Geen normen maar waarden

boek vrijdag 15 oktober 2004

Reginald Moreels

De Britse liberale politicus John Morley zei ooit dat ‘zij die een scheiding willen maken tussen politiek en moraal, nimmer een van beide zullen begrijpen’. Dat klinkt ouderwets – zeker in onze complexe samenleving waar van politici vooral vakbekwaamheid in sociale, economische, fiscale, staatkundige en andere dossiers wordt verwacht – maar het blijft ook vandaag relevant. De impact van de politiek is immers zoveel meer dan louter technisch. Het gaat in de politiek om de zoektocht naar een evenwicht tussen vrijheid en rechtvaardigheid, tussen zelfbeschikking en sociale samenhang, tussen pragmatisme en idealisme. De meeste politieke beslissingen appelleren dan ook naar ethische kwesties. Maar weinigen beseffen dit. Politiek bedrijven gebeurt niet in een moreel lege ruimte, het is juist het tegendeel. Hun beslissingen bevestigen, versterken of verwerpen bestaande morele oordelen. In die zin kan je beter politici hebben die zich van de morele impact van de politiek bewust zijn en er aldus naar handelen.

Reginald Moreels was oorlogschirurg in tal van conflictgebieden als Afrika en Cambodja. Hij was jarenlang de drijvende kracht van Artsen Zonder Grenzen in ons land. Daarna werd hij Staatssecretaris en nog later Minister voor Internationale samenwerking in de federale regering. Zijn belangrijkste verwezenlijking was de ontmanteling van de corruptie in het systeem en de afschaffing van de zogenaamde gebonden hulp (dergelijke hulp leidde ertoe dat westerse bedrijven meer voordelen haalden uit het ontwikkelingsgeld dan omgekeerd). In 2002 stapte hij met de Nieuwe Christen Democraten over naar de Vlaamse Liberalen en Democraten. Maar in 2003 stapte hij uit de politiek en keerde hij terug naar de christen-democratische familie. Sinds zijn afscheid van de politiek is hij urgentiearts aan de academische ziekenhuizen van Gent, Leuven en Brussel en gastprofessor aan de Universiteit van Gent. In zijn boek Geen normen maar waarden beschrijft Reginald Moreels de vaak harteloze wereld waarin we leven en schetst hij een alternatief in de vorm van de persoonsdemocratie waarin liefde en tederheid het cement vormen van een solidaire en duurzame samenleving. Het is ook een pleidooi voor meer moreel besef in de politiek.

Moreels stelt vast dat ons land het vijfde rijkste van de wereld is maar tegelijk koploper inzake depressies en zelfmoorden. Het duidt aan dat materiële welvaart geen waarborg is voor geestelijk welzijn. Met dat gegeven voor ogen wil de auteur, die zelf uit een diep dal geraakte, zich naar eigen zeggen nog één keer een maatschappelijk architect wanen en vanuit zijn persoonlijke levenservaring wegen uittekenen naar een betere toekomst. Zijn politieke visie is het ‘persoonsliberalisme’ of ‘personalisme’ als de middenweg tussen het verstikkende egoïsme en het mateloze altruïsme. Waarbij hij zich zowel afzet tegen de marktfundamentalisten als tegen diegenen die de vrije markt verwerpen. In zijn visie staat de ethiek centraal, zowel op economisch, sociaal als politiek vlak. Bedrijven moeten ethisch handelen, politici moeten de belangen van het volk verdedigen en niet de partijbelangen, het recht op gezondheid is belangrijker dan het recht op patenten, protectionisme is volkomen immoreel want het houdt miljoenen mensen in de derde wereld in de armoede, en de wapenuitvoer is gewoon schandelijk.

