De antiglobalistische beweging die ruim 10 jaar geleden grote massa’s volk op de been kon brengen, lijkt al een tijdje dood en begraven. We horen nauwelijks nog over hun toenmalige boegbeelden zoals Naomi Klein, Noreena Hertz en José Bové. Dat is merkwaardig want tal van negatieve effecten van de globalisering zijn juist de voorbije jaren aan het licht gekomen. Denk aan de internationale bankencrisis, de kernramp in het Japanse Fukushima, de onmacht in Kopenhagen en Doha om tot een wereldwijde ecologische aanpak te komen, en de Eurocrisis die vooral Griekenland, Ierland, Spanje en Portugal heeft getroffen. Uiteraard bestaat daartegen protest. Zo kennen we de Indignados (die veel aanhang hebben in Spanje) en de Occupy-movement (vooral in de VS), maar ze hebben niet dezelfde wereldwijde kracht en impact als de massademonstraties bij topbijeenkomsten destijds in Seattle, Göteborg en Genua die de politiediensten nauwelijks de baas konden. En vooral, ze kennen nauwelijks leiders of woordvoerders met enige internationale bekendheid of impact, met uitzondering van de Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz (auteur van The Price of Inequality: How Today's Divided Society Endangers Our Future) als uitzondering.

Carne Ross is een gewezen Britse diplomaat die ontgoocheld raakte in zijn werk als vertegenwoordiger van de Britse overheid en die in 2011 het boek The Leaderless Revolution. How Ordinary People Will Take Over and Change Politics in the 21st Century schreef. Daarin roept hij op tot een politieke revolte die aanleunt bij een soort geweldloos anarchisme. Ross raakte zijn vertrouwen in de overheid kwijt toen bleek dat haar daden niet strookten met haar mooie woorden die ze op hetzelfde ogenblik verkondigde. Op de achterkaft van het boek staat dat Ross de draad opneemt waar Naomi Klein en Noreena Hertz hem lieten vallen, maar dat klopt niet helemaal. Terwijl de vroegere boegbeelden van de antiglobalisten opkwamen voor een sterkere overheid, meer regulering en het sterk aan banden leggen van de vrije markt, keert Ross zich nadrukkelijk tegen de overheden op zich, en dit om meerdere redenen. Vandaar ook dat hij oprichter is van de nieuwe organisatie Independent Diplomat, een soort NGO die neutraal, belangeloos en los van nationale overheden bemiddelt in internationale conflicten.

Ross vertrouwt overheden niet. In de eerste plaats omdat nationale overheden geen greep meer hebben op gebeurtenissen die vaak een mondiale impact hebben. Iedereen kent natuurlijk de maatregelen die na de terreuraanslagen van 9/11 werden genomen en die de overheden veel meer macht gaven om het leven van de burgers te controleren. Ross verwijst ook naar de zogenaamde Mexicaanse varkensgriep die in 2009 een pandemie veroorzaakte waardoor meer dan 200.000 mensen besmet raakten en wereldwijd meer dan 2.000 mensen stierven. Die mondiale interdependentie werd nog duidelijker bij het faillissement van de Amerikaanse bank Lehman Brothers waardoor in de hele wereld banken en verzekeraars in de problemen kwamen. Het zorgde voor een enorme economische recessie waardoor tientallen miljoenen mensen hun job verloren. Opnieuw versterkten de overheden hun greep op de gang van zaken door massaal belastinggeld te pompen om de banken te redden. Daardoor gebeurde iets bizar. Voor het eerst werden de risico’s en de hebzucht van bankiers door de overheid niet afgestraft, maar juist beschermd.

Ross toont hiermee haarscherp aan tot welke vorm van immoraliteit overheidsoptreden kan leiden, en tot welke negatieve invloed dit heeft op het politiek bewustzijn van de gewone man. Hij gelooft niet dat overheden deze trend kunnen keren, alleen individuen kunnen dat. In die zin is zijn boek een handleiding voor mensen die doelbewust willen ageren tegen bestaande misstanden en hoe ze dat kunnen bewerkstelligen. Het meest interessante hoofdstuk is dat over The Mexican Wave and the Suicide Bomber. Ross gebrukt de metafoor van de Mexican Wave waarbij iemand in het publiek (bijvoorbeeld bij een voetbalwedstrijd) opstaat en spontaan de armen in de lucht gooit, wat dan nagevolgd wordt door een massa mensen. Het gaat om een onbekende persoon die iets in gang zet met grote gevolgen van dien. Denk aan The Standing Man, de Turkse choreograaf Erdem Gündüz die uit protest urenlang bleef kijken naar een portret van Atatürk op het Taksimplein in Istanbul. Zijn stille protest ging via Twitter en Facebook snel de wereld rond en al gauw kreeg hij gezelschap. Maar deze praktijk gebeurt ook voor minder nobele doelen. Denk aan zelfmoordenaars die de status van martelaar krijgen omdat ze ‘vijandige’ mensen gedood hebben. Ook daar gaat het om een particulier initiatief dat navolging krijgt, met alle gevolgen vandien.

