De betekenis van het conservatisme

boek vrijdag 02 mei 2003

Roger Scruton

Dat het conservatisme ook in West Europa aan een revival toe is blijkt uit de grote activiteit van conservatieve denkgroepen zoals de Edmund Burke Stichting in Nederland. De eerste publicatie van deze stichting is een essay van de Britse filosoof Roger Scruton onder de titel De betekenis van het conservatisme. Hierin houdt Scruton een krachtig pleidooi voor het belang van het herinneren van denkers en ideeën die ten onrechte vergeten zijn.

Scruton beschrijft zijn bekentenis tot het conservatisme tijdens de gebeurtenissen in mei ’68 in Parijs waar hij op dat ogenblik vertoefde. “In de smalle straat waar mijn raam op uitkeek, waren de studenten aan het schreeuwen en vernielen. De spiegelende ruiten van de winkels leken terug te deinzen, eventjes te sidderen en dan de geest te geven., op het moment dat ze in puntige scherven op de grond vielen (…) Er waren grote overwinningen behaald : politieagenten gewond, auto’s in brand gestoken, leuzen gescandeerd, graffiti op muren gekwakt. De bourgeoisie was op de vlucht geslagen en weldra zouden de Oude Fascist (De Gaulle) en zijn regime om genade smeken.” In de volgende zinnen haalt Scruton ongenadig uit naar Michel Foucault, de intellectuele gids van de soixante-huitards en Eric Hobsbawn, de verafgode historicus met zijn marxistische visies. Als lesgever in het Birkbeck College ergert hij zich blauw aan het feit dat mensen als Eric Hobsbawm, Bill Clinton, Robert Mugabe en zelfs de vrouw van de Roemeense dictator Ceaucescu onderscheidingen en eredoctoraten ontvingen bij Britse academische instellingen terwijl eenzelfde eerbetoon werd ontzegd aan Margareth Tatcher, de eerste vrouwelijke premier in Groot-Brittannië.

Uiteindelijk belandt Scruton bij het gedachtengoed van Burke en zijn Reflections on the Revolution in France. Daarin verdedigt Burke het element autoriteit als de basis van de politieke orde. In een samenlevingsverband is de mens eerder een onderdaan van een souverein dan de burger van een staat. Die oude orde slaagt er beter in om de vrijheid van het individu te garanderen. De abstracte, onwerkelijke vrijheid van de progressieve intellectueel was niets anders dan kinderlijke ongehoorzaamheid, verbreed tot anarchie. Uiteindelijk zet Scruton zich af tegen de vooruitgang en “het gewetenloze geloof in de toekomst dat de moderne politiek heeft gedomineerd en geperverteerd.” Zijn opvattingen worden later nog aangescherpt door de nefaste gevolgen van het communisme die steeds zichtbaarder worden. “het meest fascinerende en afschrikwekkende aspect van het communisme was het vermogen de waarheid uit het hele menselijke leven te verbannen en hele bevolkingen te dwingen ‘te leven binnen de leugen’ (…) en waarin de partij van dag tot dag kon besluiten niet alleen wat morgen zou gebeuren, maar ook wat vandaag was gebeurd, wat gisteren was gebeurd en wat was gebeurd nog voor haar leiders geboren waren.”

Scruton eindigt zijn essay met een bijzonder krachtig statement waarin hij geen twijfel laat over de denkrichting die hij koestert. “Van toen af aan vatte ik het conservatisme niet op als een politiek credo maar als een duurzame visie op de menselijke samenleving, een visie waarvan het altijd moeilijk zou zijn de waarheid in te zien, nog moeilijker om die aan anderen mede te delen, en het allermoeilijkst om dienovereenkomstig te handelen. En het is vooral moeilijk in onze tijd, waarin religieuze gevoelens de grillen van de mode volgen, waarin de mondiale economie de bindingen met onze woonomgeving grondig verstoort, en waarin materialisme en luxe de geest afleiden van zijn eigenlijke levenstaak. Maar ik wanhoop niet, want de ervaring heeft mij geleerd dat mannen en vrouwen alleen maar tijdelijk de waarheid kunnen ontvluchten, dat ze uiteindelijk altijd zullen worden herinnerd aan blijvende waarden, en dat de dromen van vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid hen alleen voor korte tijd in opwinding zouden brengen.”

Scruton is 57 jaar oud en zijn standpunten krijgen steeds meer weerklank. Hij verwijt liberalen en sociaal democraten populisme. In een interview met De Groene Amsterdammer van 14 juli 2001 valt hij evenwel in een reeks gemeenplaatsen die te doorzichtig zijn om ernstig genomen te worden. Zo stelt hij dat Allende door gewone mensen ten val werd gebracht, terwijl Pinochet vrijwillig afstand deed van zijn macht. De waarheid is dat Allende werd doodgeschoten na een militaire coup en dat Pinochet zichzelf eerst had laten aanstellen tot (onaantastbaar) senator voor het leven. Essentiëler is dat Scruton de Verlichting ziet als dé oorzaak voor maatschappelijke ontwrichting en de teloorgang van waarden en waarheden. “Ik bepleit geen Verlichting maar een Verduistering. Je kunt dat obscurantisme noemen, want ik zou graag willen dat mensen minder gingen denken, zich minder dingen gingen afvragen.” Scruton sluit zich aan bij de ideeën van Burke die vertrouwt op de waarde van het vooroordeel. Dit leidt hem tot de volgende uitspraak over het té tolerante Nederland : “De zogenaamde vernieuwingen zijn tegelijkertijd zo omvattend en zo arbitrair dat de mensen volledig murw worden. In Nederland zie je dat ook heel sterk. Jullie storten je halsoverkop in allerlei liberale vernieuwingen, vooral op het gebied van sexuele relaties en seksuele moraal. Nederland is het eerste land ter wereld dat prostituees te kijk zette in etalages, dat abortus en euthanasie legaliseerde, het homohuwelijk mogelijk maakte. Dat zijn allemaal dingen die direct ingrijpen in het hart van het sociale leven. Het zijn innovaties die lijnrecht ingaan tegen het instinct van gewone mensen. En daarom is het tijd voor de Nederlanders om wakker te worden.”

Dat een bepaalde conservatieve onderstroom in Nederland bestaat werd ook duidelijk bij de jongste kamerverkiezingen in mei 2002. Toch mag dit niet overdreven worden. Het succes van Pim Fortuyn betekent geenszins een ondersteuning van een conservatief discours. Fortuyn nam op ethisch vlak immers behoorlijk libertaire standpunten in, bv. inzake euthanasie, homosexualiteit en drugs. Het succes van het CDA daarentegen demonstreert wel een zekere hang naar de traditionele waarden die Scruton zo belangrijk vindt.


Recensie: Dirk Verhofstadt (verhofstadt.dirk@pandora.be)

Roger Scruton, De betekenis van het conservatisme, Aspekt, 2001.

Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be