De verschillen blijven groot, maar toch: Erdogan, de premier van Turkije, en Poetin, de president van Rusland, beginnen steeds meer op elkaar te gelijken. Beide leiders genieten de steun van de meerderheid van hun bevolking. Beiden legden zich in het begin van hun politieke loopbaan toe op degelijk management en economische hervormingen. Bovendien hebben ze beiden aandacht besteed aan herverdeling, zodat de toenemende welvaart is doorgesijpeld naar brede lagen van de bevolking. Anderzijds kunnen beide leiders niet aan de verleiding weerstaan om steeds meer macht naar zich toe te trekken. Poetin heeft de presidentiŽle macht verder versterkt en heeft zich, na een constitutioneel verplichte tussenstap als premier, opnieuw opgeworpen als de eeuwige president. Erdogan heeft ook concrete plannen voor het opzetten van een super-presidentieel politiek systeem en is vast van plan de eerste te zijn om die functie op te nemen.

In beide landen hebben de leiders met succes geprobeerd hun positie te versterken door de vrijheid van de pers te fnuiken. Men kon zich natuurlijk al vragen stellen bij het mediafunctioneren vooraleer beide heren aan de macht kwamen. In Rusland werden de media gedomineerd door de oligarchen, in Turkije zijn ze sterk gepolariseerd. Hoewel de media dus zeker niet vrij waren van kritiek, was er wel sprake van een zekere mate van persvrijheid die nu, onder de heerschappij van respectievelijk Poetin en Erdogan, dreigt af te glijden tot een dienstbare of ronduit comateuze toestand. Al te kritische journalisten lopen het risico hun vrijheid of zelfs hun leven te verliezen. Op die manier werden dociele, regeringsgezinde media gekweekt. Geen tv-journaal gaat voorbij of er wordt in bericht over de uitzonderlijke verwezenlijkingen, heldere analyses en gevatte commentaren van de grote leider. Dit vergroot de brede populariteit die beide leiders genieten, maar maakt echt debat of eerlijke oppositie erg moeilijk.

Maar de laatste jaren wordt duidelijk dat er aan het temmen van de vrije pers ook een risico verbonden is. Door de media te muilkorven, zelfcensuur van journalisten te stimuleren en zich steeds meer te omringen met jaknikkers, blijft er vrijwel niemand meer over die deze heren nog echt durft te zeggen waar het op staat. Daardoor wordt de informatie die ze krijgen steeds meer gekleurd en vergroot de afstand tussen wat er echt leeft en hun perceptie ervan. Dit is de voedingsbodem voor het protest. Een deel van het volk signaleert zijn ongenoegen op de enige manier die het nog tot zijn beschikking heeft: straatprotest. En omdat de leiders alle informatiekanalen hebben ingekapseld komt dit protest voor hen als een donderslag bij heldere hemel. Daarom wordt dit protest in het begin weggezet als extremistisch, anti-patriottisch, geÔnspireerd door buitenlandse vijanden of beter nog een zootje ongeregeld. Dat klopt nog ook, want het ongeordende verzet is natuurlijk een ideologisch samenraapsel van erg diverse pluimage zonder duidelijk politiek platform, precies omdat de regering elk georganiseerd verzet monddood heeft gemaakt. Een land krijgt de leiders die het verdient, en de leiders krijgen de oppositie die ze verdienen.

Hoe moet het nu verder? Eťn belangrijke les kan Erdogan alvast leren van zijn Russische collega. Poetin heeft ervoor gekozen verder op de ingeslagen weg door te gaan en kritische stemmen nog meedogenlozer te bestrijden dan voorheen. Veel creatieve Russen met een kritische geest zoeken nu uit hoe ze kunnen emigreren om ergens anders hun leven uit te bouwen. Terwijl het officiŽle beleid is talent terug te lokken naar het moederland, blijft datzelfde talent aan een rotvaart het land verlaten. Dat is de grootste bedreiging voor de toekomst van Rusland, en premier Erdogan moet zich ervoor hoeden niet in dezelfde val te trappen. Indien hij de vrijheden steeds verder beknot, zal ook Turkije geconfronteerd worden met een uitstroom en de bijbehorende stagnatie die in Rusland al aan de horizon gloort. Ik hoop dat premier Erdogan, geholpen door de broodnodige oppositie in zijn eigen partij die Poetin helaas volledig ontbeert, de juiste keuze maakt. Vrijheid, en persvrijheid in het bijzonder, vormen het immuunsysteem van een gezonde maatschappij. Erdogan doet er goed aan dit in gedachten te houden.


Deze tekst verscheen eerst in De Morgen van 10 juni 2013.

Koen Schoors

Links
mailto:koen.schoors@ugent.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be