De kracht van het paradijs

boek

Jonathan Holslag

Als de naam Jonathan Holslag u niets zegt dan moet u zich dringend informeren. Holslag is een expert over de grootmacht China, die hij bij zijn doctoraat in 2011 een 'reus op lemen voeten' noemde. De wijze waarop hij de diversiteit en verbondenheid van economische, sociale en politieke aspecten van samenlevingen analyseert getuigen van zijn grondige en deskundige aanpak, maar misschien bovenal van zijn menselijke bezorgdheid over waar het met onze wereld naar toe gaat. Holslag "durft de moeilijke waarheden te vertellen" (Robert D. Kaplan), en schetst daarmee een heel somber wereldbeeld, en dat maakt hem niet altijd en overal even geliefd.

Ondertussen heeft Holslag zijn vierde boek klaar: De kracht van het paradijs. Hoe Europa kan overleven in de Aziatische eeuw. Dit is een lijvig werk van meer dan 500 pagina's voorzien van lijsten met de gebruikte afkortingen, economische begrippen, kaarten en figuren, bibliografie, gegevensbanken, terreinbezoeken, noten en register. Met Holslag zijn analyse van de toestand van Europa binnen de globale verhoudingen bent u dus wel even zoet, maar het loont zeker de moeite van uw tijd. Holslag schreef naar eigen zeggen een hybride boek dat een combinatie is van analyse met opinie en van een uitgebreide studie van de huidige stand van zaken met praktische aanbevelingen. De auteur pleit dus heel duidelijk niet voor het paradijs door uit te gaan van een beeld van een ideale wereld. Holslag opteert om de echte harde wereld als uitgangspunt te nemen, en die stelt Europa voor de keuze: de unie bij elkaar houden en harder werken aan de opbouw van een veerkrachtige samenleving, of uit elkaar vallen en wegkwijnen in de nieuwe wereldorde. Zolang we welvaart als normaal beschouwen lijken we er niet voor te moeten vechten. Holslag wil u wakker schudden. We kunnen niet blijven leven als voorheen.

Het boek heeft een heel bijzondere cover. Je kijkt op de rug van een jong blond meisje, naar schatting een eerste communicantje (ca. 6 jaar), in ieder geval een kind dat een leven voor zich heeft. Het kind staat stil, de armen naast het lichaam, kijkt recht vooruit naar een onbestemde onbeschreven toekomst in een straat die wordt gevormd door twee muren van drie hoog gestapelde zeecontainers. Hoe zal dit kind zich ontwikkelen als mens, als iemand met talenten, als individu met ambities en als iemand die in staat is te beoordelen wat op lange termijn belangrijk is? Welke krachten zal dit individu ontwikkelen en welke bijdrage zal ze leveren aan het paradijs? Samenwerkende individuen kunnen volgens Holslag een verenigd Europa vormen dat zich staande kan houden door met meer ambitie te streven naar een hogere levensstandaard en toe te werken naar een samenleving die de meeste van ons beschouwen als een paradijs. De mate waarin we in staat zijn gebruik te maken van het collectieve gewicht van Europa zal bepalend zijn voor ons vermogen om onze belangen in de wereld tot gelding te brengen.

De aard en de hoeveelheid informatie die Holslag aflevert schetsen dus een somber beeld, maar deze realiteit vindt Holslag noodzakelijk als vertrekpunt. Dat deze aanpak voor Holslag werkt mag blijken uit de carriŤre die hij aan het maken is. Holslags ster is rijzende en dat mag terecht genoemd worden als u hem leest, maar ook als u hem op radio, tv of in levende lijve aan het werk kan zien of horen. Toch moet je ook de bedenking maken dat niet iedereen dezelfde psychologische ingesteldheid heeft en op een 'Holslag wijze' omgaat met informatie. Voor sommigen kan het geschetste sombere beeld verlammend werken. Maar dat is dus uitdrukkelijk niet Holslag zijn bedoeling. Er is hoop; maar er staat veel werk op de plank.

Holslag stelt dat Europa verzwakt "door een gezamenlijke economische aftakeling die leidt tot meer externe schulden, het verzwakt door het probleem van onderlinge verdeeldheid tussen de lidstaten ťn het verzwakt door zijn toenemende onvermogen om de definitie van welvaart op een vooruitstrevende manier vorm te geven." De recente verharding van machtspolitiek is een bijzonder verontrustende ontwikkeling voor een verzwakt Europa in de eenentwintigste eeuw die de eeuw van AziŽ zal worden. Om voor dat onzeker Europa een uitweg te tonen wil Holslag opheldering verschaffen over de oorzaken van de onzekerheid. Als die in een passend kader worden gezet dan ziet Holslag de mogelijkheid om aan te tonen dat er een uitweg bestaat.

