De val van een fundamentalist

boek vrijdag 08 juni 2007

Mohsin Hamid

De daders van terroristische acties zijn doorgaans geen ongeletterde of onwetende mensen. Vaak zijn het bijzonder goed opgeleide personen die studeerden aan westerse universiteiten die kennis hebben van de meest moderne technologieën en bijzonder erudiet zijn. Denk aan Mohammed Atta, de Egyptisch-Saoedische student die beschouwd wordt als een van de hoofdverantwoordelijken voor de aanslagen van 11 september 2001, die het eerste vliegtuig liet neerstorten op het World Trade Centre in New York. Hij studeerde elektrotechniek aan de Technische Universiteit van Hamburg. Denk aan Shehzad Tanweer, de Britse moslim van Pakistaanse afkomst die zich op 7 juli 2005 opblies op de metrolijn van Circle Line waarbij doden en gewonden vielen. Hij studeerde sportwetenschappen aan de Universiteit van Leeds. Zij en andere terroristen kenden dus heel goed onze westerse samenleving wat niet wil zeggen dat ze er zich mee konden vereenzelvigen. Allerlei vormen van het Green Card systeem laten toe dat hoogopgeleide vreemdelingen toegang krijgen tot westerse landen in het algemeen en de Verenigde Staten in het bijzonder. Het leidt tot een vorm van brain drain in de landen van herkomst en tegelijk tot een verrijking van het ontvangende land. Maar immigranten brengen niet alleen hun brains mee, maar ook hun culturele en maatschappelijke achtergrond.

Over de confrontatie van een hoog opgeleide studenten van vreemde origine en de Amerikaanse samenleving schreef de Mohsin Hamid de indrukwekkende roman De val van een fundamentalist. Changez, het hoofdpersonage, is een talentvolle Pakistaanse student die met een visum en een beurs toelating krijgt aan de prestigieuze universiteit van Princeton. ‘Als tegenprestatie werd van ons verwacht dat we ons talent inzetten voor uw samenleving’, zo vertelt hij aan een Amerikaan die hij ontmoet in zijn geboorteplaats Lahore, de op één na grootste stad van de islamitische republiek Pakistan. In rode draad doorheen het verhaal is immers een lange monoloog van Changez met zijn Amerikaanse gast in een eethuis in de stad. Bladzijde na bladzijde onthult hij zo zijn afkomst, zijn succesvolle studies in Princeton, het feit dat hij uitverkoren wordt om te werken voor een topbedrijf dat de productiviteit van belangrijke ondernemingen doorlicht en adviseert. Maar vooral onthult hij zijn relatie met de rijke en knappe Amerikaanse Erica die hem introduceert in de New Yorkse society. Hij wordt verliefd op haar, de toekomst lacht hem toe, hij springt in het leven.

Op een poëtische manier beschrijft Hamid de groeiende verliefdheid van Changez, maar tegelijk zijn verlangen naar zijn land van herkomst. Hij voelt zich thuis in het kosmopolitische New York en beseft dat dit een van de meest geciviliseerde beschavingen is. Tegelijk is hij weemoedig want ooit was zijn eigen land een bakermat voor de menselijke beschaving. En hij schaamt zich als hij met zijn creditcard in één ogenblik soms meer uitgeeft dan zijn vader op één dag kon verdienen. Naarmate Changez meer succes boekt en zijn verlangen naar Erica toeneemt groeit zijn ergernis over de neerbuigendheid van de Amerikanen over zijn land en volk. Op 11 september storten twee vliegtuigen zich neer op de Twin Towers. Changez geeft toe dat hij genoot van ‘het feit dat iemand Amerika zo zichtbaar op de knieën had gebracht’. Tegelijk wordt hij als ‘vreemdeling’ geconfronteerd met de trots en angst van de Amerikanen. Plots behandelt men hem niet meer als het product van een Amerikaanse universiteit maar als een potentiële terrorist. En hij leest over de mishandeling van moslims en invallen van de FBI in moskeeën, winkels en zelfs bij mensen thuis.

Deze gebeurtenis vormt ook het keerpunt in het boek. Zijn liefde met Erica blijkt onmogelijk en Changez trekt zich steeds meer terug in zijn Pakistaanse identiteit. ‘Ik had Amerika altijd gezien als een natie die vooruitkeek; voor het eerst werd ik getroffen door de hardnekkigheid waarmee het land terugkeek’, zo mijmert hij. Het is een cruciale zin die goed weergeeft hoe vele moslims vol verwachtingen studeerden en opgroeiden in het Land of the Free en plots in het kamp van de ‘vijand’ terechtkwamen. Een situatie waaraan Bush en zijn regering fors toe bijdroegen door ongenuanceerd de moslimwereld met de vinger te wijzen en zelfs te spreken van een nieuwe ‘kruistocht’, over ‘wie niet voor ons is, is tegen ons’, over een gevecht tussen goed en kwaad, over het verschil tussen ‘wij’ en ‘zij’. De oorlog in Afghanistan, de inval in Irak, de geruchten over de behandeling van gevangenen in Guantanamo Bay en de afgrijselijke beelden uit Abu Ghraib hebben dat beeld alleen nog maar versterkt en blijven tot vandaag de gemoederen beroeren.

Changez kijkt intussen naar de situatie in Lahore en voelt zich beschaamd. Hij voelt zich als de ‘janitsaren’. De janitsaren waren christenjongens die door de Ottomaanse overheersers vanaf het einde van de veertiende eeuw werden gerekruteerd uit krijgsgevangen slaven en de onderworpen volkeren op de Balkan. Ze werden als kindsoldaten gedwongen bekeerd tot de islam en opgeleid tot gedisciplineerde, goed getrainde en fanatieke strijders tegen het Europese christendom. ‘Ze hadden gevochten om hun eigen beschaving te vernietigen’, schrijft Hamid. Net dat gevoel overvalt Changez. Hij voelt zich als een ‘dienaar van het Amerikaanse rijk’ die zijn land en volk aanvalt met als doel die beschaving te vernietigen. Dan wordt ook de ganse setting duidelijk, want doorheen het ganse gesprek tussen de twee mannen werd indirect het verhaal verteld van de culturele en traditionele rijkdommen van Lahore en Pakistan. Waarop het hoofdpersonage beslist om Amerika een halt toe te roepen. Alleen de titel zet de lezer dan nog op het verkeerde been. Het gaat niet over de val, maar over de opstand van een fundamentalist.


Recensie door Dirk Verhofstadt

Mohsin Hamid, De val van een fundamentalist, De Bezige Bij, 2007

Links
mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be
Share |

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be