Een kist ontploffende mango’s

boek vrijdag 21 november 2008

Mohammed Hanif

Een roman die wereldwijd ontvangen wordt als een meesterlijke satire en waarover gezegd wordt dat hij als geen ander de sfeer van Joseph Hellers Catch-22 weet op te roepen, maar die in eigen land geen uitgever vindt, maakt ons vanzelfsprekend nieuwsgierig. Niets zo interessant immers als een boek waarin een aantal politici of zelfs een heel politiek systeem te kakken worden gezet, en dat is precies wat Mohammed Hanif doet in Een kist ontploffende mango’s.

Het boek speelt in het Pakistan van 1988. Op 17 augustus van dat jaar stapte dictator Mohammed Zia-ul-Haq samen met acht van zijn generaals, de Amerikaanse ambassadeur en een hoge pief van de CIA in de Pak One, een tot presidentieel vliegtuig omgebouwde C-130. Ze hadden net een tankdemonstratie bijgewoond en waren op weg terug naar de hoofdstad Islamabad, waar de president zijn intrek had genomen in Army House. Een paar minuten na het opstijgen ging er echter iets fout, waardoor de Pak One een vreselijke smak maakte die niemand overleefde. Wat er precies gebeurde, blijft een mysterie. Een communistische Afghaan had het toestel van op de rug van een ezel neergehaald met een Stinger-raket zei rechts, terwijl de linkerzijde sprak over het dialectisch verloop van de geschiedenis.

Astrologen beweerden dat het allemaal de schuld was van de planeet Jupiter die niet in de juiste positie stond, en dan waren er ook degenen die met zekerheid wisten dat er tussen de kisten mango’s die de Pak One aan boord had een bom verstopt had gezeten. Hoe het ook zij, het verdwijnen van Zia kwam zowat iedereen goed uit. De man die in 1977 de verkozen president Ali Bhutto aan de kant zette en deze twee jaar later liet ophangen, was een schandvlek op het blazoen van de met Pakistan bevriende staten, en dat waren er nogal veel aangezien buurland Afghanistan de plaats was waar een ideologische strijd werd uitgevochten tussen het Sovjet-communisme en een alliantie van kapitalisme en islamfundamentalisme. Na hem, en met de verkiezing van de in Londen opgeleide Benazir Bhutto, werd Pakistan opeens weer een gerespecteerd land, tot zij er net zo’n corrupt boeltje van maakte als die goeie ouwe Zia zelve natuurlijk.

In Een kist ontploffende mango’s volgen we twee parallel lopende verhaallijnen. Enerzijds is er die van Ali Shigri, een jonge officier die aan het hoofd staat van een silent drill-eenheid en de zoon is van de in zijn tijd enorm gewaardeerde maar uiteindelijk aan zijn plafondventilator opgeknoopte kolonel Shigri. Ali weet dat zijn vader niet uit eigen beweging zijn hoofd in een stel aaneengeknoopte lakens zou steken. Ergens moet het entourage van Zia daarvoor verantwoordelijk zijn en hij zint op wraak. Partner in crime is zijn kamergenoot cadet Obaid, een nichterig type dat graag poëzie leest, liedjes neuriet en een onderbroek draagt met hartjes erop. Zijn vader had hem afgeraden om in het leger te gaan. Kom in onze textielfabriek werken, zei hij, dan maken we samen nog wat valse Levi’s voor de export, maar Baby O, zoals hij in het leger ook wel genoemd wordt, wou leren vliegen, en dat kon hij alleen bij de luchtmacht.

Op een avond verdwijnt Obaid echter spoorloos. Ali weet dat hij gekke plannen had om met een vliegtuig een kamikazevlucht te maken naar Army House en vreest het ergste wanneer hij al na een paar uur aan de tand gevoeld wordt door majoor Kiyani van de Inter Services Intelligence, een man die zo weggelopen zou kunnen zijn uit het Argentinië van de kolonels. Hij laat zijn Dunhills oplichten met een gouden aansteker en wanneer hij Ali meeneemt in een witte Toyota Corolla zonder nummerplaten weet deze genoeg. “De schuldigen plegen het misdrijf, de onschuldigen worden bestraft,” bedenkt hij nog nuchtertjes voor hij in de kerker verdwijnt, “Dat is de wereld waarin we leven.”