Holslag heeft het niet zo begrepen op de pragmatische politicus die de kaasschaaf hanteert. De sijpelende sociale vertrouwenscrisis ten aanzien van de houdbaarheid van de verzorgingsstaat (die toch de voornaamste steunpilaar is van de Europese stabiliteit in de laatste decennia) wordt er enkel door versterkt. We zijn in een cruciale transitiefase terecht gekomen die weliswaar welvaart verspreidt, maar ook sociale spanningen verscherpt door groeiende ongelijkheid, baanloze groei en economische scheefgroei. Deze crisis is in basis materieel maar kan niet met de kaasschaaf worden opgelost. Kaasschaafpolitici falen omdat ze geen constructief sociaal plan presenteren en riskeren het electorale slachtoffer van hun eigen bezuinigingslogica te worden. De oplossing moet volgens Holslag komen van mobiliserende ideeŽn die een beeld creŽren. We moeten ons kunnen voorstellen hoe het paradijs er werkelijk kan uitzien, wat het uiteindelijke doel van de Europese eenheid is. Die maatschappelijke doelen rechtvaardigen volgens Holslag de politieke constructie.

Op het vlak van ideeŽn en het creŽren van een gezicht voor Europa heeft dat Europa in het verleden al grote opportuniteiten gemist. Zo liet het na om nauwe banden te smeden met landen rondom de unie. De tientallen miljoenen immigranten die in onze steden wonen zouden het sterkste bindmiddel kunnen zijn, mochten we van Europa een overtuigend project gemaakt hebben. Dan waren de immigranten de meest vooraanstaande ambassadeurs van Europa geweest, de grootste voorvechters van Europa's progressieve waarden. Maar "vanuit hun thuisland nemen deze immigranten nu radicale principes mee, en wat ze verder aan Europa overhouden zijn gevoelens van teleurstelling."

Ook de Europese benadering (hoe we naar de dingen kijken, voor wat en welke oplossingen we zoeken) kan misschien anders en beter. Holslag schets zo een opmerkelijk verschil tussen Europeanen en Amerikanen: "Wanneer Amerikanen denken aan eenheid, denken ze aan een gezamenlijke lotsbestemming en gemeenschappelijke idealen. Wanneer Europeanen denken aan eenheid, denken ze aan procedures en processen." Europeanen verzinken als het ware in de details en verliezen daardoor heldere gemeenschappelijke aspiraties. De vrede handhaven en samenwerken om de hulp van Washington te krijgen, dat waren de duidelijke aspiraties in de jaren vijftig, maar in de daaropvolgende decennia werden de aspiraties minder expliciet omdat experts en politici zich gingen fixeren op de methode.

Als de Europese leiders zich lieten leiden door nuchter realisme, dan zouden volgens de auteur de ontwikkelingen in de wereld aan deze politici zo overkomen dat zij geen andere keus hebben dan daarop te reageren met het creŽren van een federatie en samenleving die veerkrachtiger is. Europese leiders die niet reageren als realistische verdedigers van het publieke (Europees) belang zullen de geschiedenis ingaan als "verachtelijke lakeien van het kleingeestige". Een versterking van de Europese Unie is volgens Holslag de enige manier om de Aziatische eeuw te overleven. "Willen we de machtspolitiek buiten Europa het hoofd willen bieden, dan moeten we het hoofd bieden aan de machtspolitiek binnen Europa." Ook daar is werk aan. Holslag vraagt zich af of mensen willen stemmen voor leden van het Europees Parlement wanneer veel van de debatten in dat instituut voornamelijk een echo zijn van wat er speelt binnen de nationale politiek.

De cynische lessen uit het verleden leren ons dat samenlevingen doorgaans niet passend anticiperen op een nakende ineenstorting en de zaken niet op orde krijgen voordat ze in een nieuwe infernale crisis of revolutie belanden. Holslag hoopt dat u door zijn sombere analyse niet gaat overwegen om geitenboer te worden in de PyreneeŽn. Hij wil met u bouwen aan het paradijs, weliswaar ziet hij voor dat paradijs de uitbouw van een sterke krijgsmacht als noodzakelijk. Daarnaast moeten we spreken met ťťn sterke Europese politieke stem, een humane economie ontwikkelen en werken aan een revival van het humanisme.

"De toekomst van Europa hangt af van de manier waarop ieder van ons zichzelf serieus neemt als mens, als iemand met talenten, als individu met ambities en als iemand die in staat is te beoordelen wat op de lange termijn belangrijk is. De wederopstanding van Europa zal uiteindelijk afhangen van een wedergeboorte van het humanisme, van de ambitie van ons allen om het leven ten volle te leiden op een manier die de samenleving naar een hoger niveau van waardigheid tilt. In dat opzicht zal het voortbestaan van Europa een belangrijke test zijn voor de kracht van het individu om individu te zijn."


Recensie door Claude Nijs

Links
mailto:info@liberales.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be