Kan een nieuw concilie de kerk redden?

boek

Jürgen Mettepenningen

Vijftig jaar gelden ging onder impuls van paus Johannes XXIII het Tweede Vaticaans concilie van start onder de Latijnse naam Vaticanum II. De toenmalige kerkleider probeerde hiermee een ‘aggiornamento’ of modernisering door te voeren zodat de katholieke kerk meer aansluiting zou vinden met de toenmalige tijdsgeest. Dat gebeurde toen met een opvallende openheid en drang naar vernieuwing. Niet alleen bisschoppen mochten deelnemen aan de discussies maar ook vertegenwoordigers van andere religies, theologen en deskundigen. Onder hen bevonden zich onder meer de Zwitserse hoogleraar Hans Küng en de huidige paus Joseph Ratzinger die er (in die tijd) modernistische ideeën op nahield. Het Concilie zorgde alvast voor een nieuwe wind doorheen het aloude instituut. Zo werd de mis voortaan in de volkstaal gehouden en niet langer in het Latijn, de kerk sprak zich voor het eerst uit voor de democratie en de gewetensvrijheid, en de nadruk verschoof van de dogmatische stellingen naar meer inspraak voor de bisschoppen, priesters en gewone gelovigen.

Veel van de plannen van Vaticanum II bleven echter dode letter of werden teruggedraaid door de opvolgers van Johannes Paulus XXIII, zeker onder Johannes Paulus II en Benedictus XVI – de vroegere Ratzinger die in de loop van de jaren steeds conservatiever werd. Dat leidde ertoe dat kritische stemmen vakkundig de mond gesnoerd werden, denk aan Hans Küng die zijn leerstoel verloor op instigatie van Rome omwille van zijn uitgesproken progressieve ideeën over het celibaat, anticonceptie, abortus, en zich kantte tegen het dogma van de pauselijke onfeilbaarheid (dat pas dateert van 1870). Maar ook andere, meer progressieve geestelijken verdwenen uit het zichtveld zoals de zogenaamde bevrijdingstheologen zoals Don Helder Camara, Gustavo Guttierrez en Oscar Romero. In de plaats verkrampte de kerk de voorbije jaren tot het aloude conservatieve machtsblok dat het voor het Concilie altijd geweest was. Denk maar aan de toenadering van de huidige paus met het oerconservatieve Pius X genootschap dat zich steeds had uitgesproken tegen de vernieuwingen van Vaticanum II.Zo werden de Engelse bisschop Richard Williamson, een notoire Holocaustontkenner, en de Franse antisemitische bisschop Tissier de Mallerais, opnieuw in de moederkerk opgenomen.

De onmacht of onwil van de kerk om op een rechtvaardige manier om te gaan met grote misstanden in haar eigen schoot – denk aan de talloze gevallen van pedofilie en andere vormen van seksueel geweld in tal van landen en bisdommen – zorgde de voorbije decennia voor een nog grotere verwijdering van de miljoenen katholieke gelovigen met de paus en zijn curie. In plaats van openlijk mee te werken met het gerecht, ootmoedig schuld te bekennen en tegemoet te komen aan het enorme leed die geestelijken hadden toegebracht aan vooral kinderen, hult het Vaticaan zich in stilzwijgen en weigert ze mee te werken met de nationale gerechtelijke instanties. Dat hierop kritiek bestaat tot in de hoogste regionen van de kerk bleek uit een postuum interview met de deze zomer overleden Milanese kardinaal Carla Maria Martini die stelde dat de kerk 200 jaar achter liep. Hij vond dat de kerk haar fouten met betrekking tot kindermisbruik moest durven te erkennen. Hij kwam tevens op voor de rechten van homoseksuelen en het gebruik van condooms in de strijd tegen aids. “ De Kerk is vermoeid. Onze cultuur is verouderd, onze kerken zijn groot en leeg…”, aldus Martini.

Eenzelfde vlijmscherpe kritiek is te lezen in het essay Kan een nieuw concilie de kerk redden? van de Vlaamse theoloog Jürgen Mettepenningen die gedurende drie maanden de woordvoerder was van de Belgische metropoliet André Léonard, maar na enkele blunders van de aartsbisschop zelf besloot om op te stappen. Hij is momenteel werkzaam bij het studiecentrum van CD&V waar hij zich buigt over thema’s zoals ideologie, zingeving en ethiek. Vorig jaar publiceerde hij al een kritisch boek over de kerk onder de titel Welke kerk? Vandaag en morgen waarin hij ervoor pleitte dat de kerkleiders zich nederig zouden betonen en terugkeren naar de essentie van het geloof, namelijk het uitdragen van de boodschap van liefde van Jezus voor medemensen. Wat Mettepenningen mist is het beeld van de kerk als een plaats van geloof en niet een plaats van machtslust en praalzucht. Een goed boek, al was het maar omdat hij een spiegel voorhoudt aan de kerkleiders die doorgaans weinig of geen kritiek verdragen.

