The Future and Its Enemies

boek vrijdag 07 februari 2003

Virginia Postrel

Vandaag beschikken we over meer welvaart, meer gezondheid, meer kansen en meer keuzes dan ooit tevoren in de geschiedenis. Dit alles danken we aan het menselijk vernuft, de nieuwschierigheid en het doorzettingsvermogen van mensen die vooruit willen. Toch zijn er heel wat intellectuelen en politici die sceptisch staan tegenover die enorme vooruitgang. Zij beweren dat de technologie en de moderniteit ons verknechten. En ze krijgen heel wat gehoor. Economische veranderingen maken mensen immers onzeker. Consumentisme zou ons milieu vernielen. Populaire cultuur zou ons vervreemden. De toekomst is volgens hen gevaarlijk en tenzij we ingrijpen, zouden we afstevenen op een grote catastrofe.

In haar boek The Future and Its Enemies ontzenuwt Virginia Postrel deze mythe. Ze legt uit hoe ongeplande vooruitgang een goede zaak is en welke voordelen we daar als mensen bij hebben. Ze geeft voorbeelden uit de modewereld en de visvangst, over de film en geneeskunde, over contactlenzen tot computers. Telkens wordt duidelijk waarom een systeem van creativiteit en de toepassing van het systeem van trial en error leidt tot concrete verbeteringen voor de mens. De echte vijanden voor een betere toekomst van de mensheid zijn diegenen die op voorhand bepaalde resultaten eisen en die daarom concurrentie en experiment uit de weg gaan ten voordele van hun eigen verwachtingen en vooroordelen. Virginia Postrel argumenteert dat de huidige politieke en culturele discussies niet zozeer gedomineerd worden door de tegenstelling tussen links en rechts maar tussen diegenen die geloven in de vooruitgang en zij die vasthouden aan de traditie. Aan de ene kant ziet ze een merkwaardige coalitie van ‘conservatieve’ mensen als Pat Buchanan (een conservatieve republikeinse politicus) en Ralph Nader (de jongste presidentskandidaat voor de Amerikaanse groenen die bijzonder actief is binnen de antiglobaliseringsbeweging). Beiden verzetten ze zich tegen internationale handel en tegen vormen van immigratie. Ook landbouwers keren zich tegen veranderingen. Zij houden immers vast aan een vaste status, plichten, tradities, religie en een leven dat bepaald wordt door de afwisseling van de seizoenen. Tenslotte zijn er ook de talrijke technocraten en traditionalisten die zich verzetten tegen Wal-Mart (een Amerikaanse supermarktketen) en tegen het internet (omdat men de inhoud op het internet moeilijk of niet onder controle kan hebben). Sommigen zouden liever terugkeren naar de pre-industriële tijd, anderen willen meer bureaucratie en regels, maar allemaal verkiezen ze een vorm van stagnatie. Virginia Postrel plaatst al deze mensen en groepen onder de noemer Stasists, zij die streven naar het behoud van een soort uniforme gemeenschap die enkel kan veranderen mits toestemming van een centrale autoriteit.

Aan de andere kant verschijnt een coalitie van mensen en groepen die men Dynamists zou kunnen noemen. Zij streven naar een open samenleving waarin creativiteit en ondernemerschap zorgen voor vooruitgang, de uitvinding en toepassing van nieuwe producten en diensten. En dit op diverse, onvoorstelbare gebieden. Zij zijn niet zozeer verbonden door een politieke visie maar wel door hun gezamelijk geloof in zaken als wetenschappelijk onderzoek, vrije markt competitie, artistieke ontwikkeling en technologische uitvindingen. Het gaat om ondernemers, artiesten, wetenschappers, computerprogrammeurs en andere ‘dynamische’ mensen. Ze verwerpen elk irrationeel verzet tegen vernieuwing en vooruitgang en geloven in de moderniteit. Virginia Postrel kiest duidelijk partij voor de Dynamists. In haar boek geeft Virginia Postrel een ganse reeks voorbeelden die de tegenstelling tussen Dynamists en Stasists verduidelijken. Soms zijn het komische en hilarische voorbeelden zoals de afwijzing door de administratie van een test voor een shampoo van Vidal Sassoon (tot er een tegenexpertise kwam). Of over de onbegrijpelijke onverantwoordelijkheid van de bureaucratie in Florida die aannemers uit andere staten, die wilden helpen met dringende herstellingen na doortocht van de orkaan Andrew, weigerde.

