Het moedige midden

boek

Wouter Beke

‘Als je wil dat er over je gesproken wordt dan moet je krasse taal spreken’, aldus reclamemaker Guillaume Van der Stighelen. Krasse taal wordt meestal gebruikt in kranten en op televisie, maar is vaak oppervlakkig en inhoudsloos. Wie een meer genuanceerde en gefundeerde mening wil geven kan beter een boek schrijven. Dat deed Gwendolyn Rutten onlangs met haar boek De geëngageerde burger en dat doet nu ook Wouter Beke met Het moedige midden. Dat hoeft niet te verwonderen want als voorzitters van Open-Vld en CD&V beseffen ze dat hun boodschap in deze tijden van geestdodend populisme en compromisloos nationalisme nood heeft aan nuance, uitleg en diepgang. Dat betekent niet dat ze eenzelfde verhaal brengen, integendeel. Liberalen en christendemocraten hebben een andere visie op de inrichting van de samenleving en de rol van de overheid. Maar met hun publicaties maken ze duidelijk waarom en waarover ze van mening verschillen, en nemen ze afstand van de sloganeske politiek die ons land nu al jaren in de greep houdt.

Beke start alvast met een forse aanval op een alom aanwezige overheid zoals ten tijde van de DDR die mensen onder de knoet hield, in de vorm van het socialisme en het communisme, maar hij viseert ook het liberalisme met haar ‘ongecontroleerde marktwerking’ dat hij gelijk stelt met ‘het recht van de sterkste’. Terecht schrijft de auteur dat de mens niet ondergeschikt mag worden gemaakt aan een collectief systeem, een natie of een absolute vrije markt. Daar zal ook elke liberaal het tegenwoordig mee eens zijn. Maar al snel rijdt de auteur zichzelf in de gracht als hij opmerkt dat de mensenrechten, de democratie, solidariteit en vrijheid waarden zijn die schatplichtig zijn aan het christendom. Die waarden werden door de kerk pas erkend bij het Tweede Vaticaans Concilie en tot vandaag hebben christenen het moeilijk met het recht op zelfbeschikking dat een cruciaal mensenrecht is, zoals het recht op abortus, euthanasie en het homohuwelijk. Of heeft hij Beke enorme protesten in Frankrijk van katholiek en extreem rechts tegen euthanasie en het homohuwelijk gemist?

We kunnen de klok niet terugdraaien, aldus Beke die verwijst naar het internet en de nieuwe sociale media. Daarbij stelt hij vast dat mensen hun natiegrenzen hebben overschreden. Dat klopt, maar Beke blijft vasthouden aan het belang van de gemeenschap boven dat van het individu. Dat lees je in zijn visie op de multiculturele, of beter gezegd multireligieuze samenleving. Beke heeft het over een ‘gemeenschappelijk cultureel minimum’, maar in feite gaat het om liberale fundamenten zoals de scheiding van kerk en staat, de vrijheid van meningsuiting, de gelijkwaardigheid van man en vrouw, en het recht op zelfbeschikking. Hier helpen geen ‘wij’s’ maar alleen ‘ik’s’. Omdat elke mens het recht heeft om zijn eigen levenslot te bepalen. Daarom klopt zijn analyse niet dat we ‘door de toenemende individualisering’ steeds meer bloot staan aan onzekerheid. Net het recht op zelfbeschikking maakt mensen vrij en sterk. Interessant is zijn verwijzing naar het gedachtengoed van Dalrymple, de leermeester van Bart De Wever die hij verwijt geen oog te hebben voor de ongewilde achterstanden die mensen kunnen hebben of oplopen ingevolge gebrek aan talent, ziekte of een andere tegenslag.

Om zijn ideeën kracht bij te stellen verwijst Wouter Beke naar zijn gezin. Man, vrouw en kinderen, en die dienen dan als voorbeeld voor zijn beleid. Maar wat met de alleenstaande vrouwen, de BOM-moeders en de homokoppels? Je kan zeggen dat die laatste gezinnen voor hun situatie zelf gekozen hebben, maar dat is ook het geval voor de mooi getrouwde gezinnen. Wat Beke niet begrijpt is dat gezinnen en relaties tegenwoordig anders zijn samengesteld. Beke wijst op het feit dat er 30 jaar geleden maar 190 echtscheidingen waren op 1.000 gezinnen, en nu bijna 650. Maar wat bewijst dit? Waren al die gehuwde en niet gescheiden gezinnen vroeger gelukkiger? Hadden ze toen niet te maken met huiselijk geweld? Vroeger was geen paradijs, zeker niet voor vrouwen. Vroeger moesten vrouwen thuis blijven, zwijgen en onderdanig zijn, maar die tijd is gelukkig voorbij. Ook mannen, en dat schijnt Beke te vergeten, hebben een plicht ten aanzien van de opvoeding van de kinderen.

Beke wijst op de school als vertrekpunt, en dat is terecht. Daarbij verwijst hij naar de liberale filosofe Martha Nussbaum (en wat verder naar Fernando Savater) als een referentie. Schitterend, maar juist Nussbaum (en Savater) keert zich af van onderwijs dat gebaseerd is op religieuze principes. Kinderen moeten opgevoed worden tot kritische burgers en niet tot gelovigen. Op dezelfde manier moeten mensen opgevoed worden tot mensen die niet blindweg aanvaarden wat goed is, maar wel doordacht weten wat goed is voor henzelf én voor de gemeenschap. De opmerking dat onder Guy Verhofstadt de grote deregulatie volgde, klopt niet en wijst erop dat Beke het beleid van zijn politiek bevriende bank uit de wind wil zetten. Het klopt dat een teveel aan deregulering mondiaal leidde tot minder controle, maar juist de christelijke zuil, via Dexia, probeerde daar munt uit te slaan. In een lang hoofdstuk probeert Beke Dexia buiten schot te houden, maar dat lukt niet echt. Zo komt de naam Dexia helemaal niet voor in het boek, maar elke lezer zal snappen dat juist die bank het toonbeeld was van wanbeleid omwille van hebzucht.