Met zijn visie spoort Reginald Moreels met de liberale filosoof John Rawls en zijn theorie van de herverdelende rechtvaardigheid. De auteur overstijgt hier de dagelijkse politieke problemen. Hij zoekt naar een andere mentale ingesteldheid bij de burgers. Daarbij baseert hij zich niet zozeer op een specifieke religieuze moraal, zoals dat bij heel wat christen-democratische denkers het geval is, maar komt hij terecht bij de categorische imperatief van Immanuel Kant als middel om waardig te leven. De plicht om er als mens ‘te zijn voor anderen’ is onvoorwaardelijk en vervalt niet omdat iemand geen rechten kan doen gelden op andermans hulp. Een dergelijke levenshouding stoelt op ‘respect’ tegenover de medemens maar vooral op de mogelijkheid die elke mens heeft om te kiezen voor het goede. De auteur gelooft in de autonomie van de mens. Want autonomie houdt volgens hem ook in dat men de autonomie van anderen erkent en anderen helpt autonoom te zijn indien die anderen daar om welke reden dan ook niet toe in staat zijn. De autonomie van het individu vormt aldus de basis voor de waardigheid van de mens. Het drukt uit dat je alleen mens bent in relatie tot de andere mensen.

Het leunt allemaal dicht aan bij het ‘menselijk liberalisme’ dat pleit voor een zo goed mogelijk evenwicht tussen vrijheid en rechtvaardigheid, dat zich afzet tegen overdreven moralisme en dat op mondiaal vlak kiest voor een vrije markt die werkt binnen een ethisch kader. Moreels noemt zichzelf een ‘authentieke’ mens, een idealist die zich verzet tegen conventies, een non-conformist die zich niet thuis voelt ‘achter de façades van het opgelegde sociale contract’. Juist daarom heeft hij het ook zo moeilijk met de Kerk en vooral die absurde waan van onfeilbaarheid die de ‘opvolgers van God’ zichzelf hebben toegeëigend. Wat moet je dan met het ‘onfeilbare’ stilzwijgen van paus Pius XII over de Endlösung tijdens de Tweede Wereldoorlog, zo vraagt hij zich terecht af. Als zoekende christen mist hij een concrete beleving van het evangelische woord. En dat is volgens Moreels de reden waarom zoveel mensen zich niet willen associëren met een instituut (de Kerk) dat er maar niet in slaagt om zichzelf te vernieuwen en aan kritiek te onderwerpen.

Als een ethisch globalist gaat hij fel te keer tegen de Verenigde Staten en Europa die andere markten wel een liberalisering willen opleggen maar tegelijk hun grenzen gesloten houden voor producten uit de derde wereld. Protectionisme is onrechtvaardig en hij wijst daarbij niet alleen met een beschuldigende vinger naar politici en werkgeversorganisaties maar ook naar ngo’s, staal- en landbouwsyndicaten en andere belangengroepen die alleen opkomen voor hun eigen belangen, maar ‘zich niets aantrokken van de schulden waar zoveel armen mee worstelen.’ Opvallend is dat de gewezen minister voor Internationale samenwerking niet meer gelooft in hulp als middel voor ontwikkeling. Het is beter en duurzamer als mensen zelf handel kunnen drijven en investeren in hun toekomst dan hulp te krijgen. En om handel te kunnen drijven zijn open economieën noodzakelijk.

‘Wenen is geen teken van zwakheid’, zo schrijft Moreels, en hij heeft volkomen gelijk. Tranen zijn vaak het enige verweermiddel tegenover misbruik en geweld, tegenover vernedering en onmacht, tegenover verwondering en schoonheid. Zolang de mens tranen kan laten vloeien is er hoop. Het is maar een greep uit het gedachtegoed van een bijzondere man met een bijzondere loopbaan. Tal van politici bestempelen Moreels als ongeschikt voor de politiek. Anderen verwijten dan weer zijn ‘overloperij’ van de ene partij naar de andere. Maar in feite is hij zichzelf gebleven. Iemand die van nabij geconfronteerd werd met andermans en eigen lijden, die daaruit een diepmenselijke visie heeft ontwikkeld en die zich daardoor gedreven engageert ten bate van anderen. Een dergelijk engagement zou in feite elke politicus moeten drijven. De vraag is niet of Moreels past in de politiek, maar omgekeerd, of er nog partijen zijn die idealisme en engagement belangrijker vinden dan het louter nastreven van macht. Niet Reginald Moreels moet veranderen, maar de politiek.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Reginald Moreels, Geen normen maar waarden, Houtekiet, 2004

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be