De hond van Tisma

boek vrijdag 02 maart 2012

Geert Mak

Het gaat niet goed met Europa. Op tien jaar tijd is elk optimisme over het Europese project omgeslagen in een diepgaand pessimisme. Europa is niet de gewenste, maar ongrijpbare droom geworden, en volgens steeds meer mensen de oorzaak van alle ellende waarmee we vandaag te maken hebben. Waarom leverden we de Gulden, de Frank en de Lire in voor de Euro? Zou het niet beter zijn om terug te keren naar de nationale betaalsystemen, de eigen protectionistische regels en lokale maatregelen om de crisis te bedwingen? Heeft Europa nog een toekomst of zou het beter zijn om met elk land apart opnieuw de eigen welvaart veilig te stellen? Deze vragen leven niet alleen bij extremistische en extreemrechtse partijen, maar houden zowat alle democratische politici bezig. Wat is er toch verkeerd aan het lopen met het Europa dat we nu al meer dan 65 jaar koesteren als de oplossing na 2000 jaar bloedvergieten in het Avondland en die gezorgd heeft voor een ongekend peil van vrede en welvaart?

In zijn essay, De hond van Tisma. Wat als Europa klapt gaat de Nederlandse historicus Geert Mak in op de oorzaken en gevolgen van dit pessimisme die hij trouwens in grote mate deelt. Hij vergelijkt de huidige situatie in de Europese hoofdsteden, met die van Wenen net voor de Eerste Wereldoorlog. Ook toen bleek er geen vuiltje aan de lucht, de mensen voelden zich zeker en accidenten werden toegewezen aan lokale problemen. Stefan Zweig waarschuwde als scherpzinnige waarnemer toen al voor een complete omwenteling. ‘Het gevaar is groot dat ons hetzelfde gebeurt. Dat het hele Europese project, dit kostbare erfgoed van de vorige generaties Europeanen, ongemerkt uit onze handen glipt,’ aldus Mak. Juist daarom bespreek ik dit essay. Omdat Mak terecht vaststelt dat we geen gewone crisis meemaken maar een crisis over de grondslagen van de Europese Unie zelf.

Het gaat slecht in sommige lidstaten. Grieken kunnen hun ambtenaren niet meer betalen, Ieren snoeien in de uitkeringen, Portugezen en Spanjaarden verminderen allerlei uitkeringen, en de Italianen hebben een technocraat aangesteld om orde op zaken te stellen na de strapatsen van Berlusconi die er een zootje van maakte. De Europese roes lijkt voorbij. Maar het ergste moet nog komen: ‘Van Polen tot Italië is een grijze golf in aantocht die een zware last zal leggen op pensioenen, gezondheidszorg en andere sociale verworvenheden,’ aldus Mak. Maar dat heeft minder te maken met een gebrek aan Europa dan aan een teveel aan Europa, zegt de auteur. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat er een golf van nationalisme, protectionisme en uitgesproken anti-Europeanisme doorheen onze contreien stroomt, en dat met één enkele vijand: de bureaucratie van Brussel, de bemoeizucht van de Europese bureaucraten en vooral de onmacht van de huidige Europese leiders om moed en leiding te tonen.

Nochtans leek vijftien jaar geleden alles nog koek en ei. De euro stond op het punt ingevoerd te worden en was voorzien voor al die landen die hun begrotingstekort onder de drie procent hielden. En dat gebeurde ook, alhoewel sommige lidstaten zoals Griekenland, ronduit valse cijfers op tafel legden. Maar niet alleen Griekenland ging in de fout. Ook de grote landen zoals Duitsland en Frankrijk legden onbeschaamd de begrotingsdiscipline naast zich neer en gaven het slechte voorbeeld. Mak wijst erop dat slechts drie landen van de 27 correct bleven: Finland, Luxemburg en Estland. Al de rest overtrad de mee goedgekeurde regels. Er werd wel een Europese Centrale Bank opgericht, maar die is minder onafhankelijk dan zou moeten. En nu zitten we in de miserie met Griekenland als kop van jut. En met een noodfonds waarvan iedereen weet dat het ruim onvoldoende is om het land, en vooral mogelijke andere Europese landen in moeilijkheden te helpen.

Intussen werd Griekenland weer eens tijdelijk gered. Om een faillissement te voorkomen, want dat zou pas echt de Europese Unie een dreun geven. In het bijzonder juist de rijke landen die zolang geprofiteerd hebben van de euro en de handelsvoordelen van een grote vrije markt. Hét probleem, aldus Mak, is de onmondigheid van Europa op politiek vlak dat als één groot geheel zou moeten optreden. De tijdsgeest is echter net het tegenovergestelde. Nationalisme is opnieuw bon ton. Maar het is volgens Mak ‘een illusie dat je met nationale oplossingen – waarbij altijd de ander de schuld krijgt – Europese en mondiale problemen afdoende te lijf kunt gaan.’ Mak legt ook de vinger op de wonde door te wijzen op het feit dat de banken wel fors geholpen werden door de Europese overheden, terwijl de gewone man in de kou bleef staan. ‘Een aantal mensen is de afgelopen jaren waanzinnig rijk geworden’, aldus de auteur, en hij heeft gelijk. Het grootste probleem is het gebrek aan democratische controle op mensen en bedrijven die jarenlang maar één doel hadden: rijk worden.

Dit alles stelt het systeem van de vrije markt in vraag. Sommige politici, economen en intellectuelen blijven bij hun dogma dat de vrije markt ‘een zelfregulerend systeem is’ en het beste om zoveel mogelijk welvaart te genereren. De huidige crisis toont aan dat dit niet klopt en dat de adepten van de absolute vrije markt ook fundamentalisten zijn (en waren). ‘De economische crisis is een groot fiasco van het marktstelsel,’ aldus Amartya Sen. Het is een uitspraak waar elke liberaal zich moet over buigen. Maar daarmee mag Europa niet bij het huisvuil gezet worden. Europa is immers eerst en vooral een vredesproject, een systeem om de rechten en vrijheden van burgers te beschermen, en vaak (maar niet altijd, denk aan de Roma-zigeuners) met succes. Intussen moeten we handelen, euro-obligaties mogelijk maken en op die manier de jongeren opnieuw een perspectief bieden.

Om al die redenen moet Europa ook dringend democratischer worden. Met een echt Europees parlement, een echte Europese regering, een echte eenduidige stem. Een Europa dat in weerwil van de nationalisten en protectionisten juist meer, dan minder bevoegdheden krijgt.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Geert Mak, De hond van Tisma, Atmas/Contact, 2011

Links
mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be