Het bijenspook. Over dier, mens en god

boek vrijdag 09 oktober 2009

Max Pam

Dat religies in onze westerse samenlevingen, in het bijzonder in Nederland, aan een remonte bezig zijn, klopt niet. Zowel het kerk- als moskeebezoek blijft dalen, kerkelijke verplichtingen zoals de doop en het huwelijk kennen steeds minder succes en het aantal roepingen van ondermeer priesters is gewoon rampzalig. Neem daarbij nog het feit dat heel wat gelovigen het niet al te nauw nemen met de bepalingen uit de vermeende ‘heilige’ teksten, bijvoorbeeld het vasten door christenen of het drinken van alcohol door moslims, en we kunnen gerust spreken van een verdunning van het geloof. Wat wel juist is, is de groeiende impact of minstens weerklank van allerlei religieuze groepen en hun voormannen (vrouwen zijn het bijna nooit) in het beleid en het maatschappelijk debat. Zowel christelijke als islamitische woordvoerders eisen steeds nadrukkelijker dat religie opnieuw een bijzondere plaats in de samenleving zou krijgen. Opmerkelijk is dat ze hiervoor steun krijgen van cultuurrelativisten en vermeende progressieve politici als Job Cohen die menen dat religie bijdraagt tot de emancipatie van de mens. De gevolgen ervan lijken op het eerste zicht nogal mee te vallen maar wie goed observeert, weet dat duur bevochten liberale grondrechten zoals de vrijheid van meningsuiting, de scheiding van kerk en staat, de gelijkwaardigheid van man en vrouw, en vooral het recht op zelfbeschikking – zoals de mogelijkheid om ongestraft uit een geloof te stappen – eroderen.

Een dergelijke scherpe observator is Max Pam, een Nederlandse publicist die regelmatig eigenzinnige columns uitspreekt in het televisieprogramma Buitenhof en schrijft in de Volkskrant en Het Parool. Hij is ook regelmatig te gast in het radioprogramma van Theodor Holman waarin hij zijn kritiek op de gevolgen van de militantere religies niet onder stoelen of banken steekt. Dat doet hij op zijn eigen, wat cynische manier, evenwel vol kurkdroge humor. Dat lees je ook in zijn hoogst vermakelijke boek Het bijenspook. Over dier, mens en god waarin hij op een luchtige manier banale en ernstige onderwerpen onder de loep neemt en ze dan grondig fileert. Dieren vormen de rode draad doorheen dit werk, maar in feite vormen ze maar een opstap naar treffende analyses, in het bijzonder van het (niet) bestaan van god en zijn tifosi. Als god bestaat en de wereld geschapen heeft zoals we hem kennen, dan moet hij wel een bijzonder wreed en amoreel iemand zijn, aldus Pam. Hij verwijst naar de gruwelijkheden die dagelijks voorkomen in de natuur waar dieren elkaar afmaken dat het een lieve lust is. Daarmee boort hij de visie van een dominee de grond in die stelde dat je maar naar de natuur moet kijken om ‘de machtige hand van God te erkennen’. De auteur verbaast er zich over dat zoveel mensen een verband leggen tussen de natuur en hun God van de liefde. ‘Wat is dat trouwens voor een God, die in Zijn evolutionair plan de lintworm uitvindt, de pestbacil en het gen dat het syndroom van Down veroorzaakt?’, vraagt Pam zich af.

Echt gevaarlijk wordt het evenwel als mensen Gods woord letterlijk nemen. Gelovigen wordt voorgehouden dat Abraham een godsvruchtig en derhalve na te volgen voorbeeld is. Die kreeg de opdracht van God om zijn zoon Isaäk te doden op een berg, iets wat Abraham ook zonder verpinken zou gaan doen. Pas op het laatste nippertje hield een engel hem tegen en offerde hij een ram in de plaats. Lovenswaardig lijkt me dit niet echt, integendeel. In feite was de houding van Abraham immoreel. Hij onmiddellijk moeten zeggen: wat voor een wrede God zijt gij die mij vraagt mijn kind te doden. Mensen die het woord van God letterlijk nemen zijn door hun blinde gehoorzaamheid blijkbaar tot alles in staat. Dat ondervond Theo Van Gogh die op 2 november 2004 op straat ritueel werd vermoord door Mohammed Bouyeri, waarbij hij op het lichaam een brief naliet waarin Ayaan Hirsi Ali werd bedreigd. Pam volgde het proces en geeft gedetailleerd verslag van de beweegredenen van de dader. Dat was niet het feit dat hij zich als moslim gediscrimineerd of gekrent voelde – Van Gogh bestempelde fanatieke islamisten als ‘geitenneukers’ – maar omdat hij vond dat hij omwille van zijn geloof zo moest handelen. ‘Mocht ik vrijkomen, dan zou ik precies hetzelfde doen’, zei Bouyeri want hij volgt zijn eigen ‘rechtsgang’ en die draagt hem op ‘om iedereen die Allah en zijn profeet uitscheldt z’n kop d’r af te hakken’.

