Annemie in wonderland

boek vrijdag 07 maart 2003

Annemie Neyts

Annemie in wonderland is de titel van het nieuwe boek van minister Annemie Neyts waarin ze haar persoonlijke ervaringen in de internationale politiek beschrijft. Zo bespreekt ze de positie van BelgiŽ binnen de Europese Unie, haar voorzitterschap van de Liberale Internationale en de houding van ons land in internationale kwesties als de globalisering. Daarbij legt ze voortdurend de link naar haar liberale achtergrond en de toepassing van liberale ideeŽn op wereldvlak. In die zin is het boek van Annemie Neyts ook interessant voor alwie de houding van onze regering onder leiding van de liberalen wil begrijpen. In elk geval toont ze aan dat een liberale visie op de wereldpolitiek niet alleen bestaat maar zelfs grondig verschilt van de grijze buitenlandse politiek onder vorige regeringen. Principes als vrijheid, tolerantie en verdediging van mensenrechten komen dan ook prominent aan bod.

Annemie Neyts start met een analyse van de veranderende wereld sinds de bijeenkomst van de Wereld Handels Organisatie in Seattle in december 1999, zowat de officieuze startdatum van de antiglobaliseringsbeweging. Volgens haar is die bijeenkomst niet zozeer mislukt omwille van dat protest maar omdat een aantal ontwikkelingslanden niet langer de houding van de westerse landen accepteerden. Tot dan werd de handelspolitiek gedicteerd door de rijke landen die enerzijds aandrongen op een openstelling van de grenzen van de arme landen maar zelf hun markten gesloten hielden door sanitaire reglementen, exportsubsidies en andere drempels. Neyts begrijpt de diverse kritieken van de antiglobalisten zoals de onaanvaardbare kinderarbeid, het plunderen van natuurlijke rijkdommen, de bestaande armoede en de aberraties bij organenhandel en het brevetteren van levende organismen. Maar net als Guy Verhofstadt gelooft ze niet in de antwoorden die antiglobalisten geven.

Het opnieuw sluiten van grenzen zou leiden tot meer problemen. "Fundamenteel gaat het inderdaad hierom: de keuze tussen openheid en geslotenheid, tussen enerzijds veranderingen, die voortkomen uit en gestimuleerd worden door ontmoetingen en uitwisselingen, en anderzijds stagnering die het resultaat is van geslotenheid", aldus Neyts. Hiermee neemt ze een opvallend progressieve houding aan en zet ze zich tevens af tegen het cultuurrelativisme dat bij heel wat antiglobalisten zo dominant is. Zo verwerpt ze het schrikbeeld van een uniforme wereld omdat ze gelooft dat culturen en identiteiten van volkeren sterker zijn dan producten. Ze verwerpt ook de visie van veel westerse drukkingsgroepen en intellectuelen die teveel vanuit onze westerse samenleving denken en aan andere landen normen willen opdringen die totaal onhaalbaar zijn. Ze begrijpt dat heel wat arme landen de strenge sociale, ecologische en kwalitatieve eisen verwerpen omdat die juist de ontwikkeling van die landen verhinderen.

Vanuit haar liberale visie verzet Neyts zich tegen elke vorm van fundamentalisme. De aanslagen van 11 september 2001 kunnen bij haar dan ook niet rekenen op enig begrip. In de eerste plaats omdat ze een aanval betekenden tegen de universaliteit, tegen het respect voor menselijk leven en tegen de menselijke vrijheid. Geen enkel argument, geen enkel motief kan de daden van terroristen verschonen, ook de zelfopoffering van de daders niet. Hiermee verzet ze zich tegen "ideologieŽn die alles buiten zichzelf verwerpen en die de eeuwige en ultieme verlossing en zaligheid beloven." In die zin kant ze zich evenzeer tegen het zogenaamde 'marktfundamen-talisme'. Ze wijst er ook op dat Bush en zijn regering een vorm van fundamentalisme bewandelen door hun daden als vanzelfsprekend 'goed' te bestempelen. Maar de Amerikaanse uitspraken als 'oog om oog, tand om tand' en 'wie niet voor ons is, is tegen ons' komen zelf voort uit oud-religieuze geschriften en ideeŽn. In die zin keert ze zich tegen sommige Amerikaanse beschuldigingen tegen de Europeanen als zouden zij laf en zwak zijn. Europeanen hebben een groter inlevingsvermogen, zeker sinds de rampen die we in de 20ste eeuw gekend hebben.

