Het huis van de vrijheid

boek vrijdag 17 februari 2012

Rutger Claassen

Wil je vandaag meteen succes tijdens een politieke discussie, zeg dan dat je opkomt voor de vrijheid, en iedereen zal je steunen. Vrijheid is immers een sterk merk geworden waar geen enkel politicus tegen kan zijn. Het is pas wanneer dit begrip invulling dient te krijgen dat er meningsverschillen opduiken, aldus filosoof Rutger Claassen, die in zijn nieuwste boek pleit voor een herijking van de vrijheid.

Na het uitbreken van de Deense cartoonrel, waarbij luidop de vraag werd gesteld op welk moment humor overgaat in belediging bleek dat de traditionele en heerlijk voorspelbare tweedeling tussen links en rechts niet meer opging. Aan beide zijden klonken er immers stemmen die een publicatieverbod van de islamcartoons eisten, net zoals er zowel socialisten als liberalen waren die vonden dat die cartoons moesten kunnen, ofwel omdat ze ingingen tegen een onderdrukkende religie, of omwille van de vrijheid van meningsuiting. Voor de nieuwe wereldorde bleken de negentiende-eeuwse begrippen links en rechts hopeloos achterhaald.

Uitgaand van deze ongetwijfeld door traditionalisten gecontesteerde vaststelling vraagt de Nederlandse filosoof Rutger Claassen zich in Het huis van de vrijheid af wat we met die verwarring aan moeten vangen en hoe ze uiteindelijk tot een betere maatschappij kan leiden. In navolging van Isaiah Berlin verklaart hij het onderscheid tussen links en rechts als twee visies op wat het betekent vrij te zijn. Traditioneel rechts hanteert een negatief vrijheidsconcept, waarbij het individu vrij is wanneer het niet gehinderd wordt om te doen wat het wil. Links daarentegen heeft een positieve kijk op de zaak en definieert vrijheid als in de mogelijkheid verkeren je capaciteiten te ontwikkelen zodat je je vrijheid ten volle kunt beleven. Rechts laat euthanasie toe wanneer er geen externe druk is terwijl links ook zal nagaan of de patiŽnt geestelijk wel in staat is een autonome beslissing te nemen. En dan heb je natuurlijk ook de anti-vrijheidsdenkers die beweren dat euthanasie gewoonweg niet mag omdat God het zegt, maar daar laat Claassen zich niet mee in, wellicht omdat van enige rationele discussie op zoín moment geen sprake meer kan zijn.

Een beetje kort door de bocht zou men kunnen zeggen dat de tegenstelling tussen links en rechts vanouds over de verdeling van de koek gaat, waarbij links een grotere spreiding voorstaat terwijl rechts de persoonlijke verdienste wil benadrukken. Het zijn dus heel materialistische begrippen die op een typisch ideeŽnthema als de migratieproblematiek slaan als een tang op een varken, vandaar die verwarring dus. En vandaar ook dat Claassen een herijking van het vrijheidsbegrip voorstelt. De vrije democratie moet eerst en vooral de persoonlijke autonomie van haar burgers nastreven, beweert hij, en dat zowel op materieel als op immaterieel vlak.

Het fantastische is dat hij die stelling toetst aan zowat alle maatschappelijke discussiepunten die er de voorbije jaren opgedoken zijn en iedere keer tot een duidelijk verdict komt. Laura Dekker voltooide vorige week haar zeiltrip om de aarde en zal wel dolgelukkig zijn, maar volgens Claassen had de rechter in beroep haar beter thuisgehouden. Niet alleen heeft een vader immers de plicht over de opvoeding van zijn dochter te waken en is dat nogal moeilijk wanneer het kind in haar eentje over de Atlantische golven scheert, bovendien is een isolement van anderhalf jaar wanneer je vijftien bent echt niet bevorderlijk voor je ontwikkeling als autonoom en vooral sociaal wezen, voor Claassen het belangrijkste argument.

Roken op cafť, verplichte zondagsrust voor winkeliers en de noodzaak van cultuursubsidies, het zijn maar enkele van de vele onderwerpen die in dit boek aan bod komen en die na een zorgvuldige analyse tot een soms verrassende synthese gebracht worden. Het huis van de vrijheid is daarom een belangrijk boek, niet alleen omdat het oplossingen aandraagt, maar vooral omdat het ook haarfijn toont hoe de auteur rationeel redenerend bij die oplossingen uitkomt. Knap is bijvoorbeeld hoe hij op een paar bladzijden aantoont dat niet alleen de financiŽle maar ook de ecologische crisis enkel via de liberale weg - en Claassen bedoelt dit filosofisch en niet partijpolitiek - tot een goed einde gebracht kan worden. Op maatschappelijk vlak vinden we het doodnormaal dat onze absolute vrijheid ingeperkt wordt omdat we rekening houden met anderen, schrijft hij, maar wanneer we op grotere schaal gaan denken blijken we opeens niet langer bereid onze vrijheidsdrang in te tomen. Misschien moeten we voor onze aarde gewoon dezelfde regels gaan hanteren als voor onze medemens. Dat zou al heel veel oplossen.


Recensie door Marnix Verplancke

Rutger Claassen, Het huis van de vrijheid, Ambo, 371 p., 2011, 22,50 euro.

Links
mailto:marnixverplancke@skynet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be