Kardinaal verzet

boek

Jan De Volder

In het najaar van 1919 maakte kardinaal Désirée-Joseph Mercier een reis van twee maanden door de Verenigde Staten en Canada. Het werd een triomftocht. Overal kreeg de aartsbisschop van Mechelen staande ovaties, het volk stond rijen dik om zijn stoet met limousines te bejubelen en universiteiten verleenden hem niet minder dan zestien eredoctoraten. In 1926 was zijn dood zelfs wereldnieuws. Waarom is Mercier, althans in eigen land, helemaal vergeten? Jan de Volder heeft daar in Kardinaal verzet geen antwoord op. ‘De geschiedenis is een raar ding,’ is het enige dat hem te binnen schiet. Wat hij wel doet is op een sobere maar indringende manier uitleggen waarom de primaat van België tijdens de Eerste Wereldoorlog tot een held van de geallieerden uitgroeide.

Alles begon met de herderlijke brief die Mercier met Kerstmis 1914 naar zijn parochies verstuurde. ‘Patriotisme et Endurance’, aldus de titel. Voor de Vlamingen: ‘Vaderlandsliefde en standvastige lijdzaamheid.’ De brief sloeg in als een bom. Vooral twee zinnetjes uit de ellenlange (en vaak bombastische) tekst deden Moritz von Bissing, de gouverneur-generaal van bezet België, zieden van woede. ‘Deze macht is geen wettig gezag,’ schreef Mercier. ‘Bijgevolg zijt gij haar, in het innige van uw gemoed, noch achting, noch verkleefdheid, noch gehoorzaamheid verschuldigd.’ Ook de kersverse paus Benedictus XV viel van zijn Heilige Stoel.

Voor de Duitsers was het een oproep tot gewelddadig verzet, voor de paus een obstakel in zijn pogingen om niemand van de oorlogvoerenden tegen het hoofd te stoten en zo de eenheid van de katholieke Kerk in Europa te bewaren. De kopstoot van Mercier werd door koning Albert evenmin op prijs gesteld. ‘Un cardinal doit être un élément de modération’, schreef de koning-soldaat op 6 februari 1916 in zijn dagboek. Daarin volgde hij eigenlijk de opinie van de vijf andere Belgische bisschoppen. Toen Mercier zijn collega’s had gevraagd om de herderlijke brief te ondertekenen, hadden ze allemaal geweigerd.

De Volder volgt nauwgezet het oorlogsparcours van de licht ontvlambare en stijfkoppige kardinaal. Hij is scherp in zijn eindoordeel. Terwijl de paus en de koning der Belgen naar een compromisvrede streefden, bleef Mercier jarenlang hameren op een totale overwinning op diegenen die zijn dierbare vaderland waren binnengevallen en zoveel terreur onder de burgerbevolking hadden gezaaid. Waar kwam de eigengereidheid van Mercier vandaan? Waarom loofde hij het patriottisme als een christelijke deugd? Waarom veroordeelde hij nooit de oorlog als een ‘nutteloze slachting’, zoals de paus had gedaan?

Welke invloed hadden zijn uitgesproken standpunten op het Vaticaan en de geallieerden? Op welke gebieden was hij reactionair, op welke gebieden modern? En waarom hielden (en houden) vele Vlamingen hem voor een rabiate Vlamingenhater? De Volder laat zich niet op sleeptouw nemen door mythes of geruchten. Hij ontleedt op heldere manier het diplomatieke schimmenspel, houdt de argumenten van zijn onderzoeksobject zorgvuldig tegen het licht en volgt het kat-en-muisspel van de voor-en tegenstanders van de kardinaal op de voet. En wat de Vlaamse kwestie betreft: De Volder laat doorschemeren dat Mercier door zijn starheid vele gematigde Vlamingen in de armen van het fascisme heeft gedreven.

Kardinaal verzet blikt ook – haast ongewild – vooruit naar het België van vandaag. Honderd jaar na het uitbreken van de Grote Oorlog gaat zo goed als alle aandacht naar militaire herdenkingen. Maar een zielenherder die zich ongegeneerd als politicus gedroeg en vanop de preekstoel oorlog voerde? De rol die Mercier toen speelde lijkt even onbelangrijk als de rol van de katholieke Kerk in de huidige samenleving. Door het werkelijke belang van Mercier te onderstrepen, helpt De Volder de geschiedenis in haar rechten te herstellen.


Recensie door Joseph Pearce

Jan de Volder, Kardinaal verzet, Lannoo, 272p., €19,99

Links
mailto:joseph.pearce@telenet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be