De orkaan Ayaan

boek vrijdag 02 februari 2007

Sara Berkeljon en Hans Wansink

In nauwelijks veertien jaar groeide Ayaan Hirsi Ali tijdens haar verblijf in Nederland van een schuchtere Afrikaanse asielzoekster tot een politiek fenomeen van internationale allure. In die periode slaagde ze erin tal van samenlevingsproblemen op de politieke agenda te plaatsen en een fundamentele discussie los te weken rond de impact van religieuze dogma’s – in het bijzonder de islamitische – op het maatschappelijke leven. Hoezeer ze daarmee de geesten en harten van anderen beroerde bleek uit opeenvolgende doodsbedreigingen die ze ontving vanuit de radicale moslimwereld met als triest dieptepunt de moord op cineast Theo Van Gogh die samen met haar de film Submission Part I maakte. Sindsdien leefde de politica ondergedoken en onder scherpe bewaking. Het maakte op slag duidelijk dat de vrijheid van meningsuiting die al met de zaak Salman Rushdie onder druk stond, ook in Nederland in gevaar was. Uiteindelijk besloot Ayaan Hirsi Ali om uit te wijken naar de Verenigde Staten, en dat gebeurde vlugger dan voorzien na een ronduit schabouwelijke politieke vertoning waarin haar partijgenote Rita Verdonk een bedenkelijke hoofdrol speelde.

Het vertrek van Ayaan Hirsi Ali uit de Nederlandse politiek naar het American Enterprise Insitute in Washington werd in Nederland en Vlaanderen op gemengde gevoelens onthaald. Heel wat cultuurrelativistische opiniemakers en vertegenwoordigers van moslimorganisaties waren verheugd dat de vervelende luis uit de pels was. Sommigen onder hen stelden dat de politiek met het vertrek van de rebelse politica eindelijk kon terugkeren naar de voormalige situatie van ‘wederzijds begrip’, ‘een constructieve dialoog’ en een politiek van ‘integratie met behoud van de eigen identiteit’. Wat ze vooral bedoelden was dat de overheid zich in de toekomst moest onthouden van religiekritiek en groepsrechten opnieuw voorrang moest geven op individuele rechten. De zelfverklaarde vertegenwoordigers van de allochtone gemeenschap zagen hun posities versterkt en lieten dat ook luidkeels verstaan. Voor al wie gelooft in de noodzaak van de Verlichting en de verdediging van de fundamentele liberale grondrechten – zoals de vrijheid van meningsuiting, de scheiding van kerk en staat, de gelijkwaardigheid van man en vrouw en het recht op zelfbeschikking – betekende haar vertrek een spijtige zaak en een verarming van het ideologische en politieke debat.

Over de steile opgang en bruuske val van de Nederlandse politica schreven Sara Berkeljon en Hans Wansink een boek onder de veelzeggende titel De orkaan Ayaan. Het betreft een verslag van haar politieke carrière aan de hand van interviews met voorstanders als Afshin Ellian, Jozias Van Aartsen, Cisca Dresselhuys en Naema Tahir, en met tegenstanders als Job Cohen, Ebru Umar en Femke Helsema. De auteurs voerden ook lange gesprekken met de betrokkene zelf en kregen inzage in haar persoonlijk archief. Ze waren ook getuige van de storm rond haar persoon naar aanleiding van de uitzending van Zembla waarin gesuggereerd werd dat Ayaan Hirsi Ali bij haar asielaanvraag gelogen had over haar naam, waarna Rita Verdonk de rechtmatigheid van haar Nederlandse nationaliteit in vraag stelde, het parlement de koppige bewindsvrouw tot de orde riep, wat uiteindelijk leidde tot de val van het tweede kabinet-Balkenende. Maar dé centrale vraag blijft natuurlijk wat de strijd van Ayaan Hirsi Ali nu eigenlijk heeft opgeleverd. Wie dit boek leest, beseft dat dit niet gering is. Meer nog, ze heeft gezorgd voor een onomkeerbare discussie over de positie van de vrouw in de patriarchale moslimwereld en de compatibiliteit ervan met onze moderne westerse democratieën.

Ayaan Hirsi Ali stelde tal van misbruiken aan de kaak die worden gepleegd (en verantwoord) in naam van religieuze en culturele gebruiken zoals de gedwongen huwelijken, de verplichte sluiering, het slaan van vrouwen, de genitale verminkingen, de verstotingen en de eerwraken. Daarmee raakte ze meteen de kern van het probleem. Dat de vertegenwoordigers van de moslimorganisaties dit niet graag hoorden, leek normaal. Minder gewoon was dat tal van cultuurrelativistische politici en opiniemakers zich ook tegen haar keerden. Haar toon zou te scherp zijn, ze zou mensen beledigd hebben, en ze suggereerde dat de westerse beschaving ‘superieur’ was aan de islam. Velen onder hen vroegen of eisten dat ze zou zwijgen. Afshin Ellian – die zelf het totalitaire regime in Iran ontvlucht was – heeft die terughoudendheid voor het vrije woord nooit begrepen. ‘En dat in het land dat Spinoza heeft gekend. John Locke schreef hier zijn On Tolerance. Descartes werd hier uitgegeven. De Sade, Hermans en Reve choqueerden in de jaren vijftig en zestig de gelovigen, tot groot vermaak van weldenkend Nederland.’ Maar Ayaan Hirsi Ali wenste men figuurlijk, en soms letterlijk, dood. Alleen het feit dat ze het cruciale beginsel van de vrijheid van meningsuiting opnieuw tot strijdpunt uitriep, maakte haar inbreng in de Nederlandse politiek al bijzonder.

