Sereen

boek

Ahmet Hamdi Tanpinar

Ahmet Hamdi Tanpinar (1901-1962) is een van de grondleggers van het Turkse modernisme. Hij heeft zowel proza, poëzie als studies over literatuur, beeldende kunst en muziek geschreven. Het is dan ook enigszins bevreemdend dat er van zijn werk lange tijd geen enkele Nederlandse vertaling te vinden was. Daar kwam in 2009 gelukkig verandering in toen Hanneke van der Heijden Het Klokkengelijkzetinstituut (1954) vertaalde. Een heerlijke, satirische roman die het snelle proces van modernisering, dat Turkije na de stichting van de republiek onderging, op de korrel neemt. Nu is ook Sereen (1949) beschikbaar in het Nederlands.

Tanpinar schrijft over de breuk tussen het Osmaanse rijk en het moderne Turkije. Over Oost en West. Over traditie en vernieuwing. De auteur was een groot kenner van de negentiende-eeuwse Osmaanse cultuur en literatuur. Hij beleefde zelf de omwenteling: hij was als twintiger getuige van de stichting van de moderne Turkse republiek. In zijn werk wil hij uitdrukkelijk invloeden van beide tradities verwerken en op die manier kan hij gezien worden als een van de eerste critici van de hervormingen van Atatürk. Zo heeft hij in Sereen vaak gebruik gemaakt van archaïsche Osmaanse woorden.

De hervormingen van Atatürk hadden immers ook een grote invloed op de taal: het Arabisch schrift werd vervangen door het Latijnse en de taal diende te worden gezuiverd van alle Perzische en Arabische invloeden die eigen zijn aan de Osmaanse taal. Op die manier zou een zuivere Turkse taal bekomen moeten worden. Tanpinar heeft zich hiertegen verzet. In Sereen lezen we dan ook: ‘Maar ook om een sprong te kunnen maken, om een andere horizon te kunnen vinden moet je met beide benen stevig op de grond staan. Je moet een identiteit hebben… Iedere natie ontleent die identiteit aan haar verleden.’

Sereen is een stilistisch pareltje van vijfhonderd bladzijden. Het boek speelt zich af aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Begin jaren twintig al was Turkije onder Atatürk een seculiere republiek geworden. Mümtaz dwaalt door Istanbul op zoek naar medicijnen en een dokter voor zijn zieke neef. Dit eenvoudige gegeven is slechts de aanleiding voor de auteur om te mijmeren over Istanbul, de Bosporus, de Turkse cultuur en het leven van Mümtaz en zijn geliefde Nuran. Meer nog: Mümtuz kan onmogelijk de stad, de Bosporus, de oude muziek en zijn geliefde van elkaar scheiden.

Hij vraagt zich af of hij en Nuran van elkaar houden, of van de Bosporus. Een zomer lang beleefden ze een heftige romance. Een avontuur dat niet evident is, want Nuran heeft al een dochter en was net gescheiden van haar man. Om de zaak iets complexer te maken is er ook nog Nuat, een familielid van Mümtaz, die eveneens verliefd is Nuran. Het liefdesavontuur van Mümtaz en Nuran blijft echter niet duren: na de zelfmoord van Nuat besluit Nuran terug te gaan naar de vader van haar dochter. Heb ik hiermee teveel van het verhaal verteld? Neen. Sereen is immers geen thriller maar staat en valt met het wondermooie taalgebruik. De roman is een literaire klassieker die op vele manieren kan worden gelezen. Het is een schets van een tijdsgeest, een bedwelmende liefdesroman, een filosofisch traktaat en een roman over Istanbul.

Het boek is door het wijdlopige taalgebruik en de vele filosofische overwegingen wel veel zwaarder dan de eerder gepubliceerde roman Het Klokkengelijkzetinstituut. Uitgeverij Athenaeum – Polak &Van Gennep gaat met de vertaling van Sereen dan ook dwars in tegen de huidige tendens om alles luchtiger, spannender en gemakkelijker te maken. Het lezen van Tanpinar vergt immers enige intellectuele inspanning. Sereen is geen eenvoudig boek. Niettemin moet de lezer doorzetten. Indien hij dit niet doet mist hij wonderschone zinnen: ‘Op dit ochtendlijk uur was het werkelijk iets moois om te leven. Alles was mooi, fris en harmonieus. Het kwam je met de zachtheid van een glimlach tegemoet en Mümtaz had het idee dat hij op dit uur voor eeuwig naar een acaciablaadje, de snoet van een dier, iemands hand, kon blijven kijken zonder er ooit genoeg van te krijgen. Want alles, allemaal was het mooi.’

Een dikke pluim dus ook voor vertaalster Hanneke van der Heijden die, zoals altijd (ze vertaalde eerder al onder andere Het Klokkengelijkzetinstituut, talrijke boeken van Orhan Pamuk en het indrukwekkende Het leven in stukken van Oðuz Atay) het Turks weet om te zetten in indrukwekkend en elegant Nederlands proza. Wie verder geïnteresseerd is in Turkije en Turkse literatuur kan terecht op haar website www.literatuuruitturkije.nl.


Recensie door Kris Velter

Deze bespreking verscheen eerst in het septembernummer van De Geus




Ahmet Hamdi Tanpinar, Sereen, Vertaling Hanneke van der Heijden, Uitgeverij Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2013, 528p. ISBN: 9789025370114.

Links
http://www.geuzenhuis.be/magazinedegeus
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be