Het verhaal van een Duitser

boek vrijdag 06 december 2002

Sebastian Haffner

Geschichte eines Deutschen - Die Erinnerungen 1914-1933 van Sebastian Haffner, één van de belangrijkste naoorlogse Duitse schrijvers, is een indrukwekkend boek. Bij zijn overlijden op 2 januari 1999 bleek zich in zijn nalatenschap een nooit gepubliceerd manuscript te bevinden dat in april 2001 in het Nederlands werd vertaald en uitgegeven onder de titel . Het boek leidt ons door het Berlijn van de jaren 1914 tot 1933 zoals beleefd door de eigenzinnige jongeman Haffner die rechtenstudies volgde met het oog op een carrière als rechter.

Het is een een indrukwekkend ooggetuigeverslag van het ontmantelingproces van de democratie door een oprukkend extreem-nationalistisch gedachtengoed en een voortdurend groeiende bruine politieke partij. Haffner beschrijft de langzame verstikking van de fysieke en geestelijke vrijheid in een steeds brutalere en vijandige sfeer en de verdoving hiervan op miljoenen Duitsers. Hij legt uit hoe dit leidde tot een tweedeling in de maatschappij, een steeds groter wordende groep van malcontenten die zich laten opzwepen door het gebrul tegen het systeem, tegen de politiek, tegen de democratie, tegen de andersdenkenden, tegen de joden. Anderzijds een kleiner wordende groep van jonge, onafhankelijke mensen die stilaan beseffen dat er iets op til is, een onzichtbare wurggreep van een almachtige partij met haar bruinhemden die steeds duidelijker het straatbeeld kleuren. "… we wisten dat we met vele van onze leeftijdgenoten geen woord konden spreken, omdat we een andere taal spraken. We voelden hoe om ons heen het 'bruine Duits' ontstond - 'inzet', 'garant', 'verbeten', 'volksgenoot', 'geboortegrond', 'ontaard', 'Untermensch' - , een afschuwelijk idioom waar in ieder begrip een hele wereld aan gewelddadige domheid besloten lag."

Hij beschrijft hoe de politieke partijen voor 1933 greep trachten te krijgen op de losgeslagen nazi's, waarbij ze als voornaamste taktiek de overname van hun stellingen hanteren. Nog voor ze écht aan de macht kwamen in het voorjaar van 1930 nam de democratische regering onder leiding van de rechts-conservatieve rijkskanselier Brüning een reeks onvoorstelbare maatregelen, "… de soort semi-dictatuur in naam van de democratie en als verdediging tegen de echte dictatuur (…) de ontmoediging van de eigen medestanders, de gewenning aan onvrijheid, de ideële weerloosheid tegen vijandelijke propaganda, het afgeven van het initiatief aan de tegenstander …" Een politiek die erop gericht was de nazi's het gras voor de voeten te maaien. Zes maanden later behaalden diezelfde nazi's de grootste verkiezingsoverwinning ooit. Van 12 zetels schoten ze omhoog naar 107 zetels in de Rijksdag. Vanaf toen marcheerden ze steeds openlijker door de straten en liepen miljoenen ontevreden Duitsers over naar de nieuwe Heiland. Zich verenigend achter simpele slogans als 'Deütschland über Alles' en 'Juda verrecke'. En de andere politici capituleerden, één voor één, soms uit onmacht, soms uit lafheid, soms uit angst. Op 5 maart 1933 haalden de nazi's 44 procent van de stemmen, 56 procent stemde nog tegen, maar het was te laat. Tegenstanders werden uit de weggeruimd, vernederd, in elkaar geslagen, vermoord in de kelders van de SA. De nieuwe Rijksvlag met dat afschuwelijke hakenkruis werd gedragen als een religieus relikwie waarvoor omstaanders moesten groeten, de rechterarm gestrekt. Haffner beschrijft ook de radicalisering tegenover de joden, eerst in toespraken en teksten, daarna fysiek. Toen hij op 31 maart 1933 in de bibliotheek van de Berlijnse rechtbank de wetteksten onderzocht viel de SA daar ook binnen en werden de 'joodse' rechters, advocaten en referendarissen het gebouw uitgesleurd. Onder de beschuldiging 'Joden parasieten' verviel de rechtstaat tot puin. In april volgde de boekverbranding. Werken van Heinrich Mann, Lion Feuchtwanger, Jakob Wasserman en vele andere schrijvers gingen in de vlammen op. In de plaats kwam een 'Blut und Boden'-literatuur. Musea, theaters en cabaretten werden overmeesterd door de 'juiste' gedachten. Kranten verdwenen of pasten zich aan. Alle kritiek werd gesmoord.