Europa is juist bezig met een bijzonder interessant project: de uitbreiding met 10 nieuwe lidstaten uit Centraal en Oost-Europa. Voor Neyts is dit het beste antwoord op de schokgolven die de Europese Unie nu ondergaat door criminele bendes, etnische zuiveringen en eindeloze stromen asielzoekers. In 2004 zullen 10 nieuwe lidstaten toetreden, in 2007 ook RoemeniŽ en Bulgarije en eind 2004 wordt beslist over de toetreding van Turkije, waarvan ze - in tegenstelling tot Valery Giscard d'Estaing - een groot voorstander is. Het biedt immers de kans om een van de belangsrijkste moslimlanden te integreren in de moderniteit. Als dit niet gebeurt proclameren we Turkije, en daarmee de ganse islamwereld, tot een vijand van Europa op basis van de culturele en religieuze tradities en culturen. Maar Neyts kijkt nog verder. Ook de landen van het vroegere JoegoslaviŽ en AlbaniŽ moeten op termijn opgenomen worden in die grote, democratische Europese Unie. Niet zozeer uit altruÔsme, maar om vluchtelingenstromen te vermijden en te voorkomen dat internationale criminele en terroristische bendes nog een basis vinden binnen het eengemaakte Europa.

"Het liberalisme is gericht op de bevrijding van mensen", zo start Neyts het tweede deel van haar boek over Liberalisme als leidraad. Het is een sterk hoofdstuk waarin ze de essentie van het liberalisme duidelijk maakt. Vrijheid is geen vrijgeleide voor onverantwoord handelen en staat diametraal tegenover elke vorm van dwang. Maar net als vrijheid is voor haar verantwoordelijkheid belangrijk. Daarbij moet je mensen wel de vrijheid gunnen om verantwoordelijkheid te dragen. Een ander sterk liberaal signaal is haar geloof in de mens. "Ik vertrouw mensen, alle mensen, omdat ik ervan overtuigd ben dat de overgrote meerderheid van de mensen graag de verantwoordelijkheid draagt om voor zichzelf en hun naasten een aanvaardbaar leven uit te bouwen, zodra ze daar de kans toe krijgen", aldus Neyts. Hiermee gaat ze in tegen al wie de mens wil onderwerpen aan een 'systeem' of 'ideologie'. Dat betekent niet dat ze blind is voor de materiŽle en immateriŽle beperkingen die de vrijheid van het individu practisch onmogelijk maken. In die zin volgt ze de ideeŽn van John Rawls en Amartya Sen die stellen dat men pas vrij kan zijn als men mogelijkheden heeft om vrij te handelen.

Opvallend is ook haar pleidooi voor meer realisme en pragmatisme in de politiek. Een dergelijke houding sluit dan weer aan bij de ideeŽn van Mario Vargas Llosa die redelijkheid prefereert boven 'zuiverheid'. Dit klopt voor zover men geen toegeving doet aan een aantal essentiŽle waarden zoals de gelijkheid van man en vrouw, de scheiding van kerk en staat en de vrijheid van meningsuiting. Maar eigenlijk pleit Neyts vooral voor een doelbewuste openheid tegenover andere ideeŽn en culturen. In tegenstelling tot het Vlaams Blok gelooft ze dat een dergelijke confrontatie een meerwaarde betekent voor de mens. Dit inzicht is belangrijk omdat ze regelrecht ingaat tegen de behoudsgezindheid van al wie de eigen cultuur als een onaantastbaar goed aanziet en angst heeft voor vreemde invloeden.