In de tweede verhaallijn speelt Zia de hoofdrol, een despoot die na elf jaar regeren nog een bange schaduw van zichzelf is. Niet allen ligt hij danig onder de sloef van de First Lady, wanneer hij blindelings een vers uit de koran uitkiest blijkt dit “Er is geen god dan gij: glorie aan u: ik heb mij waarlijk vergist!” te luiden, uit het verhaal van Jona en de walvis. Voor Zia is dat voldoende om te vermoeden dat er een aanslag op zijn leven wordt beraamd en daarom besluit hij niet meer buiten Army House te komen. Maar ook daar blijkt hij niet veilig te zijn. Generaal Akthar, de chef van zijn veiligheidsdienst en de man die een hele legereenheid kan wegvagen door hun reet te likken, voert immers iets in het schild. Waarom zou hij anders een cameraatje achter het portret van de stichter des vaderlands verborgen hebben, waardoor het soms lijkt alsof de man op het schilderij knipoogt? Hoe wereldvreemd Zia soms ook moge zijn, hij beschikt toch nog steeds over een gezonde reflex tot zelfbehoud. Zo weet hij zijn gevaarlijkst rivalen op het juiste moment weg te promoveren en kan de hoofdredacteur van de Pakistan Times die op de achterpagina van de krant een foto afdrukte met daarop een kwijlende Zia die naar de weelderige borsten van een Amerikaanse journaliste zit te lonken op oneervol ontslag rekenen.

Via heel wat kronkelwegen, waarbij de secretaris-generaal van de Vakbond van Pakistaanse Vegers en een blinde vrouw die drie dagen lang verkracht werd door een groepje hardhandige mannen en daarom veroordeeld wordt tot de dood door steniging, komen Ali Shigri en Zia in elkaars vaarwater terecht op de dag van het ontploffende vliegtuig. Zeggen dat hij verantwoordelijk is voor Zia’s dood gaat echter wat ver. Daarvoor lijkt de plot van Een kist ontploffende mango’s te veel op die van Agatha Christie’s Murder on the Orient Express. Mohammed Hanif diende zelf een aantal jaren bij de Pakistaanse luchtmacht. De man weet dus waarover hij schrijft en dat komt de geloofwaardigheid van het boek alleszins ten goede. Anderzijds dient aangestipt dat de roman een satire is en dat dit genre nu eenmaal om overdrijvingen en karikaturen smeekt, denken we bijvoorbeeld maar aan Tom Lanoyes Goddelijke Monster-trilogie. Grandioos is bijvoorbeeld de scène waarin Zia op aanraden van Nicolae Ceauþescu incognito de straat op gaat om te controleren of hij nog voldoende gevreesd wordt door zijn volk. Hij is nog niet goed en wel vertrokken of hij wordt al aangehouden door een politieagent die hem meedeelt dat hij geen licht heeft op zijn fiets. Als hij drie keer zegt dat generaal Zia een schele nicht is, spreekt de agent er niet meer over.

Maar Een kist ontploffende mango’s bevat naast al dat grappen en grollen ook heel wat bittere waarheid. De manier waarop het politieke terreursysteem ervoor zorgt dat de vrienden Ali en Obaid elkaar bedriegen en verraden is zonder meer tragisch te noemen. Op grotere schaal worden er vraagtekens gezet bij de rol van de Amerikanen in de recente geschiedenis van Pakistan - en bij uitbreiding van de hele regio errond. Die blijken slechts één belang te dienen: dat van hun land en hun wapenindustrie. Al de rest doet er niet toe, en dat er daarbij doden vallen is slechts een detail in de wereldgeschiedenis. De ware daders van de aanslag op de Pak One, zo begin je naar het einde van het boek toe te vermoeden - ook al wordt dit nooit expliciet gezegd - zouden wel eens de Amerikanen zelf geweest kunnen zijn. Het blijft bijvoorbeeld razend verdacht dat de Verenigde Staten nooit een onderzoek naar het ontploffende vliegtuig hebben bevolen, ook al veroorzaakte dat de dood van een klassediplomaat. Normaal springen ze wel even anders om met zulke incidenten.


Recensie door Marnix Verplancke



Deze tekst verscheen voordien in ‘Uitgelezen’, de boekenbijdrage van De Morgen.

Mohammed Hanif, Een kist ontploffende mango’s, oorspronkelijke titel: ‘A Case of Exploding Mangoes’, vertaald door Ralph van der Aa, Amsterdam, Contact, 2008, 415 p., €19,95.

Links
mailto:marnixverplancke@skynet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be