L'Amérique entre la Bible et Darwin

boek

Dominique Lacourt

De natuur heeft geen enkel vooraf bepaald doel En alle eindoorzaken zijn louter menselijke ficties B. Spinoza, Ethica

Dit is de tweede uitgave van een klassieker van Dominique Lecourt verschenen in 1992 en in 1998 opgenomen in de Quadrige-reeks. Een bijgevoegd onuitgegeven voorwoord benadrukt de actualiteit van de controverse tussen evolutionisten en creationisten. Directe inzet van het dispuut rond Darwin was het onderwijs van de biologie op school, een dispuut dat zich intussen ver over de Amerikaanse grenzen ook verspreid heeft in de moslimwereld, bij joden en katholieken, ja zelfs tot in de Europese instellingen. Ter situering van de problematiek, een flashback.

In het begin van de 20ste eeuw veroorzaakt de terugloop van het godsdienstige in de VS een ernstige gewetenscrisis: indien godsdienst niet meer verplicht is in het onderwijs hoe dan de overdracht bestendigen van de moraliteit als fundament van de Amerikaanse samenleving, geërfd van het puriteins wereldbeeld van de eerste engelse kolonisten. Door de opkomst van de massacultuur en de vooruitgang van de wetenschappen wordt de vraag hoe de moraal te vrijwaren bijzonder prangend, wat zich vertaalt ondermeer in de vrouwenbeweging ter bestrijding van de ‘poelen van verderf’ en de alcohol prohibitie. In dezelfde lijn ook de actie van de creationisten die zich hevig verzetten tegen het ontstaan van een school waar godsdienst in het studieprogramma geen geprivilegieerde status meer geniet. Darwin's theorie veroorzaakt ingrijpende veranderingen in het denken met belangrijke politieke, filosofische en sociale weerslagen.

Vanaf de twintiger jaren van de 20ste eeuw wordt de biologische evolutie die Darwin aantoont, radicaal verworpen omdat zij indruist tegen de bijbelse ‘waarheden’. Voor de protestantse fundamentalisten geldt de tekst van Genesis immers in zijn letterlijke betekenis en is de aarde slechts 6000 jaar oud. Zij verwerpen de evolutieleer ten bate van een zogenaamde ‘wetenschap van de schepping’ die zich onwrikbaar op de bijbel beroept. Intelligent design beweert een wetenschappelijk bewijs te leveren van het bestaan van god. Het conflict wordt onafwendbaar wanneer in de bijbel een historisch relaas wordt gezien dat waarnemingen rapporteert en niet een tekst bedoeld als aanzet voor het aankleven van waarden die een wereldbeeld structureren waardoor de mens de grote angsten van zijn conditie kan bemeesteren.

Het beruchte ‘proces van de aap’ dat in 1925 afsloot met de veroordeling van Thomas Scopes, een leraar uit Tennessee, omdat hij de evolutie had uitgelegd aan zijn leerlingen, is de geschiedenis ingegaan. De grote maatschappelijke impact van dit proces heeft een krachtige reactionaire beweging aangezwengeld. Sedert dat proces hebben de protestantse fundamentalisten immers gepoogd het onderwijs van Darwin's theorie in de high-schools te verbieden. Vanaf de tachtiger jaren werden initiatieven genomen om via wetgeving het scheppingsverhaal verplicht te maken in de leerstof als een theorie, ‘wetenschappelijk equivalent’ aan de evolutietheorie. In de zomer van 1999 werd geijverd om de evolutie te schrappen als examenstof. Voor het ‘wetenschappelijk creationisme’ is het bijbels verhaal een wetenschappelijke theorie die rivaliseert met de evolutieleer van Darwin. Het boek van Dominique Lacourt geeft een levend en precies relaas van het offensief van verbijsterend obscurantisme van de Amerikaanse fundamentalisten in de biologie, met een bijzondere aandacht ook voor hun strategie, hun macht en argumenten. Het boek begint bij het 'proces van de aap', vertrekpunt van de campagne die reeds in 1921 werd gelanceerd en dus niet van vandaag dateert.

Dominique Lacourt situeert in de zestiger jaren een tweede golf van het creationistisch offensief, die sedert de jaren tachtig-negentig in hevigheid nog heeft toegenomen. Zo ziet men dat in 1982 een federaal rechter in Arkansas een wet heeft ongrondwettelijk verklaart die door de plaatselijke senaat en het huis van afgevaardigden was goedgekeurd. Die wet argumenteerde dat leerlingen van de openbare scholen onderwijs moeten krijgen dat de ‘wetenschap van de schepping’ en de 'wetenschap van de evolutie' op gelijke voet plaatst ('a balanced treatement'). Een van de daarbij betrokken drukkingsgroepen draagt de benaming Instituut voor het onderzoek naar de schepping en een Californische tak ervan Centrum voor onderzoek in scheppingswetenschap. Daaruit blijkt duidelijk dat deze stromingen zich op het gezag van de wetenschap beroepen. Zodoende doen zij geen rechtstreeks beroep op de theologie maar maken aanspraak op een identiek wetenschappelijke onderbouw als hun evolutionistische tegenstrevers. Die wet van 1981 van Arkansas bepaalde uitdrukkelijk dat: 'zij geen godsdienstige onderrichtingen noch verwijzingen naar religieuze geschriften' in de openbare school invoert. Volgens de wet moet het onderwijs van de 'scheppingswetenschap' en van de wetenschap van de evolutie zich beperken tot wetenschappelijke bewijzen (evidences) aangevoerd door ieder van de twee modellen en tot de gevolgtrekkingen die daaruit voortvloeien (inferences).

Door het claimen van de status van wetenschappelijke theorie voor hun stellingen willen de creationisten de hinderpaal van de 'laïciteit' van het openbaar onderwijs omzeilen. Hoorde men niet op het hoogste niveau Ronald Reagan verklaren dat: “Indien men de evolutie - die slechts een theorie is - wil onderwijzen, dan moet men ook het bijbels scheppingsverhaal aanleren”. Een van de belangrijkste drukkingmiddelen van de creationisten is de macht die ouders van leerlingen kunnen uitoefenen via de schoolboards - plaatselijke comités - waarmee zij kunnen wegen op de keuze van handboeken en vandaar, op de inhoud zelf van de leerstof. De uitgave van de leerboeken wordt op haar beurt een krachtig wapen in het creationistisch arsenaal waarmee de uitgevers vanaf de dertiger jaren onder constante druk worden gezet. Het uitgeven van schoolboeken en het belang van die markt heeft van iets dat een louter lokaal gegeven had kunnen blijven, een nationale aangelegenheid gemaakt waarover paleontologen, genetici en biologen met religieuze pressiegroepen in de clinch gingen en nog steeds gaan.

Het vraagstuk van het creationisme geeft aan Dominique Lacour de gelegenheid om dieper in te gaan op de structuur van het onderwijs, de wetenschap en de politiek in de Verenigde Staten. Dit is een bijzonder nuttige analyse gezien het gewicht van de Verenigde Staten op wereldniveau. Het nawoord bij het boek geeft een analyse van de doctrine van de intelligent design. Aanhangers ervan beschouwen de evolutie als een proces dat zich afwikkelt volgens een door god geïnspireerd geheim plan dat zich voornamelijk manifesteert in de logica van het leven. Intelligent design beweert aldus een wetenschappelijk bewijs te leveren van het bestaan van god.


Recensie door Eric Willaert


Dominique Lecourt, L'Amérique entre la Bible et Darwin, Quadrige, Essais-Débats, P.U.F., 2007

Links
mailto:egbert@liberales.be
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be