Annemie Neyts heeft als voorzitter van de PVV-Vrouwen haar eigen, specifieke strijd moeten voeren in de hoofdzakelijk door mannen gedomineerde politieke wereld. Ze wijst erop dat diverse rechten voor vrouwen in feite heel recent zijn. Pas na de tweede wereldoorlog kregen ze stemrecht, tot 1958 hadden ze toestemming nodig van hun echtgenoot om te gaan werken, tot 1977 konden gehuwde vrouwen geen eigen spaarboekje openen. Pas onder impuls van Lucienne Herman-Michielsens werd de wet op abortus goedgebeurd. Dit alles lijkt nu evident. Maar nu strijden vrouwen van andere culturen voor dezelfde strijd. Vooral moslimmeisjes en vrouwen vechten tegen het vaderlijk gezag, uithuwelijking, geweld in de familie en seksuele verminking. Hier gaat Neyts iets te vlot over de zogenaamde tradities. Zo verwijst ze naar het vetorecht van vrouwen bij uithuwelijking. Wie het boek De zoontjesfabriek van Ayaan Hirsi Ali heeft gelezen, begrijpt hoe zwaar de druk van de familie op de vrouw of het meisje kan zijn. Ook seksuele verminking als clitoridictomie is onaanvaardbaar. Neyts wil niet te snel het woord 'barbaars' gebruiken, maar juist hier is dit woord perfect van toepassing. Vrouwenbesnijdenis wordt toegepast op jonge meisjes die volledig zijn overgeleverd aan de macht van de familie. Hier past een publieke afkeuring, eerder dan 'cultuurrelativistisch' wegkijken of verantwoorden.

Opvallend is het pleidooi van Neyts voor de monarchie. Die is voor haar de beste garantie voor het voortbestaan van BelgiŽ. Ze geeft toe dat we vaak ingewikkelde en dure regelingen hebben moeten uitwerken om verder samenleven tussen Vlamingen en Walen mogelijk te maken, maar dat alles gebeurde zonder geweld, zonder doden, zonder oorlog. Hier en elders toont ze zich als een optimiste. Ze is er van overtuigd dat we de vele problemen kunnen oplossen. Een groot verschil met groene politici die het einde van de wereld al meerdere keren hebben voorspeld. Als voorzitter van de Liberale Internationale tracht Neyts haar optimisme over te brengen op de diverse vertegenwoordigers.

"Alles vloeit, niets blijft onveranderd", zo leest Annemie Neyts bij Heraclitos. Het lijkt me de essentie van het liberale denken en staat in schril contrast met conservatieven die alles willen houden bij het status-quo. "Liberalisme is vertrouwen in mensen, getemperd door voorzichtigheid, conservatisme is wantrouwen in mensen, gesterkt door angst", waarmee de auteur William Gladstone in herinnering brengt die hiermee een duidelijke grens trok tussen liberalen en conservatieven. Conservatieven handelen immers uit een vorm van wantrouwen, uit angst voor de anderen en vanuit de overtuiging dat alles alleen erger kan worden. Liberalen als Annemie Neyts hebben geen schrik voor het vreemde maar puren er juist meer kracht uit. In die zin pleit ze ook voor stemrecht voor migranten en gaat ze fel tekeer tegen de vormen van discriminatie tegenover vreemdelingen. Mensen, zowel Belgen als immigranten, moeten de wet en het recht naleven. Alleen de wet en het recht maken het leven draagbaar en zelfs aangenaam. Een stelling die in het verleden verdedigd werd door Adam Smith in zijn minder gekende werk The Theory of Moral Sentiments.

"Men bouwt geen economisch, noch een ecologisch, noch een sociaal paradijs op een politiek kerkhof", aldus Annemie Neyts. Hiermee lanceert ze opnieuw de discussie over het belang van de politieke democratie voor de ontwikkeling van arme landen. "Om een democratie representatief en levendig te maken, om te waken over de uitbouw en versteviging van de rechtstaat, is een volgehouden politiek debat onontbeerlijk." Hiermee spoort Neyts met de ideeŽn van de Franse filosoof Claude Lefort. Voor haar zijn democratie en individuele vrijheid de enige echte motoren voor duurzame ontwikkeling. Arme landen moeten, in belang van hun inwoners, de weg naar de democratie inslaan.

Het boek van Annemie Neyts is kwalitatief beter dan tal van andere boeken van politici die de voorbije weken verschenen. Dit heeft vooral te maken met haar geŽngageerde en goed onderbouwde pleidooi voor individuele vrijheid. Daarbij verwijst ze regelmatig naar uitspraken uit de internationele literatuur. Neyts is immers belezen en demonstreert dat ten overvloede. Het is alvast een verplicht boek voor al wie interesse heeft in de Europese en internationale politiek en voor al wie de liberale standpunten in het internationale discours wil kennen.


Recensie: Dirk Verhofstadt (verhofstadt.dirk@pandora.be)

Annemie Neyts, Annemie in wonderland, Lannoo, 2003

Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be