Een geschiedenis van Belgie

boek vrijdag 05 november 2004

Marc Reynebeau

Het boek Een geschiedenis van BelgiŽ van Marc Reynebeau is vlot geschreven en aangenaam te lezen. Hij beschrijft de evolutie sinds 1830 - BelgiŽ is volgens Reynebeau geen toevallige of artificiŽle staat - tot op heden. De auteur wenst de ontmanteling niet, maar hij beschrijft ze en voorspelt dat er van BelgiŽ in de Europese Unie niet veel zal overblijven, slechts een dun laagje in de identitaire lasagne. Het boek is niet tegen BelgiŽ maar van de ideeŽn van de Vlaamse en Waalse nationalisten wordt er geen enkele aangevochten of ontkracht. Zo schrijft Reynebeau eerlijk waarom geschiedenis niet objectief kan zijn: ďEr komt altijd een keuze aan te pasĒ.

Het is interessant de lijst op te stellen van sleutelbegrippen die in de geschiedenis van BelgiŽ een rol hebben gespeeld en waaraan mijn inziens door de historicus Reynebeau, met goede redenen wellicht, bijna geen (kritische) beschouwingen worden gewijd. Bij het hanteren van deze begrippen blijft hij binnen de perken van het gangbare politieke discours. Reynebeau heeft het over de staatkundige onafhankelijkheid (van BelgiŽ, van Congo, van Vlaanderen), over zelfstandigheid, zelfbestuur, zelfbeheer, zelfbeschikkingsrecht, federalisme, confederalisme, bondsstaat en statenbond zonder vragen te stellen over de betekenis en de geldingskracht van deze begrippen in de twee vorige eeuwen en vandaag, zonder bedenkingen te maken betreffende de betekenis van deze begrippen voor de democratische en sociale relaties tussen de mensen, voor de efficiŽntie van het bestuur, voor de tussenstaatse rechtsorde en de vrede. Het zelfbeschikkingsrecht en de soevereiniteit zijn in talloze gevallen de hinderpalen voor het realiseren van vooruitgang. Dat in een confederale structuur van onafhankelijke (deel)staten de democratische besluitvorming vervangen wordt door ondemocratische diplomatieke besluitvorming tussen regeringen wordt niet besproken

Reynebeau heeft het over het nationalisme, Ďdat de emotionaliteit in de politiek promoveerdeí, over de verschillen tussen de twee Belgische gemeenschappen, die in essentie economische waren en splitsingen onafwendbaar maakten, over de taal als criterium voor solidariteit en machtsafbakening (ook in domeinen die met taal niets te maken hebben zoals sportfederaties, muziek en dans, ziekteverzekering...) zonder te vragen of de zaken vandaag en in een Europees perspectief niet anders moeten worden bekeken. Welke verschillen tussen mensengroepen wettigen splitsingen van democratische en sociale stelsels? Een vraag die in de loop van de Belgische geschiedenis nuttig wordt gesteld.

De begrippen identiteit, nationale identiteit, identiteitsgevoel komen in het boek vaak voor, maar zonder dat er wordt bemerkt dat dit politiek beladen en misbruikbare begrippen zijn. ďIdentitšt ist eine politische Vokabel.Ē Heeft de niet Ďdefinieerbareí culturele identiteit behoefte aan een staat om verdedigd te worden of heeft een staat een culturele identiteit nodig om te bestaan en zich te onderscheiden? Rechtvaardigt nationale Ďeigenheidí het ijveren voor een eigen regering, eigen wetten, eigen gezondheidsbeleid, eigen luchthaven, eigen leger, eigen collectief egoÔsme? Deze begrippen liggen verlokkend in elkaars verlengde.

Andere begrippen komen aan bod: democratie en democratisering, het Ďbreed ideologisch programmaí van het flamingantisme, de Ďkloofí tussen burger en politiek die moet worden gedicht, vaderlandsliefde en patriottisme, etniciteit (de etnisch ingevulde idee van het volk) en volksaard, zonder dat wordt nagegaan of deze begrippen vandaag nog aan de basis liggen van het politieke denken. Het is natuurlijk de taak niet van de historicus gelijktijdig filosoof en politicoloog en jurist te zijn. Maar mag hij de termen van het gangbare discours onaangeroerd en onbesproken doorgeven? Waar moet hij terloops of systematisch bedenkingen maken? Betreffende de monarchie maakt Reynebeau er wel tamelijk veel.

De rol van de monarchie in de Belgische besluitvorming wordt door de auteur kritisch besproken, de andere instellingen laat hij praktisch buiten beschouwing. Hij spreidt zijn kritiek in een vlotte schampere stijl over meerdere pagina's. ďBoudewijn bleef in zijn toespraken hameren op de noodzaak van samenwerking en harmonie, op de kracht van de eenheid en de rijkdom van de culturele verscheidenheid... omdat de toekomst van het familiebedrijf op het spel stond.Ē en ďDe vaderlijk vermanende Boudewijn toonde zich veeleer een man van de neogotiek dan van het postmodernisme.Ē Reynebeau oefent kritiek uit op het machtsmisbruik van Boudewijn bij de keuze van ambassadeurs en ministers en in de abortuskwestie. Hij heeft het over zijn relaties met Franco en Mobutu. Hij schrijft dat de monarchie slecht was voor het behoud van de eenheidsstaat. Een president was beter geweest.

Aan de andere Belgische instellingen, onder andere deze die ontstonden onder druk van nationalisten, federalisten, confederalisten en separatisten worden geen kritische beschouwingen gewijd, noch aan de manier waarop ze in regeringsonderhandelingen werden beslist, noch aan hun betekenis voor de efficiŽntie van het bestuur, de democratie, de sociale solidariteitsrelaties tussen de burgers. De gewesten en gemeenschappen kunnen met hun vetorechten blokkeren, chanteren en eenzijdig macht uitoefenen, heel wat meer dan de koning. Alles wordt gesplitst op basis van de taal, alles moest eentalig worden: de universalistische partijen, hun fracties (zelfs in de hoofdstad van de Europese Unie) de parlementen, de administraties, morgen de ziekenfondsen en de vakbonden. Reynebeau zegt geen woord over departementen die werden gesplitst zonder vraag van de betrokkenen onder andere Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Is het niet gewenst na te denken over nationalisme en zelfbeschikkingsrecht in een Europees perspectief? Zelfs wanneer Reynebeau vaststelt dat het Belgisch model succes had in het buitenland, in IsraŽl en de toenmalige Sovjet-Unie.

Genoemde en andere begrippen die in het boek voorkomen moeten kritisch worden bekeken, niet in het belang van de Belgische staat maar in het belang van Europa en de wereldgemeenschap waarin de opiniemakers tijdig met de geldingskracht van vermelde begrippen moeten worden geconfronteerd. BelgiŽ zou zo een mooi oefenterrein kunnen zijn.


Recensie door Ludo Dierickx

Marc Reynebeau, Een geschiedenis van BelgiŽ, Lannoo, 448 blz.

Links
mailto:ludo.dierickx@skynet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be