The triumph of liberty

boek vrijdag 18 april 2003

Jim Powell

De geschiedenis van de voorbije 2000 jaar is die van een voortdurend gevecht van de mens tegen de tirannie. Over deze strijd schreef de Amerikaanse columnist Jim Powell een indrukwekkend boek onder de titel The Triumph of Liberty. Hierin beschrijft hij de levensloop en de ideeŽn van 65 persoonlijkheden die op een of andere wijze bijdroegen tot de verwezenlijking van die vrijheid. Onder hen Cicero, Erasmus, John Locke, Thomas Jefferson, Ayn Rand, Ludwig von Mises, Martin Luther King en Friedrich Hayek. Maar ook minder bekende of verwachte figuren als John Lilburne, Mary Wollstonecraft, Hugo Grotius, Francisco Jose de Goya, Richard Cobden, Friedrich Schiller, Ludwig van Beethoven, Raoul Wallenberg en zelfs Ronald Reagan en Margareth Tatcher.

"Liberty is a rare and precious thing," schrijft Powell terecht. De geschiedenis was er vooral een van oorlog en slavernij, dictatuur en onderdrukking. Maar steeds zijn er mannen en vrouwen geweest die daar tegen in gingen. Vooruitgang kwam doorgaans traag en moeilijk, maar religieuze verdraagzaamheid, vrijheid van meningsuiting, democratie, emancipatie en vrijhandel werden toch stap na stap verworven. Toch blijven die zaken uiterst kwetsbaar. Het grootste bewijs daarvan is de twintigste eeuw waarin de barbarij een absoluut hoogtepunt kende. Maar dan bleven mensen vechten voor vrijheid, soms ten koste van hun leven. Momenteel leeft ongeveer 40% van de wereldbevolking in vrijheid. Powell beschrijft hoe we tot dit resultaat zijn gekomen en welke bijdrage elk van die 65 personen daarbij gespeeld hebben.

Over de keuze van de besproken personen kan je heel wat kritiek hebben. Dat Ronald Reagan en Margareth Tatcher op zijn lijstje voorkomen hoeft niet te verwonderen. Jim Powell is immers ťťn van de leidinggevende figuren van het Cato Institute, een denktank van en voor libertarische ideeŽn. Het Cato Institute werd opgericht in 1977 door Edward H. Crane. Ze komen op voor een minimale staat, individuele vrijheid vrije markt en vrede. Daarbij koesteren ze een diep wantrouwen in alles wat de overheid doet. Doorheen het boek merk je dan ook een gloedvol betoog voor een maximale economische vrijheid. Anderzijds keert het zich tegen elke vorm van staatsinterventionisme, zelfs al komt die van andere liberale denkers zelf. Opvallend is bijvoorbeeld dat John Rawls niet besproken wordt. Voor Jim Powell is dit immers een soort socialist die weinig of niets te maken heeft met de 'triomf van de vrijheid'. In die zin is het boek dan ook een wat eenzijdige benadering van de denkbeelden van de voorvechters voor meer vrijheid.

