Verontwaardiging

boek vrijdag 14 november 2008

Philip Roth

Philip Roth is zowat dé belangrijkste levende Amerikaanse schrijver. Nochtans is het voor de 75 jarige auteur geen optie om nu al op zijn lauweren te gaan rusten. Met zijn laatste boek Verontwaardiging bewijst hij dat hij, na al die jaren van schrijven en al die literaire prijzen die hem ten deel vielen, niets van zijn scherpte heeft verloren.

Philip Roth laat het hoofdpersonage vanuit zijn zogenaamde dood - eigenlijk een delirium door opium - terugkijken op de gebeurtenissen die voorafgingen. Het verhaal begint in september 1950, ongeveer tweeënhalve maand na het uitbreken van de Koreaanse Oorlog. De achttienjarige Marcus Messner is de hardwerkende, intelligente modelzoon van een koosjere slager in Newark, New Yersey. In de maanden na zijn eindexamen heeft hij meegeholpen in het familiebedrijf en heeft hij een opperbeste band met zijn vader, nooit waren we gelukkiger samen, wij twee. Vanaf de dag dat hij begint te studeren aan het plaatselijk college van Robert Treat wordt zijn vader bang dat zijn zoon dood zal gaan. Marcus vraagt zich af wat hiervan de reden kan zijn. Welke reden die abrupte verandering in zijn voorheen zo gemoedelijke vadergedrag ook mag hebben opgewekt, hij uit zijn angst door zijn zoon dag en nacht te bestoken met vragen. ‘Waar was je? Waarom was je niet thuis? Hoe weet ik waar je bent als je uitgaat?’ Goedbedoelde bezorgdheid maar gekmakende vragen. Zijn vader is gek geworden door de angstige ontdekking dat ‘zijn’ kleine jongen opgroeit, dat hij hem aan de wereld moet afstaan.

Uiteindelijk wordt de situatie onhoudbaar en Marcus vlucht naar een kleine universiteit in de landbouwstreek ten noorden van Midden-Ohio, zevenhonderdvijftig kilometer, van huis. De Joodse jongen die een weg wil vinden in de nadrukkelijke niet-Joodse en welgestelde wereld van Winesburg College, krijgt al meteen drie Joodse kamergenoten. Van in het begin zijn de botsingen met zijn kamergenoten legio, vooral met de sarcastische misantroop Bertram Flusser, die hem terroriseert met nachtelijk klassiek muziekgeschetter en gedeclameerde Shakespeare-monologen. Het sociale leven van de ongeveer twaalfhonderd studenten speelt zich hoofdzakelijk af op hun disputen. Er zijn twaalf disputen op de campus, maar slechts twee daarvan laten Joden toe. Marcus wordt benaderd door een klein exclusief joods dispuut en door een niet-confessioneel dispuut, maar weigert tot een van beiden toe te treden. De nog vooroorlogse zeden en gewoonten van de Midwest en de ijzeren discipline aan de universiteit deren Marcus niet. ‘Studeren is immers een klus die geklaard moet worden, net als pakweg het ontweien van kippen.’ Voor hem betekent jurist worden, ontkomen aan een werkend leven in een stinkende voorschoot vol bloed. Hij heeft zich ook laten inschrijven voor een semester aan het ROTC, ‘Militaire Wetenschappen’. Zelf vindt hij het anderhalf uur dat hij daar per week moet aan besteden, kinderachtige tijdverspilling. Toch doet hij het met de gedachte dat zijn overlevingskansen veel groter zullen zijn als hij als officier in het leger zou moeten.

Met de decaan en ex-footballheld Caudwell loopt de relatie ook maar stroefjes omdat hij zich niet wil conformeren aan de gangbare bekrompen normen en waarden. ‘Dan mankeert er iets aan je. En al helemaal als je je niet zomaar neerlegt bij de veertig verplichte kerkbezoeken die op het curriculum staan.’ Gevolg: een prachtig, 32 pagina’s lang debat tussen Marcus en Caudwell, waarin Roth zijn hoofdpersonage onder meer woordelijk Bertrand Russell laat citeren uit diens lezing ‘Waarom ik geen Christen ben’. Naast het gevecht tegen de burgermoraal en de religie is er ook het gevecht met de seks. De naïeve verwonderde blik van Marc op relaties en seks doen denken aan de achterhaalde opvoedingsfilmpjes uit de jaren ‘50 van de twintigste eeuw. Als Marc de vrijgevochten Olivia Hutton leert kennen, valt hij onmiddellijk voor haar en als reeds tijdens hun eerste afspraakje het ‘onvoorstelbare’ gebeurt , weet hij niet wat hem overkomt.

De titel van het boek Verontwaardiging haalt Roth uit het Chinese volkslied dat de Amerikanen in de Tweede Wereldoorlog nog meezongen met hun Chinese bondgenoot. ‘Verontwaardiging vervult ons aller hart, sta op! Sta op! Sta op!(…) Wij trotseren de vijand! Voorwaarts!’ Langzaam maar zeker wordt Marcus in de richting van zijn grootste angst, die oorlog die Marcus wanhopig op afstand probeert te houden, gedreven. Na ‘de Grote Wittebroekjesroof van Winesburg College’, een heerlijk absurde passage waar droge en zwarte humor elkaar afwisselen, en de toespraak van de president van de universiteit Albin Lentz, bijgenaamd ‘De Almachtige Stinkstok’, begint op de campus de grote afrekening en ook Marcus zal daar niet aan ontsnappen!

In een historische aantekening, aan het einde van het boek vertelt Roth dat er twintig jaar na de Wittebroekjesroof een opstand uitbrak aan het bekrompen en apolitieke Winesburg en geen enkele student werd gestraft. Het verplicht bijwonen van de kerkdienst werd afgeschaft en de geldende beperkingen en huisregels werden afgeschaft. Met Verontwaardiging bevestigt Roth zijn reputatie als taalvirtuoos. Al kan je het 256 bladzijden tellende boek geen mastodont noemen, toch is zijn jongste boek geen vingeroefening. De auteur is in topvorm en met zijn heldere schrijfstijl maakt hij, naar aloude gewoonte, zijn proza toegankelijk voor een breed lezerspubliek.


Recensie door Sonja De Schaepdryver

Philip Roth, Verontwaardiging, De Bezige Bij, Amsterdam, 2008

Links
mailto:sonja.de.schaepdryver@skynet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be