Onze waarden? Welke toekomst voor het humanisme?

boek vrijdag 25 maart 2011

Jurgen Slembrouck (red.)

Het boek Onze waarden? van Jurgen Slembrouck was me al door verschillende kennissen aangeraden vooraleer ik het effectief in handen kreeg. Het is de neerslag van een reeks lezingen die aan de Universiteit Antwerpen werden gegeven. De achterflap beloofde het antwoord op tal van vragen o.m. over levensbeschouwingen in het onderwijs, de grenzen van het multiculturalisme en de rol van het actief pluralisme, over moraal zonder god en over de verhouding tussen humanisme en ecologie. De verwachtingen waren dan ook hooggespannen.

In zijn inleiding vertelt Jurgen Slembrouck het verhaal van Benno Barnard die er in maart 2010 niet in slaagde een lezing te geven over de islam omdat hij nog voor hij een woord had gezegd al werd onderbroken en hem werd verweten met Allah te spotten. Het toont aan dat het vrije woord in Vlaanderen niet zo evident is en dat er zich ook in Vlaanderen een radicale islamitische stroming ontwikkelt. Ook Lucas Vander Taelen zou moeten vaststellen dat het verdedigen van verlichtingswaarden niet meer zo vanzelfsprekend is. En toch breekt dit boek een lans voor een vrijzinnig humanisme.

In het hoofdstuk Atheďsme als basis voor de moraal pleit DirkVverhofstadt, net als Paul Cliteur, terecht voor een universele, seculiere moraal. Immers: “Gemeenschappelijke waarden waarin niet wordt verwezen naar een opperwezen, zijn noodzakelijk om vredevol te kunnen samenleven in een maatschappij die steeds meer multireligieus wordt”. Verhofstadt ziet trouwens geen tegenstelling tot aanvaarden van atheďsme als basis voor moraal en de vrijheid van godsdienst. Iedereen mag geloven wat hij wil; problematisch wordt het wanneer men geloof wil opleggen aan anderen of in naam van het geloof schade toebrengt aan anderen. Het standpunt van Verhofstadt is helder en duidelijk.

Wim Van Rooy heeft het in zijn bijdrage Links en verlichting over 12 oorzaken waarom de linkse politieke correcte denker zijn verstand verloren heeft. Soms grappig, vaak hard maar jammer genoeg heel vaak erg herkenbaar beschrijft Van Rooy de verschillende oorzaken voor het soms misplaatste links politiek correcte denken die vooral de moslimgemeenschap zelf geen goed doen en hebben gedaan. Hij verwijst daarbij o.m. naar de verlichting die ook zelf in een idealistische val liep maar die ook uit haat tegen de eigen Kerk soms milder is voor het vreemde geloof. Andere oorzaken als de traditie van links van medelijden met de underdog; de invloed van Hitler (en de angst om racist te zijn) en de nood aan een nieuwe rode ideologie na het communisme kunnen niet voorbij aan de volgens Van Rooy stuitende vaststelling dat het probleem van de achterstelling van de moslimgemeenschap net in de islam zelf ligt.

Het minst toegankelijke hoofdstuk in het boek is de bijdrage van Ronald Commers Tolerantie, omdat er grenzen zijn met enkele ethische reflecties bij het multiculturaliteits- en islamdebat. De hamvraag is of de islam wel een seculariseringspotentieel heeft. De islam is niet zomaar een godsdienst maar is voor zijn aanhangers het ‘hele leven’. Is dit te verzoenen met secularisering waarbij er wel een scheiding bestaan tussen de godsdienst en het sociale leven? Commers ziet echter ook binnen de islam kiemen van secularisering o.m. bij verschillende islamitische auteurs. Maar hoe ver reikt hun invloed?

Magda Michielsen gaf haar lezing de titel Vol ongeloof. Zwijgen of Spreken mee. Deze feministe en vrijzinnige pleit resoluut voor het uitdragen van de eigen mening. Ze vertrekt vanuit haar persoonlijk standpunt als vrijzinnige en kijkt naar de wereld om zich heen. Wat ze ziet is een wereld die de laatste jaren fel veranderd is en religie speelt daar een belangrijke rol in. Maar kijken is niet genoeg. Je moet ook spreken. Spreken kan vanuit drie posities, aldus Michielsen. Als buur, als burger of als bestuurder. De wereld heeft meer nood aan mensen die spreken als burger over wat ze om zich heen zien. En als vrijzinnige is Michielsen vast van plan verontwaardigd te blijven over wat fout gaat ook in onze maatschappij en te blijven spreken over wat ze ziet.

Raymonda Verdyck legt in haar bijdrage de beslissing uit van het GO! om levensbeschouwelijke tekenen te verbieden op de scholen. Het GO! nam deze beslissing juist vanuit een actief pluralistische houding. “Wij beschouwen diversiteit als een hefboom en meerwaarde voor ons onderwijs”. Maar diversiteit waar iedereen zich goed bij voelt betekent ook dat groepsvorming en segregatie obv levensbeschouwelijke kentekens voorkomen moet worden en dat onderwijs gebaseerd moet zijn op de basiswaarden van de maatschappij. Verdyck houdt echter ook een warm pleidooi voor het verbreden van het debat naar een breder debat over gelijke kansen en sociale mobiliteit en hoe onderwijs daartoe kan bijdragen.

Persoonlijk ben ik blij dat ook de lezing Leven zonder de anderen te schaden van Floris van den Berg in het boek werd opgenomen. Want Van den Berg spreekt terecht over een ander soort crisis die onze maatschappij bedreigt. Onze huidige levensstijl bedreigt immers het voortbestaan van onze planeet en dus niet alleen het geluk van ons allen vandaag maar zeker het geluk en de ontwikkelingskansen van toekomstige generaties. Van den berg nodigt de lezer uit zich te verplaatsen in verschillende posities (een vrouw in Saoedi-Arabië, een koe, een wereldburger binnen 500 jaar). Door te kijken naar hoe je zelf vanuit deze verschillende posities behandeld zou willen worden, kom je tot ethisch handelen. Heel terecht zegt Van den Bergh ‘als humanisme een levensbeschouwing wil zijn die zich bezighoudt met de fundamentele vragen van de menselijke existentie, dan dienen humanisten hun blik te verbreden van een focus op religie en secularisme, naar milieu en dieren. Naast de mens-mensrelatie dient het humanisme ook de mens-dier en de mens-milieu-relatie kritisch te bekijken’.

Het boek Onze waarden?>/I> lost de verwachtingen helemaal in. Hoewel het boek niet zozeer verrassende of controversiële standpunten vertolkt, is het voor de lezer wel een opfrissing van een aantal ideeën zoals ze bij humanisten gekend zijn en door hen gedeeld worden. Na deze herijking is het voor de lezer alleen nog de kunst om deze waarden verder te verspreiden. Want laat humanisten nu net mensen zijn die er expliciet voor kiezen om de universele waarden uit te dragen (p. 138).


Recensie door Sofie Bracke


Jurgen Slembrouck (red.), Onze waarden? welke toekomst voor het humanisme?, met bijdragen van Ronald Commers, Magda Michielsen, Floris van den Berg, Wim van Rooy, Raymonda Verdyck en Dirk Verhofstadt, Uitgeverij UPA, 2010

Links
mailto:sofie@liberales.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be