Bouyeri staat daarmee in een lange traditie van mensen die vinden dat kritiek op hun god, afvalligheid en ongeloof met het zwaard moeten verdelgd worden. In die overtuiging werd de moordenaar van Van Gogh zelfs nog gesterkt in de gevangenis. Opmerkelijk genoeg bevat de bibliotheek van de gevangenis van Vucht de werken van Sayid Qutb, een islamfundamentalist en lid van de Moslimbroederschap, die voorschreef dat ‘politieke leiders en hun volgelingen (mogen) worden geliquideerd wanneer ze bijvoorbeeld nalaten de sharia in te voeren.’ Volgens Pam bedankte Bouyeri justitie zelfs voor de aanwezigheid van die boeken. Even opmerkelijk was de reactie van de toenmalige minister van Justitie Donner die zich blijkbaar niet zozeer bekommerde over dergelijk religieus fanatisme, maar voorstelde om de wet op godslastering opnieuw te activeren. ‘Matig uw toon’ is volgens de politiek correct denkende christelijke, maar ook volgens zogenaamd ‘progressieve’ leiders blijkbaar het beste antwoord op religieuze waanzin. Pam geeft ook het voorbeeld van het stopzetten van de voorstelling Aïsja en de vrouwen van Medina door het Onafhankelijk Toneel in Rotterdam na protest van moslimkant, iets wat PVDA-politica van Marokkaanse afkomst Fatima Elatik bestempelde als ‘een moedige daad’ want, zo luidt haar stelling, ‘de vrijheid van meningsuiting (is) in Nederland te ver doorgeschoten’. Hoe de PVDA dat kan rijmen met de idealen van de socialistische strijd is me een raadsel.

Helemaal hilarisch is de ontleding door Pam van een toespraak die Ruud Lubbers gaf in 1994. De lezer moet dit zelf ontdekken, ik wil zijn plezier niet bederven, maar de gewezen christen democratische premier slaagde erin om een schijnbaar eindeloze reeks religieus geïnspireerde wijsheden op het publiek los te laten die bij nader inzien de luchtledigheid binnen de bekende Maagdenburgse bollen benaderen. Maar waar Lubbers nog wat in het ijle trapte, is het een aantal christelijke politieke leiders nu wél menens. Zo sprak André Rouvout, de Nederlandse minister voor Jeugd en Gezin en opperhoofd van de ChristenUnie, zijn waardering uit voor het boek De volken geroepen van Pieter Bos. Daarin staat dat God per definitie ondemocratisch is want ‘het koningschap Jezus’ staat lijnrecht tegenover het principe dat de meeste stemmen zoals in een democratie van tel zijn. En dit jaar (2009) stak Rouvout nog de loftrompet over Johannes Calvijn die 500 jaar geleden geboren werd. Calvijn was niet alleen een bijzonder gelovig man maar ook een ordinaire moordenaar. Hij slaagde erin om Miguel Servet op de brandstapel te krijgen. Wie daar alles wil over weten, kan het schitterende boekje van Guus Kuijer, Het doden van een mens lezen. Pam had er nog kunnen aan toevoegen dat Calvijn geen enkele vorm van kennis aanvaardde omdat hij die als gezagsondermijnend beschouwde en in Genève een regelrechte dictatuur voerde waarbij andersdenkenden letterlijk over de kling werden gejaagd. Van een stichtend voorbeeld gesproken.

Het bijenspook is een grappig boek waarin Pam moeiteloos de superioriteit van religieuze denkbeelden doorprikt. Maar de ondertoon is bittere ernst. Het gemak en de snelheid waarmee de politiek correcte elite de verworvenheden van de Verlichting ondermijnt, is beangstigend. In de voorbije eeuwen zijn we er in het westen in geslaagd om tal van zaken te ontdoen van religieuze claims, denk aan de natuurwetenschappen, de geneeskunde en natuurlijk de biologie. Hoog tijd om nu ook de ethiek te ontdoen van al die onzin. Goed doen moet voortvloeien uit ons menszijn zelf, en niet omdat men er door een God, een Allah of een Vliegend Spaghettimonster later voor beloond – of bij gebreke ervan – voor gestraft wordt.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Max Pam, Het bijenspook. Over dier, mens en god, Prometheus, 2009

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be