In zijn laatste essay gaat Mettepenningen nog een stap verder. Zo pleit hij voor een nieuw concilie, maar uitdrukkelijk niet voor een Vaticanum III. Hij is er zich immers goed van bewust dat de huidige kerkleiders geen veranderingen willen, maar enkel restauratie. In die zin vormt dit korte maar krachtige essay een ongezien harde repliek op de huidige paus en de curie die er enkel op uit zijn om hun macht te consolideren, en daarmee voorbijgaan aan hun taak om hun geloof verder te verspreiden. Opnieuw treedt Mettepenningen hiermee in de voetsporen van Hans Küng die de noodzaak van een nieuw concilie bepleitte met als reden ‘wanneer men nu geen concilie organiseert, wanneer dan wel?’ Want als de kerk op een moreel dieptepunt zit dan is het nu wel met de talloze pedofiele schandalen. Ze toont geen enkele bereidheid om te luisteren naar wat er aan de basis leeft. “Het verkrampte terugplooien op zichzelf en het eigen grote gelijk, wars van dialoog met de snel evoluerende wereld die niet meer omziet of de kerk mee is of niet, getuigt van een wereldvreemdheid waarvan mij iedere pastorale relevantie ontgaat”, aldus de auteur.

Wat zou er dan besproken moeten worden op zo’n nieuw concilie? In de eerste plaats het doordenken van het doopsel. Dat is wat mysterieuze uitspraak om te stellen dat er geen probleem zou zijn voor een man, vrouw, homo of hetero om priester te worden, want ze zijn toch allemaal ‘gedoopten’ en dus christenen. Al even enigmatisch is zijn oproep om terug te keren naar de basisverhalen, zeg maar de ‘Blijde Boodschap’ van Jezus. Die verhalen zijn volgens de auteur immers aantrekkelijk, al begrijp ik de aantrekkelijkheid niet van misogyne verhalen zoals: “Vrouwen moeten gedurende uw samenkomsten zwijgen. Ze mogen niet spreken, maar moeten ondergeschikt blijven, zoals ook in de wet staat. Als ze iets willen leren, moeten ze het thuis aan hun man vragen, want het is een schande voor een vrouw als ze tijdens een samenkomst spreekt”, in Korintiërs (14:34,35). Of de blijde boodschap ten aanzien van slaven “dat ze hun meesters moeten gehoorzamen ter meerdere glorie van God”, in Efeziërs (6:5). Overtuigender is zijn oproep om meer respect te betonen voor de gelovigen die iets doen voor hun zwakke medemensen. Het is een pleidooi voor orthopraxie waarbij de kerk meer oog zou moeten hebben voor ‘het juiste handelen’ dan voor ‘het juiste geloof’.

Voor Mettepenningen is het alvast belangrijk dat men bij een nieuw concilie naar elkaar luistert, en niet de conclusies op voorhand trekt. En om de breuk met het verleden duidelijk te maken ziet de auteur een nieuw concilie liefst niet gebeuren in Rome, maar bijvoorbeeld in Rio, Santiago of Johannesburg. De lach en oprechtheid van aartsbisschop Desmond Tutu – die evenwel Anglicaan is – zou alvast veel meer aanspreken dan de verzuurde oprispingen van Ratzinger en zijn acolieten in het Vaticaan. Vandaar ook de forse uitsmijter van Mettepenningen wanneer hij stelt dat de kerk zich beter zou omvormen tot de kerk van Jezus en niet langer de kerk van de paus. De auteur zegt dat dit zijn laatste tekst is die hij over de kerk zal schrijven en dat is spijtig, want het instituut heeft nood aan kritisch-opbouwende stemmen en vlijmscherpe analyses. “Het valt ongelooflijk te betreuren dat een organisatie als de kerk, met zoveel capabele mensen, een rijk verleden, een indrukwekkend netwerk en vooral een positief verhaal, door onmoedige leiders zo ver van de eigen basis en missie afgedwaald kan zijn.” Zelfs Etienne Vermeersch kon het niet scherper stellen.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Jürgen Mettepenningen, Kan een nieuw concilie de kerk redden?, Pelckmans, 2012

Links
mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be