Wie zijn wij?

boek vrijdag 26 november 2004

Samuel Huntington

Met zijn bestseller The Clash of Civilizations werd professor Samuel Huntington van de Harvard University in 1996 op slag wereldberoemd. In tegenstelling tot de toenmalige visie van een toenemende wereldwijde aanvaarding van westerse ideeën inzake individualisme, markteconomie en politieke democratie, zoals verwoord in The End of History and the Last Man door Francis Fukuyama, voorspelde Huntington een quasi apocalyptische botsing tussen de diverse culturele en religieuze groepen in de wereld. De liberaal democratische en kosmopolitische cultuur, die Huntington de ‘Davoscultuur’ noemt, zou amper gedeeld worden door één procent van de wereldbevolking, en kon men dus amper een wereldcultuur noemen. Zelfs de massale verspreiding van westerse consumptiegoederen, het feit dat mediagroepen in westerse handen zijn, en het algemeen gebruik van de Engelse taal zouden daar niet kunnen aan verhelpen. Steeds meer landen moderniseren zich wel, maar dit was volgens Huntington niet hetzelfde als een toenemende verwestering. De religieuze opstoot die we sinds het ineenstorten van de oude ideologieën meemaken wordt gedragen door brede volksmassa's die in de ideeën van hun leiders meer zekerheid voelen dan in de ‘moderne waarden’. Sinds 11 september 2001 delen steeds meer intellectuelen Huntingtons visie en beschouwen hem als de belangrijkste neoconservatieve ideoloog van dit ogenblik.

In zijn nieuw boek Wie zijn wij? gaat Samuel Huntington in op de fundamenten van de Amerikaanse identiteit en de krachten die ze bedreigen en ondermijnen. De anglo-protestantse kern en het geloof in individuele vrijheid en democratie staan onder druk. Dat komt volgens de auteur door de ondergang van het communisme waardoor er geen externe vijand meer bestaat, de opmars van het multiculturalisme waardoor groepsrechten en etnische entiteiten aan belang wonnen, de enorme immigratiegolf vanuit Latijns-Amerika en de daardoor toenemende druk om naast het Engels ook het Spaans als voertaal te gebruiken. Huntington ziet de toekomst van Amerika dan ook niet rooskleurig in. Meer nog, hij waarschuwt voor het verdwijnen van de VS als natie. ‘Geen enkele samenleving is onsterfelijk’, zo schrijft hij en hij verwijst naar de ondergang van Sparta en Rome. Alleen een versterking van de nationale identiteit zou de desintegrerende processen een halt kunnen toeroepen en zo de traditionele gemeenschappelijke waarden nieuw leven inblazen. Het lijkt wel alsof de auteur niet zo ontevreden is met de aanslagen van 11 september 2001 want diverse keren vermeld hij dat juist daardoor de Amerikanen hun nationale eenheid tijdelijk weervonden en hen opnieuw tot bezinning brachten over waar de VS voor staan. Naties hebben vijanden nodig willen ze overleven, is zowat de kern van zijn betoog.

Heel wat intellectuelen miskennen het bestaan van een sterke Amerikaanse identiteit en verwijzen naar het feit dat het land vooral werd opgebouwd door immigranten, maar daar is Huntington het niet mee eens. Amerika was oorspronkelijk een samenleving van kolonisten die bezield waren met gemeenschappelijke waarden als het protestantisme, de arbeidsethos, de Engelse taal, de Britse rechtstradities en de Europese cultuur. Die principes werden al vroeg vastgelegd in handvesten en grondwetten – de eerste geschreven grondwet van een moderne democratie verscheen al in 1638 in Connecticut. Door de grote vruchtbaarheid groeide de bevolking snel zodat in 1990 zowat de helft van de Amerikaanse bevolking kan herleid worden tot de kolonisten- en slavenbevolking. De immigranten die vanaf de achttiende eeuw naar Amerika trokken schakelden zich vlot in die bestaande identiteit en gingen er zelf al snel deel van uitmaken. Religie was daarbij een essentiële factor. ‘In God we trust’ staat niet alleen op elk dollarbriefje, het is ook de vaste geloofsovertuiging van de overgrote meerderheid van de Amerikanen. Het vormt de reden voor de enorme samenhorigheid die merkbaar was na 11 september 2001. Vooral nieuwkomers uit Engeland, Ierland en Duitsland pasten zich vlot aan en namen al snel de Amerikaanse identiteit over. Huntington wijst op de vermenging van religie en patriottisme als de basis van een sterke niet-kerkelijke religie van Amerika, waarvan de essentie dagelijks wordt opgedreund door miljoenen schoolkinderen. ‘… Ik ben er daarom van overtuigd dat het mijn plicht is mijn land lief te hebben; om zijn Grondwet te steunen; zijn wetten te gehoorzamen; zijn vlag te eerbiedigen en het te verdedigen tegen alle vijanden.’

