Ik was een schaap

boek vrijdag 16 december 2011

Jef Staes

Er zijn veel soorten managementboeken, en er zijn veel schrijvers van managementboeken. Kempenaar Jef Staes is een origineel schrijver met een geheel eigen stijl en aanpak. Jef Staes is wie hij is, non-conformist maar overtuigd van zijn visie. Bovendien is hij – voor wie de barričre van zijn ideolect overwint – een entertainende spreker. In levende lijve brengt hij zijn visie met een vanzelfsprekendheid die tegelijk overtuigt en bekeert, en in het boek blijft zijn boodschap even confronterend en provocerend. Als zijn boodschap je bereikt zal je ze niet meteen kunnen opbergen. We leven in uitdagende tijden van grondige veranderingen. En jij kan daarin een actieve rol spelen.

Het uitgangspunt van Staes is de toevloed en accumulatie van informatie. Zelfs in een eigen vakgebied kan een individu er nog onmogelijk in slagen om alle kennis op te slaan. De vracht aan informatie is immers niet lineair maar exponentiëel toegenomen (internet). Die bemerking en de vaststelling dat informatie een grote machtsfactor is geworden werkt Staes verder uit. Momenteel bevinden we ons in een crisismoment, een verandering tussen twee tijdperken. Staes heeft het niet over de financiële of economische crisis. De informatiecrisis, waar hij het over heeft, staat daarboven.

Veranderingen tussen tijdperken verlopen anders dan we op de schoolbanken hebben geleerd, zo stelt Staes. In realiteit stappen we niet op een dag van het ene tijdperk in het andere. Zo’n verandering, een switch, neemt tijd in beslag, crisistijd waarin ‘generaties’ of denkwijzen de duimen moeten leggen voor nieuwe. Volgens Jef Staes zitten we momenteel op de breuklijn van (in zijn terminologie) het 2D-tijdperk naar het 3D-tijdperk. Waar het 2D-tijdperk vlak en voorspelbaar was, staan we in de ochtend van het 3D-tijdperk. Een binnenwaterschip (Kempenaar) op vlak water is 2D, het door een charismatische kapitein geleide piratenschip in een storm is 3D. De storm is turbulent en onvoorspelbaar. 2D-mensen worden er zeeziek en zitten dus met een probleem.

In dit boek, dit is Jefs derde deel van een trilogie, focust hij op ‘schapen’. 2D-mensen kan je namelijk herkennen. Het zijn namelijk passieloze, pensioenzoekende schapen. Met het boek Ik was een schaap zet hij ons, onze organisaties en onze maatschappij een spiegel voor. Zijn we schapen? Wil je een schaap zijn? Staes stelt het als een persoonlijke oproep, veranderingen zullen immers vanuit het individu moeten komen. Hij stelt uitdrukkelijk de mens centraal. Zij die surfen op de woelige golven van het 3D-tijdperk, zij die zich (proberen) aan te passen en actief en gepassioneerd hun passies en talenten in evenwicht brengen noemt hij de 3D-smarts.

Het boek is geen verwijt voor wie zich nog geen 3D-smart voelt, maar een oproep om 3D-smart te worden. Hoewel het 2D-individu zich volgens Staes kan ontpoppen tot een 3D-smart zijn er toch beperkingen in de omgeving. In dit boek krijgen niet enkel organisaties maar ook onderwijsinstellingen ervan langs. Ze hebben namelijk omheiningen rond de mensen gezet. Staes verwijst naar een uitspraak van William L.McKnight (voormalig CEO van 3M): “If you put fences around people, you get sheep”. Iedereen heeft de mond vol over innovatie en duurzaamheid, maar Staes legt de vinger op een zwerende wond. Het zijn wij en onze organisatievormen die dit in de weg staan. Met rigide denk- en organisatiestructuren hebben we onszelf in de wei gezet. We zijn blatende schapen geworden.

Jef Staes provoceert met 3 ‘omheiningen’ die stammen uit het 2D-tijdperk en die hij uit de weg wil ruimen: diploma’s, functieomschrijvingen en pensioen moeten eraan geloven. We zitten vast aan lammerend onderwijs en schapenhoedende organisaties, en bovendien aan het weinig motiverende vooruitzicht op een definitief einde van de loopbaan, waar we van de klif worden geduwd (pensioen, denk aan prof Paul De Grauwe).

Dit zijn de drie hoofdschuldigen in Staes laatste boek. Hij waarschuwt bovendien voor ‘onbedoelde gevolgen’. Goede dingen kunnen ten kwade keren. Hier wordt Staes zo mogelijk nog provocerender met de claim dat boeken, op zich een negatieve invloed hebben. Eeuwenlang waren boeken het neusje van de zalm, maar in het 3D-tijdperk krijgt die fantastische boekdrukkunst een onbedoeld negatief effect. Boeken worden namelijk aangewend om macht uit te oefenen. Staes gaat hier voornamelijk dieper op in met betrekking tot onderwijs. Onderwijs die zich tot boeken beperkt gebruikt het boek als machtsmiddel. Maar de kennis die erin staat is statisch. En het statische is niet meer van onze tijd. In de intergeconnecteerde wereld hebben we iets anders nodig volgens Staes: 3D-boekgroeikunst, een organische evoluerend soort boek.