De getuigenis van Haffner is onthutsend. We raden de lectuur van dit boek iedereen aan. De opmars van het Vlaams Blok die al 33 procent van de stemmen in Antwerpen haalt doet elke weldenkende mens gruwelen. Wie hun propagandablaadjes leest en hun programma bestudeerd voelt en weet dat de brutaliteit opnieuw de straat verovert. 'Eigen Volk Eerst', 'Islamieten parasieten', de grijns van Dewinter in het gemeentehuis, de steeds openlijker bekentenissen van velen dat ze voor het Blok hebben gestemd, de toonwijziging in de verslaggeving van de pers, het geflirt van een gewezen Miss België met bebaarde monsters, de rechtse opstoten van andere politici, de onmacht van de democratische partijen om een vuist te maken, het stemt droef. Haffner zou het allemaal opnieuw ruiken, voelen en waarnemen. Hij zou het hoofd schudden en ons met een klinkende oorveeg opnieuw wakker maken.

De Blokleiders als rattenvangers. We weten dat ze op hun kans wachten en dat hun kansen ook groeien. Ze wachten tot er net zoals in 1933 een nieuwe, hedendaagse von Papen overstag gaat en de weg vrijmaakt voor hun bruine willekeur. De nieuwe von Papen die net als de ouwe omwille van de macht opzij zal kijken terwijl zijn vrienden en medewerkers worden neergeschoten. Als er één iemand in de liberale partij of uit een andere democratische partij die stap zet moeten we terugslaan. Onverbiddellijk, genadeloos, met volle kracht. Desnoods gaan we in het verzet.


Recensie: Dirk Verhofstadt (verhofstadt.dirk@pandora.be)

Sebastian Haffner, Het verhaal van een Duitser, Knack wereldbibliotheek, 2001

Share |

De Arabische Revolutie:

tussen droom en werkelijkheid

Op woensdag 5 april 20.00 uur

Afspraak in De Markten (Oude graanmarkt 5, 1000 Brussel) voor een avond met Koert Debeuf,

schrijver, columnist, directeur van het Tahrir Institute for Middle East Policy Europe en onderzoeker aan de Universiteit van Oxford.

Zijn recentste boek is "Inside the Arab Revolution. Three Years on the Front Line of the Arab Spring".

Koert zal gebaseerd op zijn persoonlijke ervaringen de Arabische Revolutie trachten te kaderen door parallellen te trekken met de Franse Revolutie en door een aantal inzichten te bieden in het Midden Oosten.

Uw aanmeldingsmail aan info@liberales.be geldt als inschrijving.

STEUN LIBERALES

Liberales werkt met onbezoldigde vrijwilligers en beperkt haar kosten tot een minimum. Toch hebben wij middelen nodig voor noodzakelijke uitgaven zoals abonnementen voor website en mailverkeer.

Uw steun is welkom op onze bankrekening BE44 3900 2047 5745. Ook kleine bedragen worden gewaardeerd. Vermeld het woord 'steun' als referentie.

Met hartelijke dank

Nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief

Liberales TV

Contact

Claude Nijs
gsm: +32476 343098
claude@liberales.be