Revolutionair Rusland 1891-1991

boek

Orlando Figes

Op de avond van 24 oktober 1917 haastte Lenin zich naar het bolsjewistisch hoofdkwartier in Petrograd om zijn partij ertoe over te halen meteen met de opstand tegen de Voorlopige Regering te beginnen. Aangezien hij werd gezocht, had Lenin zich met een pruik, een pet en een verband om zijn hoofd vermomd. Onderweg werd hij door een patrouille tegengehouden, maar omdat de soldaten dachten dat ze met een dronkenman te maken hadden, lieten ze Lenin gaan.

Wat zou er met Rusland zijn gebeurd als Lenin was opgepakt? De Britse historicus Orlando Figes (°1959) is niet van plan de geschiedenis met wijsheid achteraf te herschrijven. Toch laat hij er geen twijfel over bestaan dat Rusland die avond een unieke kans had gemist om het land uit de modderpoel van oorlog en chaos te trekken. De bolsjewistische staatsgreep had immers rampzalige gevolgen. Meer dan zeven decennia zou de Sovjet-Unie zuchten onder een dictatuur die miljoenen onschuldige slachtoffers zou verzwelgen. Het dieptepunt werd tijdens de Grote Terreur onder Stalin bereikt. In 1956 gaf het Politbureaulid Anastas Mikojan toe dat het land door een groep bandieten werd bestuurd. Figes velt een strenger oordeel. ‘De (menselijke) tol was zo hoog dat die ons dwingt over het stalinistisch bewind hetzelfde soort morele vragen te stellen als historici voorheen alleen over de nazitijd opwierpen.’

Figes vat kristalhelder, scherp en beeldend honderd jaar revolutionair Rusland samen. Hij begint in 1891 en eindigt in 1991, het jaar dat de Sovjet-Unie ophield te bestaan. In 1891 mislukte de oogst. Een hongersnood was het gevolg. De regering pakte de crisis onhandig aan. Maar nam het verzet tegen de regering en de tsaar dan pas echt vaste vorm aan? In elk geval werd het conflict tussen een vooruitstrevende burgerbeweging en een verstarde autocratie verder uitgediept. De val van de Romanovs betekende niet het einde van het despotisme, wel integendeel. Kunnen of willen de Russen misschien niet leven zonder een sterke man? Figes hult zich hier in stilzwijgen. Mythes ontmaskeren doet hij echter met veel vuur. Zo maakt hij brandhout van de mythe van de Grote Vaderlandse Oorlog. Volgens Stalin bewees de zege tegen Hitler de superioriteit van het Sovjetstelsel. Boerenbedrog, aldus Figes. Een zoveelste leugen van een meester-leugenaar.

En Vladimir Poetin? Figes was klaar met zijn boek toen de crisis in Oekraïne uitbrak. In de inleiding geeft hij weliswaar mee dat de Russische leider graag teruggrijpt naar het Sovjetverleden. ‘Een reden te meer om nog eens goed na te denken over het bolsjewisme – over hoe het kon ontstaan en hoe het in de praktijk uitwerkte – en de betekenis van de Russische Revolutie opnieuw te overwegen tegen de achtergrond van de wereldgeschiedenis.’


Recensie door Joseph Pearce

Orlando Figes, Revolutionair Rusland 1891-1991, Nieuw Amsterdam, 2014, Vertaling Toon Dohman, Nieuw Amsterdam.

Links
mailto:info@liberales.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be