Dit boek, oorspronkelijk een doctoraat verdedigd aan de KUL, is een uiterst zorgvuldig gedocumenteerde studie over de dubieuze verhouding van Antwerpen tot zijn joodse bevolking van eind 19de eeuw tot en met de Tweede Wereldoorlog.

Terwijl in de 19de eeuw nog veelal religieus geÔnspireerde aanvallen op de joden vanuit de katholieke opinie plaatsvonden, waren het Belgicistische ultra-nationalisten die een al meer raciaal geÔnspireerd antisemitisme begonnen te prediken. Talrijke obscure figuren sprongen op de kar en Joris Van Severen met zijn Verdinaso volgde. Nochtans toonde de Vlaamse Beweging zich in het algemeen tot de jaren dertig niet antijoods. Het VNV ging doorheen de jaren dertig wel meer en meer die weg op en steunde tijdens de oorlog de jodenvervolging door de Duitse bezetter. Zelfs het Vlaamse advocatenmilieu in de Scheldestad liet zich niet onbetuigd: in 1939 sloot de Vlaamsche Conferentie der Balie van Antwerpen de joodse confraters uit van het lidmaatschap. Gesloten nationalisme en antimodern katholicisme waren ingrediŽnten in een fatale cocktail. Opvallend is dat konsekwente liberalen meestal immuun bleven voor deze waanzin. Daarvoor bestaan zowel inhoudelijke als historische verklaringen. (Hoewel moet gesteld worden dat ander onderzoek heeft aangetoond dat onder het etiket 'liberalisme' soms wel sympathie voor bepaalde aspecten en vormen van rechtsradicalisme voorkwam.)

Saerens toont aan hoe vooral de komst van 'nieuwe joden', die ten gevolge van vervolgingen in Oost- en Centraal-Europa hun heil in onder meer BelgiŽ zochten, onder ruime lagen van de bevolking een antivreemdelingensentiment opwekte. De plaatselijke autoriteiten in Antwerpen, die vaak een 'aanpassingspolitiek' tegenover de Duitsers voerden, boden niet alleen opvallend weinig weerstand maar achtten zich er zelfs toe verplicht enige medewerking aan de Duitse vervolgingsactiviteiten te verlenen. De cijfers liegen er in elk geval niet om: terwijl voor gans BelgiŽ het aantal gedeporteerde joden 42 procent van de hier aanwezige joodse bevolking bedroeg, was dit voor Antwerpen 65 procent. De hogere concentratie van de joodse gemeenschap in Antwerpen kan dit verschil niet helemaal verklaren, want die concentratie was in Brussel vergelijkbaar en toch kende die stad met 37 procent heel wat minder gedeporteerden.

Het Antwerpse cijfer is vergelijkbaar met het globale Nederlandse van 70 tot 75 procent. Onderzoek over de Nederlandse casus heeft al gewezen op het belang daarbij van het niet-ideologische, maar daarom voor de bezetter niet minder efficiŽnte 'accomodatiebeleid' van de Nederlandse overheidsadministratie en -diensten. Ook voor de situatie in Antwerpen was dit volgens Saerens een belangrijk element.

Hoewel deze dikke klepper wel wat tijd vraagt om door te nemen, is het aanbevolen lectuur voor iedereen die wil weten wat de gevolgen kunnen zijn van het sluipend gif van intolerantie.



Lieven Saerens, Vreemdelingen in een wereldstad. Een geschiedenis van Antwerpen en zijn joodse bevolking (1880-1944), Tielt (Lannoo), 2000

Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be