Sneltrein China

boek vrijdag 21 december 2012

Bart Pennewaert

Bart Pennewaert verbleef van 2007 tot 2011 als diplomaat op de Belgische ambassade in China. Hij was een bevoorrecht getuige, benutte zijn tijd goed, documenteerde zich grondig over alle facetten van het land, had er veel persoonlijke contacten en kan onbevooroordeeld en kritisch observeren en zijn waarnemingen helder formuleren. Zijn boek bestaat uit 25 kleine hoofdstukjes, die aspecten van de Chinese maatschappij weergeven en vooral van de snelheid waarmee alles verandert: het straatbeeld, de bouwwoede, de welvaart, het openbaar vervoer, de mentaliteit en het materialisme van vele jongeren.

Zo heeft hij het ook over de fietsers, die met hun zwart, bijna uniform rijwiel (van meestal hetzelfde merk Vliegende Duif) het stadsbeeld gedeeltelijk bepalen, maar steeds meer concurrentie krijgen van de trotse autobezitters, die met vijf naast elkaar crossen of stilstaan op drie rijstroken. En over de gewoonte om als expat ook een Chinese naam te bedenken en die op je naamkaartje te zetten. In zijn geval werd dat Pan Bishen of ‘god van de pen’. VRT-correspondent Tom Van de Weghe heette Tang Vehe of ‘Tom Grote Harmonie’, hoewel hij vaak de minder harmonische aspecten toonde. We komen ook te weten dat de 1,3 miljard Chinezen maar 200 achternamen hebben, waardoor er vlot 90 miljoen Jiangs en evenveel Wangs zijn, van elke soort dus meer dan het totaal aantal inwoners van Duitsland.

De hutongs konden niet ontbreken. Van de 7.000 beluiken of kleine steegjes in het centrum van Beijing blijven er minder dan 1.300 over. De arbeidershuisjes zijn afgeleefd en verrot, maar de bewoners willen er blijven wonen. Voor de Olympische Spelen werd er een woonwijk afgebroken, met krachtige bulldozers, snel, efficiënt en vooral ongenadig. De taal dan. Pennewaert volgde privéles en ondervond hoe moeilijk het Chinees is. Een andere toon kan een totaal andere betekenis hebben. Ma met lange a is moeder, maar met korte a paard; dashi is zowel ambassadeur als grote stront. Er zijn geen lidwoorden, meervouden, verbuigingen, vervoegingen; een Chinese tekst is altijd veel korter dan een Nederlandse met dezelfde betekenis. Woorden hebben vaak een agrarische herkomst, bijvoorbeeld man bestaat uit veld en kracht, met andere woorden iemand die met kracht het veld bewerkt.

Chinezen kijken ook anders naar de wereld dan wij. Rood is het symbool voor geluk, wit is de kleur van de dood. In de rij gaan staan doen ze anders dan wij: niet achter elkaar, maar als groep. Ze beslissen ook meer in groep. Wat wij gezag noemen, noemen zij harmonie. Klassen van 45 leerlingen houden ze kalm door ze in te delen in vier groepen, met elk een leider of leidster, die moet letten op huiswerk, kledij en gedrag van zijn of haar medeleerlingen. Het wooncomplex waarin de wolkenkrabber van Pennewaert staat, heet “Stad van de Tienduizend Werelden”. Hij woonde er op de 19de verdieping en de lift bracht hem meteen in zijn eigen appartement, met zijn eigen code. Het complex is omsloten door muren; tientallen bewakers en camera’s houden alles en iedereen in het oog. De gewone Pekinees en zeker de miljoenen inwijkelingen van het platteland moeten uiteraard met minder tevreden zijn.

