Headscarves and Hymens

boek

Mona Eltahawy

Why do they hate us? was de titel van een artikel dat de Egyptisch-Amerikaanse feministe Mona Eltahawy schreef voor het Amerikaanse magazine Foreign Policy. In dat stuk vroeg ze zich nadrukkelijk af of het haat jegens vrouwen was wat de systematische schending van vrouwenrechten in Arabische landen dreef. Met dit essay zette Eltahawy, een journaliste die onder meer schreef voor Reuters, The Guardian, The Washington Post en The New York Times, zichzelf op de kaart als een Arabische feministe die zonder daarbij een blad voor de mond te nemen opkwam voor de rechten van haar zusters in Arabische landen. Met haar eerste boek borduurt zij voort op dit onderwerp.

Headscarves and Hymens is aan de ene kant een ongecensureerde aanklacht tegen de miserabele positie van de vrouw in vrijwel alle Arabische landen, en aan de andere kant een vurig pleidooi voor een seksuele revolutie in het Midden-Oosten. Vanuit haar eigen ervaring als Arabische vrouw, de ervaringen van andere vrouwen die Eltahawy gedurende haar leven over dit onderwerp gesproken heeft en harde statistische gegevens over de positie van de vrouw in de regio betoogt Eltahawy wat er mis is met de situatie van vrouwen in Arabische landen, en wat er nodig is om deze situatie te verbeteren.

Eltahawy is naar eigen zeggen het feminisme in ‘getraumatiseerd’ toen zij in haar jeugd in Saudi Arabië woonde. Zij schrijft hierover: “there’s no other way to describe it—because to be a female in Saudi Arabia is to be the walking embodiment of sin.”. Een van de ervaringen die haar het meest schokte in haar jeugd in het Koninkrijk was toen ze pelgrimage in Mekka bij de Ka’ba, het heilige der heiligen van de islam, meerdere malen werd aangerand door zowel pelgrims als een politieagent. Het feit dat dergelijke praktijken zelfs op deze plek plaatsvonden schokte haar enorm. Lange tijd durfde zij niet over deze gebeurtenis te praten, uit angst dat niemand haar zou geloven dat haar dit op die plek was overkomen. Maar toe zij eenmaal had besloten dit wel te doen kwam zij erachter dat veel vrouwen in haar omgeving dergelijke ervaringen –aangerand worden bij de Ka’ba- met haar deelden. Deze ervaring, en vele andere vormen van geweld tegen vrouwen, wakkerden in Eltahawy het vuur van het feminisme aan.

Wat vrouwen in de Arabische wereld volgens Eltahawy nodig hebben zijn twee revoluties. Eentje die zij samen met mannen uit moeten vechten, tegen dictatoriale regimes in het Midden-Oosten. En eentje die zij zelf uit moeten vechten voor hun eigen vrijheden, rechten en gelijkwaardigheid, tegen het politieke en economische systeem in Arabische landen, dat doordrongen is van misogynie. Pas als deze twee revoluties plaatsgevonden hebben zullen Arabische vrouwen zichzelf bevrijd hebben van onderdrukking. Een andere mogelijkheid om zich hiervan te bevrijden ziet Eltahawy eigenlijk niet. Anderen kunnen Arabische vrouwen hier ook niet bij helpen, het is hun eigen strijd die zij zelf moeten uitvechten, en die Eltahawy met haar boek wil inspireren.

Headscarves and Hymens leest als een encyclopedie van misogynie in de Arabische wereld. Vrijwel elke pagina van het boek bevat een anekdote of statistiek over geweld tegen vrouwen in de regio. Daarin ligt zeker de kracht van het boek; het biedt een goed overzicht van waar vrouwen in Arabische landen zoal mee te maken hebben. Een ander sterk punt van Eltahawy’s werk is het feit dat zij zich niet laat dwingen in het traditionele links-rechts frame. Zij positioneert zich tussen deze kampen in het debat over vrouwenrechten in de Arabische wereld in en levert kritiek op zowel links als op extreem-rechts. Extreem-rechts kaapt volgens haar dit thema, en misbruikt het voor haar eigen, islamofobe, doeleinden. Links daarentegen verwijt zij cultuurrelativisme, en daarmee de bereidheid om compromissen te maken over de rug van de rechten van Arabische vrouwen, zij schrijft hierover: “Cultural relativism is as much my enemy as the oppression I fight within my culture and faith.”.

Eltahawy betoont zichzelf een echte Egyptische feministe in de traditie van onder meer Nawel Al-Sadaawi. Feministes in Egypte kwam al sinds de jaren ’30 op voor hun eigen rechten, lieten luid en duidelijk van zich horen en waren op bepaalde issues absoluut compromisloos. Het feminisme van die tijd lijkt grotendeels verdwenen te zijn in de Arabische wereld. Op dit moment is vooral het islamitisch-feminisme dat populair is. De aanhangsters van deze stroming proberen de islam en het feminisme met elkaar te verzoenen. Eltahawy laat duidelijk merken dat zij niet tot deze groep behoort. Terecht bekritiseert zij niet alleen het culturele, maar ook het religieuze patriarchaat. Volgens haar is een giftige mix van cultuur en religie verantwoordelijk voor de misogynie in de Arabische wereld. En zowel cultuur als religie moeten volgens Eltahawy dan ook gezuiverd worden van het patriarchaat. Eltahawy is geen islamitisch feministe, zij is allereerst een feministe die daarnaast ook moslima is.

De enige zwakte van Headscarves and Hymens is dat Eltahawy slechts beperkt concrete stappen aandraagt waarmee vrouwen kunnen opkomen voor eigen rechten: thuis, op school, op straat, in de politiek en de economie. Eltahawy heeft het vooral over idealen, maar niet over hoe deze idealen in de praktijk gebracht kunnen worden. Concrete adviezen over wat te doen zijn echter ook van belang. Daarnaast is Eltahawy’s boodschap voor velen hoogstwaarschijnlijk nog te radicaal. Want ondanks dat zij niet alleen de feiten maar ook het morele gelijk aan haar kant heeft is de kans groot dat haar boodschap in het huidige Midden-Oosten maar beperkt zal aanslaan. In veel opzichten loopt zij te ver op de massa vooruit. Zelfs wat betreft een aanzienlijk deel van diegene die opkomen voor vrouwenrechten.

Het is dan ook de verwachting dat haar boek nog niet tot een doorbraak, of de zo gewenste revolutie, zal leiden. Maar het is een begin. Een begin van een proces dat voor het overgrote deel van de vrouwen in de Arabische wereld hoogst noodzakelijk is om zo de vrijheden, rechten en gelijkwaardigheid te verkrijgen waar zij recht op hebben.


Recensie door Gert Jan Geling

Mona Eltahawy, Headscarves ad Hymens, Farrar, Straus and Giroux, 2015

Links
mailto:gjjgeling@hotmail.com
Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be