Europa heeft het moeilijk. Onder impuls van nationalistische en populistische partijen staan steeds meer burgers negatief tegenover de Europese Unie en de Europese gedachte. Zij pleiten in min of meerdere mate voor een terugplooien op de eigen natiestaat, met eigen nationale regels en soms voor een terugkeer naar de eigen nationale munteenheid. Nauwelijks de helft van de Europese bevolking is nog optimistisch over de toekomst van de Unie en bij de Europese verkiezingen van mei 2014 wonnen Eurosceptische partijen zoals FN in Frankrijk en UKIP in Engeland met glans. Toch is deze trend niet algemeen. In Nederland kon de PVV van Geert Wilders niet doorbreken en vooral jongeren voelen zich steeds vlotter Europees. Dat neemt niet weg dat het grote enthousiasme voor het Europese project dat we decennialang kenden een forse deuk heeft gekregen en dat de kritiek erop toeneemt.

Over deze dichotomie schreef de Nederlandse socioloog en publicist Dick Pels een boeiend essay onder de titel Van welk Europa houden wij? waarin hij dieper ingaat op de kritiek van nationalisten en populisten en een eigenzinnig visie naar voor schuift om Europa opnieuw aantrekkelijk te maken bij het brede publiek. Hij erkent alvast dat er een groeiende onvrede bestaat over Europa als politiek-economische werkelijkheid, maar dat wijt hij niet aan een teveel aan Europa, maar juist aan een gebrek eraan. Hij beseft natuurlijk wel dat er een nieuw verhaal moet komen, iets wat hijzelf definieert als een vorm van Europatriottisme dat 'een tussenweg (zoekt) tussen het aardse maar enge nationalisme en het verheven maar abstracte kosmopolitisme'. We moeten opnieuw trots worden op de kracht van Europa, aldus Pels, 'maar die kracht ligt eerder in de matiging en de zelfbeheersing dan in vechtlust en veroveringszucht'.

Pels opent zijn essay met het argument dat lange tijd het eerste en sterkste argument pro Europa was: 'nooit meer oorlog'. Voor velen klinkt dat echter vanzelfsprekend, voor anderen eerder achterhaald. Toch blijft het geldig. Zeker sinds we de voorbij zomer 2014 de pure machtspolitiek van Poetin rond Oekraïne zagen. Dan herinnert men zich eraan dat de EU er kwam op het puin van twee wereldoorlogen. In die zin definieert Pels Europa niet zozeer als een louter economisch groeimiddel maar als een beschavingsideaal, namelijk het bewust opzij schuiven en vermijden van geweld in het oplossen van onze problemen. 'Beschaving wil zeggen dat de macht van de sterkste wijkt voor het recht van de zwakste (...) Het geweld in al zijn vormen verbannen uit de wereld, te beginnen in Europa. Dat is de passie, de realistische utopie waarmee Europa de wereld opnieuw kan veroveren,' aldus een begeesterende Pels.

De auteur onderschat evenwel het nationalistische réveil in Europa niet. Wel stelt hij een verschuiving vast van rabiate vreemdelingenhaat en islamofobie, naar een fel anti-Europa-discours. 'In plaats van Mekka werd Brussel de vijand,' zo schrijft hij. Het was inderdaad opvallend dat bijvoorbeeld Marine Le Pen na de aanslagen op Charlie Hebdo - die plaatsvonden na de publicatie van dit essay - zich eerder richtte tegen Europa dan tegen de islam. Natuurlijk moest er hard worden opgetreden tegen religieuze fanatici, maar haar meest concrete eis was de afschaffing van het Schengen-verdrag zodat Frankrijk opnieuw iedereen zou kunnen en moeten controleren aan haar grenzen. Dat is anders bij Wilders en het Vlaams Blok die keihard blijven inbeuken op de islamisering. Volgens Wilders tast de EU de natiestaat aan en daarmee de onafhankelijkheid van onder meer Nederland.

Daar tegenover plaatst Pels het Europees vrijheidsbegrip, namelijk 'de vrijheid van individuen om zich los te maken van tradities en groepsdwang (ook de nationale), om hun grenzen (ook nationale) te verleggen, om anders te kunnen leven en denken, anders dan de meerderheid, desnoods als minderheid van één.' Daarvoor moet Europa wel een politiek van een grotere gelijkheid van inkomens volgen, aldus de auteur, met goed uitgeruste verzorgingsstaten waarbij hij als voorbeeld verwijst naar de Scandinavische landen. Volgens Pels moeten we een derde weg volgen tussen het nationaal-individualisme (zoals Wilders) en het asociale neoliberalisme dat vandaag de boventoon voert. Wat Pels voorstaat is Europa als 'een veilige ruimte, zowel in fysieke als in economische, politieke en sociale zin, als voorwaarde voor de positieve individualisering van al zijn burgers.' Maar om dat te bekomen is juist nood aan meer Europa. En het betekent dat men solidariteit opbrengt met diegenen die het minder goed hebben. Hij heeft het dan over hulp van het rijke noordwesten van de EU aan het arme zuidoosten, met onderaan landen als Roemenië en Bulgarije, en daaronder dan nog de Roma.

Dat alles betekent niet dat Pels de huidige EU perfect vindt. Vooral het democratisch gehalte kan fors omhoog waarop hij een reeks voorstellen doet die opvallend overeenkomen met het ALDE-programma: 'grensoverschrijdende politieke partijen en dito personen, Europabrede verkiezingen, referenda en burgerinitiatieven.' En verder ook een echt Europees parlement, een Commissie die optreedt als een echte regering, de rechtstreekse verkiezing van de Europese president, het invoeren van Europese belastingen, een gezamenlijke buitenlandse politiek, en een Europese defensie- en interventiemacht. In elk geval opteert hij voor een 'samenleving van individuen' en niet zozeer een 'Europa van de naties'. En ook hier bepleit hij meer Europa teneinde beslissingsmacht over te hevelen van de naties naar de EU zodat de politiek weer grip krijgt op de economie. 'Een Europese welvaartstaat moet het beste van twee werelden combineren: de energieke vrijheid van het liberalisme en de sociale stabiliteit van de sociaaldemocratie.'

Van welk Europa houden wij? Als het van Pels afhangt dan is het van een Europa dat resoluut kiest voor solidariteit en sociale rechtvaardigheid. Maar de aanslag op Charlie Hebdo heeft nog iets anders duidelijk gemaakt, namelijk de gehechtheid binnen Europa aan fundamentele grondrechten zoals de vrijheid van meningsuiting. De optocht van miljoenen burgers met voorop vijftig staats- en regeringsleiders, hoofdzakelijk Europeanen, was in dat opzicht indrukwekkend. Er valt nog wat te verdedigen en er valt ook veel te verliezen. Een sterker Europa is daar het beste antwoord op en dat heeft Dick Pels goed begrepen. Zijn essay komt dan ook als een verademing in deze tijden van nationalistisch en populistisch euroscepticisme. Een aanrader.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Dick Pels, Van welk Europa houden wij?, Cossee, 2015

Links
mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be