De hypergroei dan. Pennewaert zoekt enkele verklaringen voor dit fascinerend raadsel. Eén ervan is onnoemelijk hard werken, voor heel lage lonen. Zijn uitspraak dat de Chinese arbeider slechts 2% verdient van zijn Europese collega, klopt niet: met die 2% zou hij nooit een auto of woning kunnen kopen; en dan zou de arbeider hier 4.000 € moeten krijgen (50 x 80 €). Verder een sterke en slimme overheid, die de juiste keuzes maakt(e) en internationale bedrijven dwong tot samenwerking en tot overdracht van kennis en technologie. Een onwrikbaar geloof in maakbaarheid en vooruitgang. Dit leidde tot superlatieven: de snelste trein, de hoogst gelegen spoorlijn, de grootste koepel (Het Ei), het duurste gebouw (de staatstelevisie of het Vogelnest, beide van Rem Koolhaas). Ik mis hier nog de grootste luchthavens, havens, winkelcentra. Ethische remmen zijn er niet, zo kunnen eugenetica, stamceltherapie en genetische testen er floreren zonder bezwaren.

De partij dan. Die is almachtig, zoals Richard McGregor in 2010 al schreef in The Party. Ze stelt de ministers aan, zegt hoe de rechters moeten vonnissen, wat de journalisten wel en wat ze niet mogen tonen en schrijven, ze benoemt de rectoren van de universiteiten, de top van de grote bedrijven, enzovoort. Maar ze is voor een deel wel meegegaan met de tijd. Zo beslist ze niet meer of je mag reizen of trouwen, hoe je kledij en uiterlijk eruit moeten zien. Ze trekt de beste studenten en de beste ondernemers aan. 200 topfiguren staan met een rode telefoon met elkaar in verbinding. De grondwet zegt er weinig over, maar ze erkent haar als leidinggevende instantie van het land. Concreet houdt dat in dat ze boven de wet en boven alles en iedereen staat.

De HST staat symbool voor China’s felle vaart. Tussen 2007 en 2010 bouwde China een netwerk uit van 13.000 km, groter dan Frankrijk in dertig jaar. In 2012 zou elke provinciehoofdstad binnen acht uur van Beijing bereikbaar moeten zijn. Maar de treinbestuurders moesten alle ingewikkelde handelingen aanleren in 10 dagen in plaats van 2 maanden, zoals hun Duitse instructeurs adviseerden. En de kost van een ticket ligt te hoog voor de meeste Chinezen, de bezettingsgraad moest geheim blijven, minister Liu had steekpenningen aanvaard, de schulden liepen op tot 300 miljard $. En in juli 2011 botste een sneltrein op een voorganger die stilgevallen was. De twee rijstellen vielen van een viaduct naar beneden, tientallen meters diep. Gevolg: 39 doden en 200 gewonden. Het is nog altijd niet duidelijk waarom de achtervolgende trein niet gewaarschuwd was. ’s Anderendaags zoefde alweer een nieuwe HST over hetzelfde spoor. Net alsof het drama een eeuw geleden gebeurd was.

China heeft dus in 34 jaar een enorme sprong voorwaarts gemaakt, nu dus een echte, want die van Mao was een droevige mislukking met tientallen miljoenen doden. Pennewaert eindigt met een literatuurlijst, die up-to-date is, die ook nog dingen vertelt die in het boek zelf niet staan en die elke titel, film, blog of site voorziet van een kernachtige maar duidelijke typering van de inhoud. Op basis daarvan kan de lezer een verantwoorde keuze maken. Die lezer zal aan dit boek veel deugd beleven en geen enkel essay overslaan. Daarvoor zijn ze te mooi en te persoonlijk geschreven. Globaal gezien is het een knap verhaal van een man die talent heeft om te schrijven en om na te denken over het Chinese groeiwonder, zonder vooroordelen of Westers meerwaardigheidsgevoel.


Recensie door Jef Abbeel

Bart Pennewaert, Sneltrein China. Een land dat zichzelf voorbijraast, Uitgeverij Vrijdag, Antwerpen, 2012. 192 p.; tekeningen, bibliografie.

Links
mailto:jef.abbeel@skynet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be