Bekocht of behandeld?

boek vrijdag 22 oktober 2010

Simon Singh en Edzard Ernst

Toen in 1763 de Zevenjarige Oorlog werd beëindigd bleek het totale aantal slachtoffers bij de Britse marine best mee te vallen, toch als men abstractie maakte van zij die aan scheurbuik waren bezweken. Er waren slechts 1512 mariniers gesneuveld, terwijl het mysterieuze scheurbuik, waarvan de legerleiding toen niet wist waardoor het werd veroorzaakt, ongeveer 100.000 slachtoffers had geëist. Inmiddels weten wij dat deze ziekte wordt veroorzaakt door een gebrek aan ‘vitamine c’ en ervoor zorgt dat een mens letterlijk uit elkaar valt. Die vitamine wordt door het lichaam immers gebruikt om collageen aan te maken, de stof die spieren, bloedvaten en anders structuren aan elkaar hecht. Een gebrek eraan leidt tot het ontbinden van kraakbeen, bindweefsel, pezen, bot, huid, tandvlees en gebit, wat een slachtoffer op en paar weken tijd herleidt tot een uren in de wind stinkend hoopje rottende miserie.

Mits enige overdrijving zou men kunnen beweren dat die 100.000 tevergeefs zijn gestorven. Twintig jaar eerder had scheepsarts James Lind immers al ontdekt hoe scheurbuik verholpen kan worden, en dit met een experiment dat een revolutie zou betekenen in de geschiedenis van de geneeskunde: de gecontroleerde proef. Lind deelde 12 mannen die aan scheurbuik leden in in zes duo’s. Hun levensomstandigheden waren identiek, alleen wat hun voeding betreft varieerde Lind. Het eerste paar kreeg dagelijks een liter cider, het tweede 75 druppels vitriool, het derde zes lepels azijn, het vierde een halve liter zeewater, het vijfde een papje van knoflook, mosterd, radijs en mirre en het zesde twee sinaasappels en een citroen. De rest van de bemanning kreeg niets en fungeerde zo als controlegroep. Het experiment had een paar weken moeten duren, maar na zes dagen waren de citrusvruchten op en diende het dus stopgezet te worden. De resultaten waren echter toen al duidelijk. Iedereen was er fel op achteruit gegaan, uitgezonderd de mannen die cider kregen - hun toestand was gestabiliseerd - en zij die sinaasappels hadden gegeten. Die waren bijna genezen.

Met zijn gecontroleerde proef legde Lind de basis voor de wetenschappelijke methode die vandaag gebruikt wordt om de werking van geneesmiddelen te testen, de gerandomiseerde placebo-gecontroleerde dubbelblinde klinische proef, waarbij het proefpanel willekeurig wordt samengesteld en patiënt noch dokter weten of men met het echte middel of een placebo te maken heeft. Wie een nieuwe pil uitvindt moet haar aan deze test onderwerpen alvorens zij op de markt kan komen. Wie zichzelf uitroept tot kruidendokter, in zijn tuin een plastic zakje vult met wat onkruid en dit voor vijftig euro verkoopt als een wondermiddel tegen depressie niet. Om een of andere gekke reden vinden wij dat normaal, maar niet zo Simon Singh en Edzard Ernst. De eerste is een van de meest gerenommeerde Britse wetenschapsjournalisten, onder meer auteur van Code en Het laatste raadsel van Fermat, terwijl de tweede het als arts en homeopaat tot hoogleraar in de alternatieve geneeskunde geschopt heeft aan Exeter University, een wereldprimeur trouwens.

In Bekocht of behandeld? onderwerpen zij vierendertig alternatieve geneeswijzen aan een wetenschappelijke analyse, wat in realiteit natuurlijk betekent dat zij alle bestaande resultaten van wetenschappelijke tests op alternatieve geneeswijzen hebben verzameld, wat resulteert in een imposant en bijzonder overtuigend boek. Vier geneeswijzen krijgen omwille van hun wereldwijde succes extra veel aandacht: acupunctuur, homeopathie, chiropractische therapie en kruidengeneeskunde. Van elk van deze geneeswijzen geven ze de ontstaansgeschiedenis, de toepassingen en de testresultaten, wat over het algemeen op een sof uitloopt.