3D-smarts stoom je bovendien niet klaar met 2D-onderwijs. En onderwijs is ook voor Jef Staes van levensbelang voor de innovatieve samenleving waar hij ons wil naar leiden. Maar je kan schapen niet dwingen om smarts te worden. Je moet ze laten zien dat het kan én mag. Onderwijs moet zijn omheiningen afbreken. Jefs volgende pijlen worden op het diploma gericht. Staes put uit eigen ervaring. Hij heeft zelf de omheining van het eigen ingenieursdiploma gevoeld. De passie die hij voelde voor de mens en zijn organisatievormen dwong hem andere professionele gebieden op te zoeken. Het ingenieursdiploma was echter een omheining die hij moest neerhalen om een verdere passievolle loopbaan te kunnen bewandelen. Hij hield vol en werd gelukkig opgemerkt door een klaarkijkend directielid. Maar zelfs nu voelt hij zich nog steeds gebrandmerkt door zijn oude basisdiploma. Collega’s uit het nieuwe vakgebied hebben moeite om hem, de vreemde eend, te aanvaarden.

Organisaties voelen zich verplicht competenties te verzamelen. Die moeten beheersbaar zijn en daarom worden ze vastgelegd. Ze worden ingebed in de onderneming en verweven met een gesofistikeerd systeem van verlonings- en opleidingsplannen. Dit aanpakken is moeilijk, de machtsfactor van het systeem moet immers in zijn kern aangepakt worden. Maar, zo waarschuwt Staes, we staan aan de vooravond van een totale herbronning: organisaties die blijven inzetten op functies zullen niet overleven. De toekomstige organisatie is functievrij en laat 3D-smarts rollen opnemen. Ontwikkeling in vrijheid is primair. 2D-mensen volgen een 2D-opleiding om wat ze niet graag doen, beter te doen. Dit werkt niet. De 3D-loopbaan kent een organische start, is onvoorspelbaar en kent een organisch einde. “Bekijk het als een filmacteur die inderdaad van het ene filmproject in het andere stapt, maar al snel geen aanbiedingen zal krijgen, wanneer hij geen enkele rol tot het einde uitspeelt.”

Mensen moeten zich volgens Staes laten leiden door hun passies en hun talenten, gekaderd in een persoonlijke missie. Mensen moeten de leiding nemen over hun leven en ze zullen moeten bewijzen dat ze kunnen blijven leren. Hier wordt de boodschap persoonlijker en daarmee concreter. Staes verwacht dat je bij jezelf je mogelijkheden herkent en ermee verdergaat om erin te excelleren. Staes identificeert de noodzakelijke persoonlijke competenties die ons als 3D-smart wendbaar en flexibel maken, het zijn self-leadership, self-casting, self-informing en self-empowerment. Maar hij loopt niet (enkel) met zijn hoofd in de wolken. Denk aan de waarschuwing van de onbedoelde gevolgen. Waakzaamheid is geboden. Niet zelden gaan 3D-smarts weg uit een 2D-organisatie om na een paar jaar als leider vast te zitten in hun eigen 2D-wei. Evenwicht is noodzakelijk en het gebrek eraan leidt naar stress of de mutatie naar schaapgedrag.

Wat we vooral nodig hebben is de vrijheid om ons te ontwikkelen en daarom moeten we drie vrijheden veroveren: diplomavrij onderwijs, functievrij werken en pensioenvrij leven. Evolutie wordt soms revolutie en orde wordt soms chaos. Jef Staes wil ons een mindset aanreiken die orde kan brengen in wat zeker voor 2D-mensen als een schokkende revolutie zal aangevoeld worden. De accumulatie van informatie is onmiskenbaar en kenmerkend voor onze laatste decennia. Het valt moeilijk tegen te spreken dat we ons in turbulente tijden bevinden. De switch die Jef Staes vooropstelt kan enerzijds beschouwd worden als een verder streven naar efficiëntie binnen het werkzame economisch paradigma. Anderzijds, en ik denk dat Jef Staes die mogelijkheid open houdt, schetst hij hier mogelijk de contouren van nieuwe maatschappijvormen.

De discussie of dit een utopie is, ligt voor het grijpen. De vaststelling van de breuklijn lijkt echter terecht. Oude organisatievormen staan op hun grondvesten te daveren, sommigen hebben reeds begeven. Welke inhoud kunnen we nog geven aan vertrouwen als de enige zekerheid die ons rest onzekerheid is? Jef Staes biedt ons een uitweg door ons te laten kijken naar ons zelf, en dwingt ons te denken en te weten. Een onmiskenbaar geloof in autonomie en vrijheid voor het individu, de noodzaak voor zelfontwikkeling: Jef Staes als filosoof van de Verlichting of missionaris bij de schapen.


Recensie door Claude Nijs


Jef Staes, Ik was een schaap, Lannoo, 2011

Links
mailto:claude.nijs@telenet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be