Hemelse golven

boek vrijdag 15 oktober 2010

Pearl Abraham

Na Mullah Omar is in Amerika de bekendste talibanstrijder ongetwijfeld John Walker Lindh, de all American boy die op zijn zestiende de islam ontdekte, naar Jemen en Pakistan trok om er te studeren aan een islamschool en uiteindelijk op 25 november 2001 in Afghanistan door de noordelijke alliantie gevangengenomen werd terwijl hij zij aan zij vocht met de andere taliban. Dat die jongen vrijwel gedwongen werd om schuldig te pleiten op de beschuldigingen van lidmaatschap van de taliban en het dragen van wapens, en daarvoor veroordeeld werd tot twintig jaar zonder recht op strafvermindering zit heel wat Amerikanen bijzonder hoog. Hij is een naïeveling die zo’n straf niet verdient, beweren zij.

Pearl Abraham, zelf opgegroeid in een ultra-orthodox joods gezin en dus bekend met religieus fanatisme, besloot een roman te schrijven waarin ze wou nagaan hoe het mogelijk is dat zo’n Amerikaanse jongen als Lindh zich laat strikken voor de jihad. John Jude Parish heet de held uit Hemelse golven, genoemd naar John Lennon en de song die Paul McCartney schreef voor diens zoon Julian, ‘Hey Jude’. Hij is de zoon van een bekend advocaat en een psychoanaliste met een drukke praktijk die hem proberen op te voeden in de meest liberale traditie, zodat hij een humanistische wereldkijk zal krijgen. In de zomer van 2000 krijgt hij van zijn ouders bijvoorbeeld een jaar de tijd om zichzelf te verkennen alvorens naar de universiteit te vertrekken. Hij heeft veel vrienden, een leuke vriendin Katie en houdt van surfen en skateboarden. Hoe Amerikaans kun je zijn, denk je dan als lezer, of toch zeker hoe clichématig Amerikaans, want Abraham legt het er soms al te dik op.

Laten we het haar vergeven als een blijk van te veel enthousiasme, want we gaan ervan uit dat niet alle Amerikanen van achttien eraan denken om een thesis over Kierkegaard te schrijven zoals John Jude wil doen. Hij blijkt meer dan matig geïnteresseerd te zijn in mystiek en religie, en dat zal hem uiteindelijk ook fataal worden. Wanneer hij op een dag aangereden wordt door een auto en een tijdje op krukken verder moet, waardoor hij niet mee kan met zijn vrienden naar het strand, stelt hij een studieschema op dat hem op tien weken tijd een stuk erudieter moet maken in het menselijke religieuze instinct. Startend vanuit zijn liefde voor Whitman en Emerson komt hij bij de soefi’s uit die net als die twee oeramerikanen god en individu onlosmakelijk met elkaar verbinden, waarbij het gebed het summum van individuele creativiteit wordt. De soefi’s, zo leert hij, zijn als moslims begonnen en om hen echt te kunnen begrijpen zou hij eigenlijk klassiek Arabisch moeten kennen.

Zijn ouders zien niets verkeerds in zijn wens om in Brooklyn naar een Arabische school te gaan. Misschien kan het hem later helpen een goede job te vinden, denken zij zelfs, maar het is daar dat John Jude in contact komt met Khaled, zijn begeleider die hem door de directie toegewezen is bij de kennismaking en die hem van het Arabisch naar de islam zal loodsen, en die hem zelfs zal begeleiden naar de islamschool in noordelijk Pakistan.

Heel knap is de manier waarop Abraham John Jude ongemerkt het terrorisme in laat glijden. Het gaat allemaal in kleine stapjes, van het een komt het ander en zonder dat hij het doorheeft vindt John Jude net zoals Khaled dat de Pakistaanse kampen vol vluchtelingen uit Kasjmir en Afghanistan de schuld van de V.S. zijn. Hij leert schieten omdat het nu eenmaal deel uitmaakt van het curriculum van de islamschool en gaandeweg ontdekt hij zelfs dat hij helemaal niet zo hetero is als hij altijd dacht. Hij raakt dus met lijf en geest verbonden aan de zaak van de muyaheddien en kan alleen maar knikken wanneer zijn goede vriend Jalal hem bezweert dat hij niet moet terugschrikken voor het gebruik van geweld aangezien het bestaan inherent gewelddadig is: “Je geboorte, dat je je van je moeder losscheurde en haar en passant ook nog eens pijn deed, ging met geweld gepaard, en jij leeft met geweld, je voert een overlevingsstrijd. Zelfs de kleinste poging die je doet om iets van je leven te maken betekent een gewelddadige dood. Dat geldt voor bijna iedereen, voor je naamgenot bijvoorbeeld, John Lennon, met zijn liedjes over liefde en vrede, en voor Mahatma Gandhi. Lees de Bijbel. Lees de Koran. Lees de krant. Leven is geweld. Jezus Christus, die de vrede predikte, stierf door geweld.”

Pearl Abraham is een vrij afstandelijke en brave schrijfster bij wie je tevergeefs op zoek gaat naar de geur van geweervet en verschroeid staal. John Judes trip door de bergen van Pakistan heeft dan ook meer weg van een schoolreis dan van een woeste tocht doorheen een onbegaanbaar en uiterst vijandig milieu waar de zon pijnlijk steil aan de hemel staat te branden. Zelfs de vrijscènes, waarbij John Jude steeds de vernederende vrouwelijke positie moet innemen terwijl hij gepenetreerd wordt door Yusef of Jalal weet ze nog als teder en liefdevol neer te zetten. Dat Hemelse golven desondanks toch een aanrader geworden is, heeft het boek te danken aan de perspectiefwissel die Abraham op het einde doorvoert. Eens 9/11 en de Amerikaanse inval in Afghanistan in zicht laat ze John Jude achter en focust ze daarentegen op zijn moeder, die in vertwijfeling in Washington DC zit en sinds de zomer van 2001 niets meer heeft gehoord van haar zoon. De manier waarop Abraham haar ontreddering beschrijft en hoe ze zich steeds weer optrekt aan iedere strohalm die in zicht komt, is bijzonder overtuigend. Eerst denkt ze bijvoorbeeld dat John Walker Lindh haar zoon is, later dat er nog veel van zulke Amerikaanse taliban moeten bestaan maar dat de Amerikaanse regering hun bestaan verborgen houdt. Onwetendheid leidt tot complottheorieën. Zo zijn er nog steeds mensen die geloven dat er Amerikaanse soldaten gevangen gehouden worden in Vietnam. Abraham geeft een overtuigende beschrijving van de manier waarop moederliefde in staat is om de pijnlijke realiteit op een afstand te houden.


Recensie door Marnix Verplancke

Deze recensie verscheen eerst in ‘Uitgelezen’, de boekenbijlage van De Morgen.


Pearl Abraham, Hemelse golven, vertaald door Sjaak de Jong, Meulenhoff, 2010, 317 p., 19,95 euro.

Links
mailto:marnixverplancke@skynet.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be