In elk geval gaat het hier om acties van individuen en niet van de overheid. Ross zoomt vooral in op de positieve effecten ervan, maar hij vergeet de negatieve. Zo schrijft hij: ‘In America and virtually every democratic country, there is a widespread disillusionment if not disgust with the political classes.’ Denk aan de opkomst en het succes van de Italiaanse komiek en activist Giuseppe Piero Grillo die in 2013 meer dan een kwart van de kiezers kon overtuigen met een populistisch programma, en daarbij extreme, zelfs fascistische argumenten niet schuwt. Daarmee wordt duidelijk dat individuen ook samen stommiteiten kunnen begaan. Maar de kritiek op het overheidssysteem van Ross gaat veel dieper dan dat. Hij heeft het vooral over het Amerikaanse kiessysteem waar lobbygroepen enorme bedragen betalen aan politici om hun belangen te verdedigen. Daardoor worden de belangen van de machtigen alvast beter verdedigd dan die van de kansarmen. Kijk naar de ‘National Rifle Association’ die zoveel invloed heeft op de Amerikaanse politiek.

Maar wie kan dan zorgen voor het democratisch tegengewicht als overheden niet kunnen zorgen voor stabiliteit en rechtvaardigheid? Denk ook aan nazi-Duitsland en de USSR die sterke overheden hadden, maar geen oog hadden voor de rechten van de mens. Maar ook aan de opeenvolgende Amerikaanse regeringen die aan banken toelieten om de meest risicovolle zaken te ondernemen, met alle negatieve gevolgen van dien. Hierop antwoordt Ross met het begrip ‘anarchisme’ al vult hij dat niet concreet in. Anarchisme doet denken aan chaos en misbruiken, maar daar heeft de auteur het niet over. Hij heeft het eerder over mensen die als consumenten de macht hebben om grote bedrijven te kraken. Zo verwijst hij naar de kracht van feedback bij internetsites als EBay die zorgen voor zelfcontrole, en dat is ook juist. In diezelfde zin gelooft hij (enigszins naïef) in de kracht van individuen over de hele wereld om zich te verzetten tegen klimaatverandering en voor de bescherming van de mensenrechten. ‘The individual is not powerless, not subordinate; in fact they are a potent agent of lasting change in the whole system’, aldus Ross.

Het anarchisme dat Ross bepleit heeft niets te maken met bommengooiers of terroristen. Hij verwijst naar de geweldloze acties van Mahatma Ghandi die zoveel impact hebben gehad op de Indische politiek, alhoewel hij daarmee de ultieme clash tussen moslims en hindoes niet kon vermijden. Wat Ross voor ogen heeft is een systeem van coöperatieven, maar ook dat lijkt al te optimistisch. Zijn probleem is dat hij teveel vertrouwen heeft in de kracht van het individu al denk ik wel dat die meer kunnen dan we denken. Zo zijn alle individuen ook consumenten. En die laatsten kunnen bedrijven maken of kraken. In die zin is de afkeer van Ross voor overheden goed overeen te stemmen met particulier initiatief. Maar daarvoor zal meer nodig zijn dan individueel verzet. Er is een grote democratische beweging nodig om de misstanden aan te pakken. Dus partijen en politici die heel actief zijn en van binnen uit het systeem aanvallen en beconcurreren. Het is finaal datgene wat de Franse filosoof Claude Lefort stelt: de democratie is het eeuwige gevecht om de lege ruimte.

The Leaderless Revolution van Carne Ross is een belangrijk boek. Zijn analyse van wat fout gaat is moeilijk betwistbaar. Zijn remedies niet. Die blijven te vaag en soms te utopisch. Maar ze verdienen onze aandacht omdat elk alternatief om te komen tot meer democratie en rechtvaardigheid in deze tijden van rauw kapitalisme, tot nu toe gefaald heeft. We blijven nood hebben aan kritische stemmen die ons huidige systeem met al zijn misstanden in vraag stellen.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Carne Ross, The Leaderless Revolution, Simon & Schuster, 2011

Links
Mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be