Het Onsterfelijkheidscomité

boek vrijdag 27 mei 2011

John Gray

Met zijn nieuwste werk, Het Onsterfelijkheidscomité, brengt de inmiddels welbekende anti-utopist John Gray een analyse van het menselijke streven om de dood te overwinnen. Tegelijk houdt hij voor zijn lezers een vurig pleidooi om zich te schikken in hun sterfelijk lot. De auteur en politiek filosoof vond voor zijn boek inspiratie bij twee historische bewegingen die zich verdiepten in het streven naar onsterfelijkheid, in het laat Victoriaanse Groot-Brittannië en het Revolutionaire Rusland. In het laatste deel zoomt hij in op enkele stromingen en figuren van het actuele onsterfelijkheidonderzoek. Gray’s standpunt over de revolte tegen de dood krijgt een belangrijke plaats in het boek. Hij propageert onomwonden zijn ideeën waarin de dood steeds triomfeert en beschrijft ietwat smalend de tot nu toe mislukte pogingen en de volgens hem foute opvattingen van de onsterfelijkheidsbepleiters.

Op het einde van de 19de eeuw ontstond in Groot-Brittannië een pseudowetenschappelijke beweging, de ‘Society for Psychical Research’, die zich obsessief bezighield met het zoeken naar bewijs voor menselijke onsterfelijkheid. De materialistische visie van Darwin die het menselijke leven ontdeed van elke vorm van zingeving, motiveerde de psychische onderzoekers in deze zoektocht. Het resultaat van het onderzoeksprogramma was een grote hoeveelheid boodschappen van overledenen die tijdens seances werden neergeschreven. Tussen de aanhangers van dit ‘wetenschappelijk’ onderzoek bevonden zich de filosoof Henry Sidgwick en de Britse premier Arthur Balfour. Veelal hadden deze psychische onderzoekers zeer persoonlijke motieven om in contact te komen met overledenen. Over de geschriften van het psychisch onderzoek citeert Gray gretig C. D. Broad’s commentaar: ‘Hun hiernamaals is enkel bewoond door Victoriaanse wezens waarvan bepaalde kanten in de verf werden gezet, en de schaduwkanten werden weggepoetst.’

Terwijl de Victorianen op een onschuldige manier bewijs zochten voor het bestaan van een hiernamaals, waren de gevolgen van het onsterfelijkheidonderzoek in Rusland niet te overzien. De bolsjewistische intelligentsia van de jaren 20 richtten een gruwelijk bloedbad aan in hun streven naar een marxistische heilstaat. De entourage van Lenin en Stalin, de zogeheten ‘Godbouwers’, waren vastbesloten om de dood te verslaan en de mens het eeuwige leven te geven. Eén van hun projecten in het kader van technologische wederopstanding was de bewaring van Lenin’s lichaam tot de dag waarop de wetenschap in staat zou zijn diens ledematen nieuw leven in te blazen. De commissie waarnaar in de titel wordt verwezen, kreeg in 1924 de taak om Lenin in zijn onsterfelijkheid te begeleiden. Maar het project heeft tot op heden nog geen succes geoogst. Men kan vandaag zijn nog steeds dode lichaam op het rode plein in Moskou bezichtigen, vermeldt Gray handenwrijvend.

Een interessante vergelijking maakt Gray wanneer hij beide stromingen – uit Groot-Brittannië en Rusland – naast elkaar plaatst. Beide waren een samensmelting van wetenschap en occultisme die een substituut voor religie trachtten te creëren. De twee bewegingen onderscheiden zich door de manier waarop ze onsterfelijkheid opvatten. Terwijl de psychische onderzoekers wilden aantonen dat de menselijke geest actief bleef na de dood en dat communicatie met overledenen mogelijk was, was er voor de bolsjewieken geen ‘Gene Zijde’. Zij droomden ervan de fysieke dood te overwinnen met behulp van de wetenschap en eeuwig te kunnen leven in eenzelfde lichaam.

