amerikaanse en Britse overheid is ‘watching you’. Ons gedrag is traceerbaar via honderden, zelfs duizenden linken en gsm-masten. De perfecte moord zal in de toekomst – cynisch genoeg – alleen mogelijk zijn door iemand die geen moderne communicatiemiddelen gebruikt, aldus de moderne versie van Sherlock-Holmes.

Snowden is een vaderlandslievende Amerikaan. Hij sympathiseerde met het libertarisme van Ron Paul die zich keert tegen teveel overheidsmacht en die gelooft in de principes die staan vastgelegd in de Amerikaanse grondwet. Snowden werkte voor de NSA, eerst in de VS, nadien in Genève en tenslotte in Hawaï. Op die laatste post had hij toegang tot de computers van het Amerikaanse leger in China en andere oosterse gebieden. In die periode leerde hij hoezeer de nationale inlichtingendienst doelbewust loog over haar acties. Het ging niet alleen over het afluisteren van de vermeende Amerikaanse vijanden, maar om het afluisteren van de eigen bondgenoten en eigen burgers. Zijn afkeer voor zijn eigen werk groeide met de dag. Hij werkte mee aan het systeem tot 20 mei 2012, waarna hij op de vlucht sloeg. Vanaf toen stond zijn plan vast: hij wou en zou de Amerikaanse grondwet beschermen door de illegale praktijken wereldkundig te maken.

De klokkenluider deed dat bijzonder omzichtig omdat hij wist hoe het met andere klokkenluiders slecht was afgelopen. Hij had geen enkel vertrouwen in de controlediensten van het Amerikaanse Congres, maar ook niet in de traditionele Amerikaanse media. Hoge functionarissen en politici ontlopen de dans, maar criticasters op een veel lager niveau, zoals Snowden, zijn bijzonder kwetsbaar. Via gecodeerde e-mails nam hij contact met Greenwald van The Guardian in Brazilië en met Laura Poitras, een Amerikaanse journaliste en documentairemaakster in Berlijn. Snowden maakte hen duidelijk dat de NSA met goedkeuring van de hoogste politieke verantwoordelijken in de VS het vierde amendement van de Amerikaanse grondwet aan hun laars lapten, nl. het verbod op ongefundeerde huiszoekingen, zoals het onderscheppen van persoonlijke communicatieberichten.

Snowden was ook ontgoocheld in de presidentskandidaat Obama die beloofde om het illegaal afluisteren van Amerikaanse burgers te verbieden. Als president liet hij die praktijken juist toe. De klokkenluider voedde zijn contacten met de ene na de andere ophefmakende zaak. Hij kon aantonen dat de Amerikaanse overheid juridische dekking gaf aan telecomproviders om hun gegevens ter beschikking te stellen van de NSA waardoor men het telefoonverkeer van miljoenen Amerikanen kon traceren en onderzoeken. Een ander document toonde aan dat Obama zijn medewerkers opdroeg om cyberaanvallen uit te voeren tegen andere landen. Hij kon bewijzen dat het telefoonverkeer van tal van zogenaamde vrienden van de VS werden onderschept en afgeluisterd. Hij onthulde het programma Tempora waardoor de Britse geheime dienst GCHQ inbreekt op glasvezelkabelverbindingen om telefoons af te luisteren, e-mails te onderscheppen, Facebook na te gaan en internetgebruik te detecteren.

Het boek over Snowden is ook nefast voor de grote internetbedrijven die ons zand in de ogen gooien met hun goedkope slogans. ‘Don’t be evil’, aldus Google. ‘Think different’, zegt Apple. En ‘Your privacy is our priority’, toetert Microsoft. In de praktijk doen ze allemaal het tegenovergestelde. In feite worden we als gebruikers van de sociale media massaal bedonderd. Sterker nog, ze geven zonder onze toestemming en in strijd met het vierde amendement van de grondwet van de VS, onze gegevens door aan anonieme inspecteurs die ons doen en laten controleren. Zogenaamd in de strijd tegen het terrorisme, maar steeds duidelijker om elke subversiviteit in de kiem te smoren. Om dit artikel te schrijven heb ik tal van namen via Google opgezocht zoals Snowden, NSA, PRISM en Tempora. De kans is groot dat dit door de medewerkers van NSA intussen werd opgepikt en als ‘verdacht’ beschouwd.

In feite zijn de praktijken van de NSA vergelijkbaar met die van de Stasi in de voormalige DDR. Ze zijn immers compleet illegaal. Waar blijft het verzet van de Europese leiders, van het Europees Parlement, van onze politici hier en elders? Moest Rusland dergelijke praktijken toepassen – wat ze misschien doen – dan zou er een storm van protest rijzen. Maar nu blijft het, op enkele obligate protesten na, beangstigend stil. Intussen is de storm gaan liggen. De NSA en GCHQ blijven onze gegevens verzamelen. En niemand, behalve Snowden en enkele idealisten, reageert. 1984 van George Orwell is op die manier een realiteit geworden. En het publiek begint het te beseffen. Volgens een enquête van The Washington Post vinden steeds meer mensen privacy belangrijker dan terrorismebestrijding. Intussen beweerde de NSA dat ze met hun acties 54 mogelijke terroristische acties had verijdeld. Na onderzoek blijkt dat het over welgeteld één mogelijke poging daartoe beperkt bleef.

De moraal van het verhaal is dat in naam van een virtuele veiligheid – want niemand kan die volkomen waarborgen – tal van burgerlijke rechten en vrijheden worden aangetast. Als de theorie van wijlen James Buchanan over de Public Choice ergens opgaat dan is het hier wel. Overheidsdiensten die zichzelf onmisbaar proberen te maken en steeds meer macht en geld verwerven. Blijft de vraag waarom Snowden dit allemaal deed? Uit diverse getuigenissen en teksten blijkt dat hij het als zijn morele plicht zag om deze onethische praktijken aan de kaak te stellen, juist om de vrijheid van de burgers te beschermen. Dat is een nobele doelstelling waarvoor we Snowden dankbaar moeten zijn. Een standbeeld hoeft hij niet, wel onze steun en bescherming. Waarom laten we hem niet toe in Europa met de verzekering dat we hem niet zullen uitleveren aan de VS? Geloven we hier in de vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy? Zo ja, dan moeten we Snowden met alle middelen beschermen. Dat is onze verdomde plicht.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Luke Harding, De Snowden Files, Nieuw Amsterdam, 2014

Links
mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be