Dit is ook de reden waarom ik dit boek onder de aandacht wil brengen. Veel van de standpunten van de hierin besproken figuren hebben mijn inziens wel te maken met bepaalde vormen van vrijheid maar niet met het liberalisme. Vaak gaat het om personen die het liberalisme als etiket gebruiken om hun conservatisme of extreem eigenbelang een geur van 'beschaafdheid' mee te geven. Zo zwaait Powell in zijn bijdrage over privatiseringen met opvallend veel lof naar Margareth Tatcher. Daarbij haalt hij tal van voorbeelden aan. In verschillende gevallen deed de privatisering de factuur voor de gemeenschap inderdaad dalen, en steeg de efficiŽntie en de dienstverlening. Als een van de voorbeelden haalt hij de privatisering van Britisch Rails aan, maar dat had hij beter niet gedaan. Privatisering van deze spoorwegen heeft juist geleid tot meer onveiligheid en een slechtere dienstverlening. Wie de film 'The Navigators' van Ken Loach gezien heeft weet dat die privatisering zelfs leidde tot ongevallen omdat de private maatschappij minder investeerde in veiligheid en onderhoud en veel ervaren vast personeel had ontslagen om nieuwe, jonge, onervaren en goedkopere arbeidskrachten aan te trekken. Verder vermeldt Jim Powell ook te gemakkelijk de privatiseringsbeweging in Oost-Europa en de voormalige Sovjet-Unie als een bijdrage tot de vrijheid, terwijl iedereen weet dat grote delen van de economie daar in handen zijn van criminele groepen die nog steeds in een feitelijke monopoliepositie werken. Ook deze situatie heeft niets te maken met liberalisme maar juist met een tekort aan liberalisme. Want liberalisme aanvaardt op geen enkel vlak corruptie, trust- en monopolievorming. Die hinderen juist een echte vrije concurrentie. Zijn blinde adoratie voor de politiek van Ronald Reagan belemmert Powell in te zien dat onder zijn beleid de collectieve voorzieningen in snel tempo werden verwaarloosd, vooral op het vlak van onderwijs en sociale zekerheid. Nog beangstiger was zijn drang om het monopolie op het geweld dat volgens de liberale socioloog Max Weber steeds en uitsluitend in handen moet liggen van de overheid, af te bouwen (lees Max Weber's Politik als Beruf en Wirtshaft und Gesellschaft). Met heel bedenkelijke situaties zoals de privatisering van gevangenissen en een uitdeinend en niet onder democratische controle staand systeem van particuliere beschermingsgroepen.

Het is nuttig en noodzakelijk om het verschil tussen liberalisme en libertarisme te maken. We moeten opletten dat liberalen in hun natuurlijke drang naar zoveel mogelijk vrijheid niet de libertarische logica gaan overnemen. LibertariŽrs zijn eenduidig logisch en consequent. Ze keuren elke staatsoptreden principieel af. Het gevolg is evenwel dat we dan snel in een harteloze maatschappij terechtkomen die geen oog heeft voor de zwakkere medemens. De libertarische logica dat de optelsom van de vele eigenbelangen samen het gezamelijk belang dient kan theoretisch wel goed klinken maar faalt jammerlijk in de praktijk. En dit gewoon omdat mensen door hun extreem eigenbelang regelmatig bewust of onbewust schade toebrengen aanbrengen aan medemensen, samenleving en milieu. LibertariŽrs verengen ook het liberale rechtvaardigheidsprincipe tot rechtmatigheid. Ongebreidelde vrijheid leidt tot maatschappelijke ongelijkheid. We moeten opletten dat de vele mensen die door ziekte, ouderdom of ongeluk problemen hebben niet overgeleverd worden aan de goodwill van anderen. Zij moeten structureel geholpen worden en dat is essentieel binnen het liberalisme vanuit haar sociale en humanistische bekommernis.

Natuurlijk kunnen niet alle personen die besproken worden in dit boek van Powell aangeduid worden als 'libertarisch'. Sommigen van hen droegen hun steentje tot de vrijheid eerder op filosofisch en artistiek vlak bij. Vandaar zijn keuze voor Ludwig van Beethoven, Goya en Schiller. Deze stelling is betwistbaar maar uiteindelijk toch terecht. Het vrijheidsdenken terugbrengen tot een louter politiek-filosofische strekking is te eng. Ook via de muziek, de beeldende kunsten en de literatuur droegen mensen bij aan de 'onttovering' en de moderniteit. Het is een aspect van de vrijheid dat zelfs te weinig wordt toegelicht.

Het boek van Powell is in elk geval interessant voor al wie een gevulgariseerde beschrijving wil over het leven en werk van bekende en minder bekende mensen die zich hebben ingezet voor de individuele vrijheid. In zijn recensie over dit boek schrijft zijn collega auteur O'Rourke alvast de volgende uitdagende passage: "A generation of American children are being thought that Malcolm X, Ralph Nader, Gloria Steinem, and William Kunsler are heroes. Please read The Triumph of Liberty to your kids. Or go to their school and hit a teacher over the head with it." Als je ziet hoeveel jonge antiglobalistische betogers tijdens hun betogingen portretten van Marx, Lenin en Chť dragen, als waren het postmoderne iconen, dan lijkt me dit een bekommernis die ook in Europa en in ons land van toepassing is.


Recensie: Dirk Verhofstadt (verhofstadt.dirk@pandora.be)

Jim Powell, The Triumph of Liberty, The Free Press, 2000

Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be