De voormalige VVD-leider Jozias van Aartsen erkent dat Ayaan Hirsi Ali tal van zaken op de politieke agenda heeft gekregen. Zo wees ze terecht op de oververtegenwoordiging in de statistieken van allochtone jongeren in de werkloosheid, de schooluitval en de blijf-van-mijn-lijfhuizen. Daarbij wees ze als eerste op de primauteit van de Nederlandse grondwet op de religie. Margriet Molenaar van de politie Amsterdam-Amstelland drukt het nog duidelijker uit: ‘Als er geen mensen zijn zoals Ayaan, schiet het niet op. De mensen die zich voor haar met huiselijk geweld bezighielden, durfden er niet goed voor uit te komen’. Ook Aleid van den Brink, directeur van Vrouwenopvang Amsterdam, vindt dat Ayaan tal van thema’s hoger op de politieke agenda heeft gebracht. Dat zegt ook Cisca Dresselhuys, de hoofdredactrice van Opzij, die stelt dat Ayaan een grote bijdrage leverde voor de emancipatie van moslimvrouwen. Tal van mensen met verschillende politieke en filosofische achtergrond kozen toen stelling voor of tegen Ayaan Hirsi Ali. Ze liet niemand onberoerd. Maar voor het eerst werd gediscussieerd over wezenlijke problemen die binnen de allochtone gemeenschap bestaan. Volgens de auteurs van het boek legde ze een ‘openliggende zenuw’ bloot waarvoor ze nadien een hoge prijs betaalde. Toch zijn er velen die haar niet begrijpen. Waarom die scherpte, vanwaar die felheid? Dat het ligt in de persoonlijke (traumatische) ervaringen van Ayaan Hirsi Ali is duidelijk, maar er is meer. Ayaan heeft een missie. Ze wil moslimvrouwen onttrekken aan door mannen opgelegde ‘heilige teksten’. Ze keert zich tegen politici die religie zien als een vorm van integratie, zoals de Amsterdamse burgemeester Job Cohen. Het scherpste deel is dan ook haar kritiek op de vertegenwoordigers van de moslimgemeenschap in linkse partijen als de PVDA. ‘Zij zijn afhankelijk van de stem van die gemeenschap, en tegelijkertijd moeten zij die gemeenschap op andere gedachten brengen. Dat kan natuurlijk nooit werken’, zegt ze. Die stelling wordt onderschreven door Nahed Selim. ‘Uit een onderzoek van NOVA blijkt dat tachtig procent van de allochtonen op PvdA en Groen Links stemmen. Om dit electoraat te behouden, heeft links zich totaal aan de wensen van allochtonen aangepast. Terwijl links vroeger nooit voorstander was van de zondagsschool voor christelijke kinderen hebben ze in de jaren zeventig en tachtig maar al te graag koranscholen voor jonge moslimkinderen gesticht. De godsdienst die volgens Marx opium voor het volk was, wordt nu door linkse partijen uitgeroepen tot het instrument bij uitstek om in de westerse samenleving te integreren. Op grote sympathie voor katholieken en protestanten zul je ze nog steeds niet betrappen, maar de islam is hun grootste bondgenoot geworden. Dit ruikt naar opportunisme’, aldus Nahed Selim. Ayaan Hirsi Ali is sinds september actief in de Verenigde Staten. Daar kwam ze terecht na een heel betwistbare beslissing van haar partijgenote Rita Verdonk die haar het Nederlandse burgerschap wou ontnemen. Rita Verdonk hoopte hiermee haar kansen als VVD-voorzitter te vergroten, maar ze kreeg de kwestie als een boemerang terug. Bij de verkiezingen in november 2006 verloor de VVD dan ook heel wat kiezers. Intussen werkt Ayaan Hirsi Ali geduldig verder. De auteurs van het boek onthullen dat ze bezig is aan een nieuw werkstuk waarin ze de profeet Mohammed laat kennismaken met liberale denkers als John Stuart Mill, Friedrich Hayek en Karl Popper. Uiteindelijk zal Mohammed inzien dat de crisis van de islam niet het gevolg is van verraad van zijn eigen volgelingen, maar besloten ligt in zijn eigen gedachtegoed. De orkaan Ayaan is nog helemaal niet uitgeraasd. Tegenover intimi maakt ze duidelijk dat ze nieuwe teksten zal publiceren die de essentie van de open samenleving evident en aantoonbaar maken. Hans Wiegel stelde na het vertrek van Ayaan Hirsi Ali dat we niet veel meer van haar zouden horen. Hij vergist zich schromelijk. Haar stem zal duidelijk maken dat een open samenleving niet vanzelfsprekend is maar dagelijks moet worden bevochten, veroverd en afgedwongen. Het liberalisme heeft nood aan mensen die zich consequent afzetten tegen het obscurantisme en dogmatisme van groepen en onbevreesd opkomen voor het recht op zelfbeschikking van elk individu.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Sara Berkeljon en Hans Wansink, De orkaan Ayaan, Augustus, 2006

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be