Soms gaat de kritiek van Virginia Postrel tegenover de regelneverij van de ambtenaren iets te ver. In een commentaar bij een beslissing van de Food and Drugs Administration van 1992 om de implanting van siliconen-borsten tijdenlijk stop te zetten, schrijft ze dat er ‘geen wetenschappelijke bewijzen waren dat de implantaten ernstige gezondheisdproblemen veroorzaakten”. Na enig onderzoek bleek evenwel dat scheurtjes in de implantaten wel degelijk zorgen voor gezondheidsproblemen.

Het boek van Virginia Postrel verscheen in 1999, op de honderdste verjaardag van de Oostenrijkse economist en Nobelprijswinnaar Friedrich Hayek. In haar boek verwijst ze regelmatig naar het standpunt van Friedrich Hayek die de Dynamists omschreef als ‘de individuen die positief staan tegenover vrije groei en spontane evolutie’. Een van de belangrijkste bijdragen van Hayek tot het begrip van het menselijk handelen is juist de theorie van de ‘spontane orde’. Daarin argumenteert Hayek, in navolging van de 18de-eeuwse moraalfilosoof Adam Ferguson, dat veel, zoniet de meerderheid van de sociale handelingen ‘het resultaat zijn van menselijk handelen en niet van een of ander menselijk doel’. De samenleving is het resultaat van eeuwenlange menselijke handelingen en hun onderlinge relaties. Daaruit ontstonden sociale instellingen, normen, schema’s en regels die niet het initiële doel waren van de oorspronkelijke deelnemers, maar via trial and error gemeengoed werden.

Hayek benadrukte ook dat een systeem van werkverdeling een verdeling van kennis met zich meebrengt. Elk individu geraakt gespecialiseerd in een bepaalde kennis die alleen hij (of zij) op een efficiënte wijze weet toe te passen. Een belangrijk deel van die kennis is ‘onuitlegbaar’. Deze term verwijst naar het feit dat we allemaal wel beschikken over dergelijke kennis die we dagdagelijks gebruiken maar moeilijk kunnen neerschrijven in een boek, waardoor anderen het gemakkelijk zouden kunnen begrijpen. Deze vaststelling leidt ertoe dat mensen er alleen door competitie in slagen te weten wat ze echt kunnen. Competitie (of concurrentie) is op die manier een terrein waarop men kennis kan ontdekken en kopen. Dit is alvast de beste manier om kennis te stimuleren, te ontdekken en te exploiteren.

Hayek’s theorieën hebben een ganse generatie vrijemarkt-adepten geďnspireerd. Ze gebruikten zijn ideeën om aan te tonen dat alle vormen van planning en regulatie sociale vooruitgang tegenhield. Planning en regulatie beperken de vooruitgang tot datgene wat de planner of regulator begrijpt. Een van de belangrijkste kritiekpunten op Hayek was dat zijn theorie niet onderbouwd was met voorbeelden. Virginia Postrel doet dat nu wel. Ze toont aan dat een vrije sociale orde, zonder een centrale sturing, tot verbeteringen voor de mens heeft geleid. Daarbij haalt ze een resem voorbeelden aan van zaken die we nu ‘gewoon’ vinden en niet meer zouden kunnen missen in ons leven, maar die er alleen zijn gekomen dank zij de trial and error theorie van Hayek.

Het boek van Virginia Postrel is een van de beste boeken waarin het principe van de vrije samenleving wordt verdedigd. Met tal van voorbeelden toont ze aan hoe we dank zij de vrijheid, het vrij onderzoek en de Dynamists thans een vrijer bestaan kennen. Als je de diverse voorbeelden overloopt dan geldt dat nog het meest voor de vrouwen die zich dank zij allerlei uitvindingen, van de wasmachine tot voorbehoedsmiddelen, vrijer en onafhankelijker konden leven. Het besluit is dan ook dat vrijheid en vrij onderzoek mensen in het algemeen en vrouwen in het bijzonder hebben ontvoogd en geëmancipeerd, en er hebben voor gezorgd dat ze niet langer afhankelijk zijn van eeuwenoude tradities en gewoontes.


Recensie: Dirk Verhofstadt (verhofstadt.dirk@pandora.be)

Virginia Postrel, The Future and Its Enemies, Free Press, 1999

Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be