In een kort stukje plaatst Beke een vraagteken achter de vrije markt met betrekking tot de landbouw. Die vrije markt zou gevaarlijk zijn waarbij hij wijst op het paardenvlees dat plots opdook in bereide producten. Maar zou een niet vrije markt beter doen? Ging het in de socialistische volksrepublieken met een alom aanwezige overheid dan zo goed? En waarom zwijgt Beke over de zowel economisch als moreel schandelijke landbouwpolitiek van de EU waarbij onze overschotten met overheidssubsidies gedumpt worden op de markten van arme landen en daarmee lokale economieën kapot maken? Dit gaat regelrecht in tegen de vrije markt en tegen de solidariteit, maar komt enkel tegemoet aan het groepsbelang van een christelijke drukkingsgroep: de Boerenbond. Eenzelfde overweging kan je maken bij een terloops zinnetje van Beke over Opel Antwerpen en Ford Genk die ‘niet enkel gesloten (werden) omwille van de kost van de vestiging, maar ook omwille van andere overwegingen’. Welke die zijn, vertelt de auteur niet. Misschien wel het volgende. Omdat de solidariteit van de Duitse vakbonden niet verder gaat dan hun landsgrenzen?

Zo haalt Beke wel meerdere problemen aan maar concrete oplossingen zal je niet snel lezen. Neem de verlaging van de loonkosten. De auteur weet heel goed wat het probleem is en beschrijft het uitvoerig, maar hoe die loonkosten naar omlaag moeten, daar heeft de lezer het raden naar. Misschien de automatische index geheel of gedeeltelijk afschaffen? Dat is blijkbaar te heikel. En zo gaat het ook met andere problemen. We hebben goed onderwijs nodig, maar de Vlaamse regering weigert fors te investeren in scholen. Het gevolg zijn wachtrijen. We hebben goede zorg nodig, maar ook hier wordt nauwelijks geïnvesteerd. Dus wachtrijen. We hebben meer sociale woningen nodig, maar geld is er niet voor. Opnieuw wachtrijen. We hebben nood aan een beter milieu en niet-fossiele energie, maar de Vlaamse regering die eerst het plaatsen van zonnepanelen aanmoedigde, voerde onlangs een taks in op de bezitters van diezelfde zonnepanelen.

Beke zoekt zijn heil in het ‘moedige midden’, een wat wollige benaming voor een actief en betrokken middenveld. Het is ideologisch gezien het meest interessante hoofdstuk. Hier komt immers het verschil met de ‘geëngageerde burger’ van Gwendolyn Rutten het scherpst aan bod. Eigenlijk geeft de auteur zelf aan waar het georganiseerde, gesubsidieerde en nog steeds verzuilde middenveld zoals we dat vandaag kennen, in de fout gaat. Vaak is de enige reden van hun bestaan ‘loutere belangenbehartiging’. Neem daarbij de nog steeds grote impact van het klassieke middenveld op de politieke besluitvorming en we weten dat hier een groot gevaar bestaat. Individuele burgers die zich engageren voor anderen en voor de samenleving doen dat vrijwillig, kosteloos en efficiënt. Dit sluit trouwens aan bij de door Beke zo bewonderde Martha Nussbaum en haar capability approach. Maak burgers sterker maar geen lobbygroepen. Versterk het kritisch vermogen van individuen en geef ze directe inspraak (bv. via referenda) in plaats van ze paternalistisch te behandelen.

In een laatste hoofdstuk heeft Beke het over Europa en vooral over de kundigheid van Herman Van Rompuy als voorzitter van de Raad. Terecht stelt hij dat het fout zou zijn om de EU de rug toe te keren en zich terug te plooien op de natiestaat. Maar verder blijven ook hier de keuzes bijzonder vaag en zwijgt de auteur over de vaak nefaste rol van de Europese Volkspartij, waarvan de CD&V deel uitmaakt, en dat op diverse domeinen. Neem de democratie. Het was en is de EVP die geen graten zag in het quasi-monopolie van Berlusconi in de Italiaanse media. De EVP weigert ook te protesteren tegen de aanslag van de Hongaarse premier Orban op de persvrijheid in zijn land. De EVP heeft geen oor naar de invoering van euro-obligaties die nochtans zouden leiden tot een sterker en welvarender Europa. De EVP durft niet de kant te kiezen van een Verenigde Staten van Europa dat nochtans nodig is in de geglobaliseerde wereld waarin we leven.

Een onderwerp dat in Bekes vorige boek De mythe van het vrije ik nog sterk aan bod kwam, namelijk zijn pleidooi voor een grotere rol voor de religie en de kerk, is nu herleid tot enkele zinnetjes. Dat is ook te begrijpen voor al wie de dubbelzinnige rol van de kerk in diverse schandalen volgt. Wel blijft de auteur vasthouden aan de parabels van het Nieuwe Testament als ‘verhalen over het goede leven’. Daar zal ik zelf in mijn volgende boek een forse repliek op geven.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Wouter Beke, Het moedige midden, Pelckmans, 2013

Links
mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be