Neem bijvoorbeeld acupunctuur, de prikkunst die voor het eerst door de Chinezen werd beschreven maar die een paar millennia eerder ook hier al werd toegepast. De 5000 jaar oude, gemummificeerde Ötzi die twintig jaar geleden aan de voet van een Alpengletsjer werd aangetroffen bleek er bijvoorbeeld een waar liefhebber van. Bij een acupunctuurkuur worden naalden geplaatst in de buurt van de meridianen die de stroom van de levenskracht ‘chi’ doorheen het lichaam verzekeren, waardoor eventuele blokkades opgelost worden en de zieke zijn evenwicht terugvindt. Afgezien van het feit dat geen enkele anatoom ooit die meridianen of ook maar het kleinste druppeltje ‘chi’ heeft kunnen opsporen, blijkt de therapie louter een placebo-effect te hebben. Waar je ook prikt, als de patiënt er maar hard genoeg in gelooft, werkt het, zo blijkt uit verschillende tests.

Ach, waarom al die drukte, denken wij al gauw, baat het niet, dan schaadt het niet, en moeten wij als maatschappij mensen verbieden om hun geld aan bedriegers uit te geven? Als het allemaal zo onschuldig was, zou dit inderdaad niet hoeven, aldus de auteurs, maar alternatieve geneeswijzen kunnen immers dodelijk zijn, denken we bijvoorbeeld maar aan Sylvia Millecam, de Nederlandse actrice die haar borstkanker met 28 verschillende alternatieve geneeswijzen te lijf ging en twee jaar later op haar 43ste overleed. Had zij het knobbeltje in haar borst door de reguliere geneeskunde laten behandelen leefde zij wellicht nog. Soms gaan Singh en Ernst wel wat ver in hun kritiek, waarbij ze de wetenschappelijke paden verlaten en in duister vaarwater terechtkomen. Wanneer zij Amerikaanse chiropractici verwijten zakkenvullers te zijn die hun patiënten op alle manieren proberen te lijmen, vermelden ze bijvoorbeeld niet dat ook heel wat Amerikaanse reguliere artsen dit doen, net zoals hun Belgische niet-geconventioneerde collega’s natuurlijk. Maar ook op zuiver wetenschappelijk vlak is wel iets aan te merken op de chiropractische therapie. Zolang deze zich inlaat met rugklachten is zij inderdaad effectief, aldus de auteurs, maar wanneer zij beweert ook doeltreffend te zijn tegen allergie of astma gaat ze haar boekje te buiten.

Slechts bitter weinig alternatieve geneeswijzen werken echt, zo blijkt. Mediteren kan stressgerelateerde aandoeningen verlichten en visoliecapsules hebben een bewezen positieve invloed op hart en bloedvaten, maar dat de suikerpillen die homeopaten verkopen - waarbij de verpakking ook netjes vermeldt dat de inhoud uit 100% suiker bestaat - niet veel baten hoeft niet te verbazen. Het is echter jammer dat dit vandaag om politiek correcte redenen steeds minder vaak gezegd kan worden. In 2003 publiceerde de WHO een grootschalig rapport waaruit moest blijken dat acupunctuur werkte en dat voor een groot deel door Chinese acupuncturisten was geschreven. Vandaag bereidt die organisatie een gelijkaardig rapport voor over homeopathie waaruit ongetwijfeld zal blijken dat dit een betrouwbare discipline is. “Er zijn in wezen twee dingen, wetenschap en oordeel,” wist Hippocrates al, “de eerste brengt kennis voort, de laatste onwetendheid”.


Recensie door Marnix Verplancke


Simon Singh & Edzard Ernst, Bekocht of behandeld?, vertaald door Mea Flothuis & David Orthel, De Arbeiderspers, 2010, 393 p., 25 euro.

Links
Mailto:marnixverplancke@skynet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be