Ondanks de recente opflakkering van religie en patriottisme na 11 september is Huntington bijzonder pessimistisch. Daarvoor wijst hij op de impact van de deconstructionisten die sinds de jaren zestig van de voorbije eeuw het idee van assimilatie of amerikanisering verwerpen en voorrang eisen voor de rechten van subnationale, etnische en culturele groepen tegenover individuele rechten. Ze eisten en bekwamen maatregelen voor ‘positieve discriminatie’. Ze moedigden zwarten en andere minderheden aan om de loyauteit van hun ras of groep boven de loyauteit aan Amerika te plaatsen. Ze stimuleerden het gebruik van hun eigen taal. Ze verwijderden patriottistische onderwerpen uit de schoolboeken. Ze verdedigden de aanname van het dubbele staatsburgerschap. In plaats van assimilatie propageerden ze behoud van eigen cultuur. Huntington gruwelt ervan en noemt het multiculturalisme gewoon een antiwesterse ideologie die gekant is tegen de Europese beschaving. Het gevolg is volgens de auteur dat nieuwe immigranten, en zo komen er jaarlijks nog één miljoen bij, niet langer de behoefte voelen om zich te identificeren met de Amerikaanse waarden en niet langer loyaal zijn aan dit land.

Zoals verwacht wijst hij hierbij naar de Arabische moslims die zowel inzake religie, cultuur als waarden langzamer assimileren dan vorige groepen. Maar enigszins verrassend noemt Huntington vooral de ‘hispanisering’ het grootste gevaar voor Amerika. Jaarlijks komen honderdduizenden Latino’s, vooral Mexicanen en Cubanen, zowel legaal als illegaal het land binnen. In 2000 vormden ze al 12 procent van de totale bevolking, een cijfer dat zal oplopen tot 25 procent in 2040. Van assimilatie is hier geen sprake mee, aldus Huntington. Ze wonen geconcentreerd in Zuid-Californië en Miami, behouden hun hispanic identiteit, spreken Spaans, hebben eigen winkels, richten politieke drukkingsgroepen op en blijven trouw aan hun thuisland. De Mexicaanse president Fox stimuleert dat zelfs en rekent, aldus de auteur, op de enorme geldtransferten die ook effectief gebeuren. De auteur heeft het blijkbaar moeilijk met het feit dat al die middelen niet geďnvesteerd worden in de VS zelf. Nergens vermeldt hij evenwel het feit dat de VS door hun protectionisme de welvaartscreatie in arme landen verhinderen. En dat de stijgende koopkracht in Mexico en andere Latijns Amerikaanse landen ook ten goede komt van de VS zelf. Een belangrijke oorzaak voor immigratie bestaat niet langer louter omwille van fysieke bedreigingen in het thuisland maar wel om economische redenen.

De culturele en taalkundige tweedeling tussen hispanics en anglo’s is het grote schrikbeeld van Huntington. Samen met de militante islam en het Chinese nationalisme vormen ze de grootste bedreiging voor de VS en haar specifieke waarden. Het enige lichtpunt volgens de auteur is de opkomst van het conservatieve christendom zoals de Moral Majority, de Christian Coalition, de Focus on the Family, de American Family Association en de beruchte Promise Keepers. De voorbije jaren groeide hun politieke invloed gevoelig - de auteur vergelijkt dit zelfs met de burgerrechten- en vrouwenbeweging van de jaren zestig en zeventig. Volgens Huntington is dit een positieve evolutie die gekoppeld aan nationalisme kan leiden tot een heropstanding van de Amerikaanse waarden. Daarbij voelt hij zich gesterkt door de publieke opinie die via referenda duidelijk maken dat ze blijven vasthouden aan de traditionele waarden en zich verzetten tegen elk initiatief dat ruimte geeft aan andere opinies, waarden en religies.

Het boek van Huntington markeert de duidelijke afwijzing door plaatselijke inwoners van ‘vreemde’ ideeën, waarden en gewoontes. Het markeert het wereldwijde conservatief en religieus réveil. Met het gebruik van de titel Wie zijn wij? geeft hij ook aan dat we terecht gekomen zijn in een strijd tegen ‘zij’. Juist die veralgemening tussen ‘wij’ en ‘zij’ betekent een zwakte in het discours van Huntington. Mensen laten zich niet langer vangen in een dergelijk zwart-wit denken. Tussen het ongebreidelde multiculturalisme en het gedreven, ja zelfs fanatieke eenheidsdenken, bestaat immers een derde weg. Die van de aanvaarding van liberale grondwaarden als de vrijheid van meningsuiting, de scheiding van Kerk en Staat en vooral de gelijkwaardigheid van alle mensen, en van man en vrouw in het bijzonder, en daarnaast de aanvaarding van culturele, religieuze en taalkundige diversiteit. De vreedzame uitbreiding van de Europese Unie is het bewijs dat de door Huntington zo verfoeide diversiteit succesvol kan verlopen. Willen de VS blijven voortbestaan als een lichtend voorbeeld van vrijheid, rechtvaardigheid en tolerantie dan zullen ze moeten leren omgaan met deze diversiteit. Dan zullen ze zich moeten openstellen voor andere culturen en religies en zich niet langer opsluiten in hun uit eigenbelang zelf opgelegde homogeniteit. De VS zijn de grootste voorstanders van de globalisering, ze zullen er ook alle onvermijdbare consequenties moeten bijnemen.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Samuel Huntington, Wie zijn wij?, Manteau, 2004

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be