De eerste twee hoofdstukken behandelen twee hoogst interessante en opmerkelijke bewegingen uit de geschiedenis maar zijn vrij anekdotisch en hier en daar te langdradig. Gray rijgt feiten en gebeurtenissen aan elkaar, voegt er citaten en brieven van prominente figuren aan toe en becommentarieert het geheel. Zonder enige twijfel bevatten deze hoofdstukken waardevolle stukjes analyse en commentaren maar niettemin laat hij de lezer voor een stevig opgebouwde analyse op zijn honger wachten.

Het laatste deel van zijn boek wijdt Gray aan het actuele verlangen van de mens om zich van de dood te bevrijden. Hoewel de zoektocht naar een leven na de dood door gebrek aan bewijs is vastgelopen, zijn er nog steeds personen die hun hoop stellen in de wetenschap en technologie om op een dag de droom van generaties – onsterfelijkheid – te verwezenlijken. Technologische onsterfelijkheid wordt op verschillende manieren nagejaagd. De aanhangers van cryogene suspensie zweren bij het invriezen van overledenen totdat nieuwe technologieën het mogelijk maken hen weer tot leven te wekken. Anderen bedienen zich van caloriearme diëten of vitaminesupplementen. Een noemenswaardige figuur op dit gebied is de transhumanist en profeet van de singulariteit Ray Kurzweil. Hij schetst een toekomstbeeld waarin de technologie zover is gevorderd dat met behulp van minuscule robots menselijke en kunstmatige intelligentie zullen versmelten. Het menselijke brein en de computer zullen singulier zijn, niet meer te onderscheiden van elkaar. Dankzij deze nieuwe intelligentie zal de mens zijn geest kunnen uploaden in een digitaal universum, om daar vervolgens eeuwig te leven. Gray’s reactie hierop is simpel: “De notie dat mensen onsterfelijk kunnen worden door op te gaan in een kosmisch bewustzijn berust hoe dan ook op een denkfout.”

In dit derde lezenswaardige deel komt Gray’s nuchtere en gitzwarte visie op het onsterfelijkheidsidee sterk naar voren. Hij is onverbiddelijk voor utopisten en idealisten en hun streven naar techno-onsterfelijkheid. Deze zucht naar onsterfelijkheid is volgens de auteur een geestelijke dwaling die de mens terugwerpt op zichzelf en zijn eigen moeizame bestaan. ‘Wat is er dodelijker dan niet te kunnen sterven? Als je doorziet dat je door eeuwig te willen leven een levenloos beeld van jezelf probeert in stand te houden, dan verlang je er misschien niet meer naar te herrijzen of te blijven voortbestaan.’, aldus Gray. In zijn pleidooi werpt de auteur enkele rake opmerkingen op. Zo zouden zij die erin geslaagd zijn hun leven te verlengen wel eens kunnen terechtkomen in een milieu dat steeds onherbergzamer wordt voor de mens. De klimaatveranderingen en enorme bevolkingsgroei die de wetenschap heeft voortgebracht hebben gevolgen die onomkeerbaar zijn en de mens niet zullen sparen. De ironie van wetenschappelijke vooruitgang, schrijft Gray, is dat deze door menselijke problemen op te lossen nieuwe problemen creëert die niet door mensen oplosbaar zijn.

Gray beseft dat de meeste mensen nooit zullen ophouden met dromen over onsterfelijkheid. Toch heeft hij er goede hoop op dat in de toekomst een enkeling zich zal bevrijden van de greep van deze droom en de zoete sterfelijkheid zal aanvaarden.


Recensie door Sigrid Damen

Deze recensie verscheen op de website van De Maakbare Mens


John Gray, Het Onsterfelijkheidscomité, Ambo, ISBN 9789026323881, 2011

Links
http://www.demaakbaremens.org/index.php/media/recensies
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be