Un costume rayé d'enfer

boek vrijdag 06 maart 2009

Jean Pierre Renouard

Un costume rayé d'enfer is een heruitgave van het boek dat voor het eerste verscheen in 1993 onder de titel Un uniforme rayé d'enfer en behaalde nog hetzelfde jaar de Prijs van de Franse Academie. In het boek werd als voorwoord een brief opgenomen van Maurice Druon, perpetueel secretaris van de Académie Française. In 1998 verscheen, een tweede uitgave onder dezelfde titel en in 2001 een derde uitgave met de actuele titel. Mei 1944: Renouard, een actieve weerstander wordt in Bordeaux opgepakt door de Gestapo en met een lading andere gevangene in beesten wagons naar Duitsland afgevoerd. Daarmee begint voor hem een annus horribilis met namen als Neuengamme, Misburg en tenslotte Bergen-Belsen, waaruit hij bevrijd wordt door het Engels leger. De hel van de nazikampen overleven, de uitputtende slavenarbeid, de altijd aanwezige honger, het brutale geweld en de tyfus doorstaan is op zich al een waar mirakel dat slechts overtroffen wordt door de capaciteit om daarna opnieuw te leren leven en denken als een menselijk wezen.

Vier jaar na zij bevrijding, begon de auteur zijn herinneringen op papier te zetten. De auteur geeft een bijzonder schroomvolle beschrijving van zijn ervaring in het concentratiekamp. Zijn toon blijft steeds neutraal en wars van elke haat en rancune, wat hij als volgt verklaart: 'Ik besliste pas laat beslist om dit boek te schrijven en wel om in te gaan op de dringende vraag van mijn kinderen, voor hun kinderen, opdat zij de geschreven getuigenis zouden bezitten van hun grootvader wanneer men hen op school - voor zover dat nog zal gebeuren - bepaalde aspecten van de Tweede Wereldoorlog zal aanleren, inzonderheid wanneer zal blijken dat ze de laatste was geweest waarin de zogenaamde beschaafde naties verwikkeld waren. Ik heb het niet geschreven om de haat te bestendigen.' Men moet het boek niet enkel lezen als een plicht tot herinneren, maar tevens als een eerbetoon aan de verdwenen lotgenoten en een verheven hulde aan de menselijke waardigheid. Hier ligt immers een bijzonder krachtige en grootse getuigenis voor over mensen wier moed, zoals Maurice Druon, in het voorwoord schreef, 'hen blootstelde aan de gevolgen van een van de ergste ziektes die zich kan ontwikkelen in de mensheid en waarvan men helaas moet vrezen dat er geen afdoende entstof tegen bestaat: de wil om te zijn gelijke te onteren en te vernietigen, alsof hij niet een gelijke is'.

In korte hoofdstukken, chronologisch geordende verhaaltjes, hier en daar verlucht met enkele anekdotes slaagt de auteur erin om op en nogal lichte toon en met enorm veel menselijkheid te vertellen. Geen breedvoerige uiteenzettingen over de Franse weerstand, het Nazi-regime, en het systeem van de concentratiekampen. Renouard concentreert zich heel bewust op zijn persoonlijke ervaringen waar hij zeer diep op ingaat. Hij ziet zichzelf, noch zijn medegevangen als helden van het gebeuren en geeft af en toe blijk van een nogal droge humor, genre 'en desalniettemin…'. Het grootse deel van het boek beschrijft de periode van juli 1944 tot april 1945 in het kamp Misburg bij Hannover. Dat kamp leverde de werkkrachten voor het opruimen van puin in de nabijgelegen olieraffinaderij om in staat te zijn zo spoedig mogelijk na de geallieerde bombardementen de productie van smeerolie en benzine voort te zetten. Het kamp lag naast de hoofdstraat naar Hannover, op een terrein tussen het Mittellandkanaal en de raffinaderij en was ongeveer een kilometer verwijderd van de dorpskern. Naast contacten met de bewakers en de voormannen hadden de gevangenen ook contact met het personeel van de raffinaderij en de bevolking van Misburg, de 'heel normale' Duitsers. De gevangene Renouard werd hun geprivilegieerde waarnemer wat ook bijdraagt tot het bijzondere van zijn herinneringen.

Naast inzicht in de aparte wereld van het concentratiekamp krijgt de lezer ook een beeld van de houding van de plaatselijke bevolking tegenover de gevangenen die varieert tussen fanatisme (zelden) en onverschilligheid (meestal) en grenst en in individuele gevallen ook soms ware behulpzaamheid benadert. Zelden wordt zo duidelijk beschreven hoe nauw ook de normale Duitsers met het kampbetrokken waren. Bij wijze van besluit nog even Maurice Druon: 'Ik heb niets gelezen, geen studie noch getuigenis, die mij zulk een aanvoelen van de realiteit van de concentratiekampen heeft gegeven (…), die beelden, ogenblikken, fragmenten geëtst in de diepste herinnering, en die opduiken wanneer de tijd voldoende kracht geeft om hun erkenning te verdragen en de dubbele schroom van gruwel en grootsheid te overwinnen'.


Recensie door Erik Willaert

Jean Pierre Renouard, Un costume rayé d'enfer, 2008, 156 blz., Uitgeverij Pocket, Parijs - ISBN-10: 2266173553 - ISBN-13: 978-2266173551

Links
mailto:e.willaert@pandora.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be